Trong quý 1/2026, một khoản mục mới mang tên "Tài sản sinh học" (ngắn hạn và dài hạn) lần đầu tiên xuất hiện độc lập trên bảng cân đối kế toán hợp nhất của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp và đa ngành có bao gồm nông nghiệp. Sự thay đổi này bắt nguồn từ hai văn bản pháp lý quan trọng.
Cơ sở pháp lý cho sự thay đổi
Thứ nhất, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, bổ sung Tài khoản 215 để hạch toán riêng biệt "Tài sản sinh học" thay cho quy định cũ tại Thông tư 200/2014/TT-BTC. Thứ hai, Thông tư 43/2026/TT-BTC sửa đổi Thông tư 202/2014/TT-BTC, yêu cầu bổ sung mã số 150 (Tài sản sinh học ngắn hạn) và mã số 230 (Tài sản sinh học dài hạn) vào biểu mẫu Báo cáo tình hình tài chính hợp nhất.
Phân loại tài sản sinh học
Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, tài sản sinh học được phân loại dựa trên thời gian thu hoạch: tài sản có thời gian dự kiến thu hoạch từ 12 tháng trở xuống (hoặc một chu kỳ kinh doanh) được ghi nhận là ngắn hạn; trên 12 tháng được ghi nhận là dài hạn. Khoản mục này được chia thành ba nhóm cốt lõi: (1) súc vật nuôi lấy sản phẩm một lần (ví dụ: heo thịt), (2) cây trồng theo mùa vụ hoặc lấy sản phẩm một lần, (3) súc vật nuôi cho sản phẩm định kỳ (ví dụ: heo giống).
Quy định về dự phòng rủi ro
Về quản trị rủi ro, doanh nghiệp bắt buộc phải trích lập dự phòng tổn thất tài sản sinh học (Tài khoản 2295) nếu có bằng chứng cho thấy giá trị thuần có thể thực hiện được thấp hơn giá gốc.
Phân tích tài sản sinh học của các doanh nghiệp tiêu biểu
Tập đoàn Hòa Phát (HPG)
Tại HPG, tài sản sinh học ngắn hạn được ghi nhận là 440 tỷ đồng, đã trừ dự phòng 5,6 tỷ đồng. Gần như toàn bộ là súc vật nuôi lấy sản phẩm một lần (442 tỷ đồng). Tài sản sinh học dài hạn là 183 tỷ đồng, toàn bộ là súc vật nuôi cho sản phẩm định kỳ. Các số liệu này được ghi nhận tại báo cáo tài chính của CTCP Phát triển Nông nghiệp Hòa Phát (HPA) – công ty con phụ trách mảng nông nghiệp. So với khối tài sản khổng lồ của tập đoàn thép, tài sản sinh học chỉ chiếm 0,24% tổng tài sản, nhưng riêng tại HPA, khoản này chiếm 11,4% tổng tài sản.
Công ty Cổ phần Nông nghiệp BAF Việt Nam (BAF)
BAF ghi nhận 1.433 tỷ đồng tài sản sinh học ngắn hạn, toàn bộ là đàn heo thịt nuôi vỗ béo nhằm mục đích bán thương phẩm, độ tuổi từ 1 đến 26 tuần. Tài sản sinh học dài hạn đạt 695 tỷ đồng, được hạch toán là súc vật nuôi cho sản phẩm định kỳ (heo giống). Tổng giá trị tài sản sinh học tương đương 17,5% tổng tài sản của công ty. BAF không ghi nhận khoản trích lập dự phòng tổn thất nào.
Công ty Cổ phần Hoàng Anh Gia Lai (HAG)
Tại HAG, tài sản sinh học ngắn hạn là 622 tỷ đồng, trong đó cây trồng theo mùa vụ chiếm chủ yếu với 566 tỷ đồng, còn súc vật nuôi lấy sản phẩm một lần chỉ có 55,7 tỷ đồng (heo thịt 30,6 tỷ đồng). Ngược lại, ở tài sản sinh học dài hạn 183 tỷ đồng, súc vật sinh sản chiếm chủ yếu với 165 tỷ đồng, và cây trồng lấy sản phẩm một lần dài hạn 18,3 tỷ đồng. Tổng tài sản sinh học là 805,3 tỷ đồng, tương đương 3,07% tổng tài sản. HAG không trích lập dự phòng tài sản sinh học, đồng thời ghi nhận 9.070 tỷ đồng chi phí xây dựng cơ bản dở dang, phần lớn thuộc dự án phát triển vườn cây ăn quả (5.954 tỷ đồng).
Tập đoàn Masan (MSN)
Masan ghi nhận tài sản sinh học ngắn hạn đạt 584,5 tỷ đồng, với giá gốc 609 tỷ đồng, cấu thành từ súc vật nuôi lấy sản phẩm một lần (569 tỷ đồng) và cây trồng (37 tỷ đồng). Công ty trích lập dự phòng 22,3 tỷ đồng. Tài sản sinh học dài hạn chỉ chiếm 70,5 tỷ đồng. Tổng tài sản sinh học là 655 tỷ đồng, chiếm 0,50% tổng tài sản hợp nhất.
Tập đoàn Dabaco Việt Nam (DBC)
Dabaco báo cáo tài sản sinh học ngắn hạn đạt 1.749 tỷ đồng, toàn bộ là súc vật nuôi lấy sản phẩm một lần. Tài sản sinh học dài hạn có giá trị 820 tỷ đồng, bao gồm súc vật sinh sản chưa trưởng thành (197,3 tỷ đồng), lợn bố mẹ có giá trị còn lại 580,3 tỷ đồng, và gà bố mẹ có giá trị còn lại 42,7 tỷ đồng. Tổng tài sản sinh học của DBC là 2.569 tỷ đồng, chiếm 16,4% tổng tài sản. Doanh nghiệp không trích lập dự phòng tổn thất. Đáng chú ý, trong phần thuyết minh về chuẩn mực và chế độ kế toán áp dụng, Dabaco không nhắc đến Thông tư 99 mà ghi nhận áp dụng theo Thông tư số 43.
Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk - VNM)
Vinamilk ghi nhận tài sản sinh học ngắn hạn là 330 tỷ đồng và dài hạn là 1.564 tỷ đồng. Tài sản sinh học chỉ chiếm 3,4% tổng tài sản. Trong tài sản sinh học ngắn hạn, bò thịt chiếm tỷ trọng chủ yếu; trong tài sản sinh học dài hạn, bò sữa dưới 16 tháng tuổi chiếm phần lớn.
Kết luận
Sự thay đổi quy định tại Thông tư 99/2025/TT-BTC và Thông tư 43/2026/TT-BTC đã lượng hóa rõ giá trị động vật và thực vật trên bảng cân đối kế toán, tách biệt khỏi hàng tồn kho và tài sản cố định. Dữ liệu quý 1/2026 cho thấy BAF và DBC ghi nhận tỷ trọng tài sản sinh học ở mức 16,36% – 17,48% tổng tài sản, 100% thuộc nhóm súc vật. HAG có tỷ trọng 3,07%, trong đó tài sản sinh học ngắn hạn tập trung vào cây trồng.
