Ngay khi TP.HCM chính thức trao quyết định chấp thuận nhà đầu tư dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, mảnh ghép tiềm năng trong bức tranh kinh tế biển của siêu đô thị này đã lộ diện. Trong cuộc trao đổi với Tri Thức - Znews, TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn đã phác họa cách siêu cảng này vận hành dưới sức mạnh liên kết vùng của tứ giác kinh tế Đông Nam Bộ, mở ra cơ hội kết nối thế giới và đóng góp bền vững vào phát triển kinh tế biển của TP.HCM.
Cơ hội từ loạt siêu cảng
Theo ông, cùng với các dự án cảng đang triển khai, TP.HCM cần tích hợp đồng bộ với hệ thống hạ tầng đa phương thức liên vùng để phát huy tối đa hiệu quả logistics. Sau khi mở rộng địa giới, TP.HCM đã vạch ra định hướng phát triển theo mô hình 3 vùng - 1 đặc khu - 4 hành lang - 5 trụ cột, trong đó logistics gắn với cảng biển là một trụ cột quan trọng.
Hạ tầng cảng biển TP.HCM đang đứng trước cơ hội nâng cấp mạnh mẽ khi thành phố chính thức trao quyết định nhà đầu tư dự án cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, hướng tới cạnh tranh với Singapore. Cùng với giai đoạn 2 cảng nước sâu Gemalink đã khởi công ngày 17/4, thành phố đang chuẩn bị triển khai cảng tổng hợp và container Cái Mép Hạ trong tương lai gần.
Vai trò của kinh tế biển trong cấu trúc phát triển
TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn nhận định: Trước đây, TP.HCM có cơ hội phát triển liên kết vùng tứ giác kinh tế (TP.HCM, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Đồng Nai) nhưng nhiều năm vẫn còn ngủ quên. Việc sáp nhập với Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn đưa quy mô kinh tế TP.HCM tăng tốc mạnh. Sắp tới, nếu liên kết tốt với Đồng Nai, quy mô phát triển kinh tế sẽ mang triển vọng siêu đô thị.
Để mở ra cơ hội mới, cần kết nối chiến lược giữa các khu vực kinh tế với hạ tầng trọng điểm cảng biển và sân bay quốc tế thông qua trục hạ tầng giao thông đa phương thức tích hợp gồm đường bộ, đường bộ cao tốc, đường sắt, đường sắt cao tốc, metro, hàng không và đường thủy.
Cụm cảng Cần Giờ - Cái Mép - Thị Vải
Trong tương lai, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ cần liên kết với cảng quốc tế Cái Mép - Thị Vải, tạo nên cụm cảng Cần Giờ - Cái Mép - Thị Vải. Cụm cảng này sẽ trở thành trung tâm hàng hải hàng đầu khu vực, vừa có vai trò trung chuyển quốc tế vừa tăng hiệu quả logistics vận chuyển xuất nhập khẩu quốc tế cho các khu công nghiệp của vùng kinh tế Nam bộ.
Đây là lần đầu tiên TP.HCM có nhiều điều kiện thuận lợi để nắm quyền chủ động trong việc tổ chức lại quy hoạch logistics cho vùng đô thị. Ông Nam Sơn chỉ ra ba lợi ích:
- Hàng hóa từ khu công nghiệp có thể bốc thẳng lên toa tàu chạy ra cảng, giảm chi phí logistics và xóa bỏ tình trạng xe container chạy lộn xộn gây kẹt xe.
- Hệ thống giao thông hướng tâm và đường vành đai, đặc biệt là Vành đai 4, có thể kết nối trực tiếp các khu công nghiệp đến ga hàng hóa sân bay Long Thành và cụm cảng Cần Giờ - Cái Mép - Thị Vải.
- Giao thông đa phương thức nâng tầm khu thương mại tự do, tạo sức mạnh tổng hợp cạnh tranh với các khu thương mại tự do hàng đầu châu Á.
Cơ hội phát triển du lịch biển
Trục hạ tầng kết nối đa phương thức còn mở ra cơ hội quy hoạch logistics liên kết chuỗi các đô thị du lịch biển với bản sắc đa dạng: khu đô thị du lịch sinh thái Cần Giờ, khu đô thị du lịch lấn biển cao cấp, chuỗi đô thị du lịch từ Vũng Tàu, Long Hải đến Hồ Tràm và Phan Thiết. Thông qua tuyến đường ven biển và hạ tầng kết nối, tất cả đều có thể nối dễ dàng với sân bay Long Thành, ga hành khách tàu biển và nội thành TP.HCM.
Hệ thống metro của siêu đô thị TP.HCM kết nối nội thành với sân bay Tân Sơn Nhất, sân bay Long Thành, và nối dài đến các khu ngoại vi. Cần Giờ sẽ không còn lẻ loi mà có thể kết nối giao thông công cộng thông qua Vành đai 4 nối dài. Cơ hội phát triển đô thị theo mô hình TOD dọc metro rất lớn, giúp thu hồi vốn đầu tư qua phát triển quỹ đất.
Ba đổi mới tư duy cần thiết
Để tăng tính khả thi, các nhà quản lý đô thị cần đổi mới tư duy:
- Đổi mới tư duy khoa học: Mọi đầu tư, quy hoạch phải dựa trên tư duy khoa học, không cảm tính.
- Đổi mới tư duy đa ngành: Các mô hình mới như đô thị sân bay, đô thị cảng biển quốc tế đòi hỏi hợp tác đa ngành chặt chẽ, cần cơ cấu lại theo hướng đa ngành với hỗ trợ công nghệ số.
- Đổi mới tư duy kinh tế thị trường: Quy hoạch tốt phải tạo cơ hội đầu tư hấp dẫn, thu hút nguồn lực ngoài ngân sách, đi kèm đánh giá tác động môi trường.
Khuyến nghị về cơ chế tự chủ
TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn đề xuất Trung ương nên ưu tiên tăng vốn đầu tư cho tứ giác kinh tế, vì đây là đầu tư có lợi nhất với khả năng sinh lợi cao. Ông cũng mong Trung ương trao nhiều cơ chế tự chủ hơn cho TP.HCM, sớm phê duyệt Luật Đô thị đặc biệt áp dụng cho TP.HCM để khơi thông vướng mắc pháp lý, giúp thành phố nắm bắt thời cơ phát triển kinh tế biển.
Ông bày tỏ lạc quan khi chứng kiến những đổi thay tích cực của thành phố dưới sự chỉ đạo của các nhà lãnh đạo với tư duy đổi mới mạnh mẽ, hội tụ đủ thiên thời, địa lợi, nhân hòa để thực hiện các kế hoạch chiến lược.
