Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, trong đó có đề xuất loại bỏ ngành nghề sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ôtô khỏi danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện. Tuy nhiên, ba doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực này là Thaco, VinFast và TC Group đã đồng loạt gửi kiến nghị tới Thủ tướng, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính, yêu cầu cân nhắc kỹ lưỡng đề xuất trên.
Quan điểm của Thaco
Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Hải (Thaco) cho rằng việc cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh đối với ngành ôtô là chưa phù hợp. Lý do là bởi duy trì điều kiện sản xuất, lắp ráp ôtô là phù hợp với yêu cầu của ngành nghề kinh doanh có điều kiện, vì đây là ngành công nghiệp nền tảng, tác động đến nhiều ngành khác. Ngành này cũng có khả năng gây ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng và môi trường. Sản phẩm ôtô có vòng đời sử dụng lâu dài, đòi hỏi trách nhiệm cao để đảm bảo chất lượng trong suốt vòng đời. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn không phải là rào cản hành chính.
Quan điểm của VinFast
VinFast khẳng định các điều kiện về cơ sở vật chất, kỹ thuật thể hiện năng lực và cam kết đầu tư nghiêm túc, lâu dài của doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp xe. Hãng kiến nghị giữ lại các thủ tục hành chính trong nhập khẩu và sản xuất ôtô để tránh nguy cơ để lọt các doanh nghiệp không đáp ứng yêu cầu. VinFast lo ngại: "Nguy cơ thiệt hại cho người tiêu dùng càng lớn hơn vì ôtô là hàng hóa có giá trị cao, kỹ thuật và công nghệ phức tạp".
Quan điểm của TC Group
Công ty cổ phần Tập đoàn Thành Công (TC Group) cho rằng việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh bắt buộc với hoạt động sản xuất lắp ráp và nhập khẩu ôtô sẽ tạo ra sự không công bằng giữa các doanh nghiệp sản xuất lắp ráp và nhập khẩu, tác động tiêu cực đến chiến lược phát triển ngành ôtô và quyền lợi người tiêu dùng. Các doanh nghiệp sản xuất lắp ráp như TC Group đã đầu tư lớn vào hệ thống nhà xưởng, dây chuyền công nghệ, nhân lực và hệ thống cung ứng nội địa. Nếu các điều kiện kinh doanh bị bãi bỏ hoàn toàn, doanh nghiệp nhập khẩu có thể tham gia thị trường với rào cản thấp hơn, dẫn đến bất lợi cho các doanh nghiệp đã đầu tư dài hạn vào sản xuất trong nước.
Rủi ro từ việc bãi bỏ điều kiện
Trước đó, Bộ Công Thương cũng đề cập đến một số rủi ro tương tự. Các quy định hiện hành thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư cơ sở vật chất để sản xuất, lắp ráp ôtô từ linh kiện rời. Nếu bỏ các quy định này, doanh nghiệp có thể nhập khẩu nguyên khối thân xe tương đối hoàn chỉnh và chỉ thực hiện các công đoạn lắp ráp đơn giản. Điều này sẽ khiến ngành công nghiệp ôtô trong nước mất động lực nội địa hóa và phát triển công nghiệp hỗ trợ.
Đóng góp của ngành ôtô vào nền kinh tế
Theo Thaco, ngành sản xuất ôtô Việt Nam đang trong giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ, đóng góp lớn vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Ngành này tạo ra các hoạt động kinh tế có giá trị cao, nâng cao mức sống thông qua việc tạo việc làm và phát triển chuỗi giá trị từ ngành công nghiệp hỗ trợ. Sản lượng xe sản xuất, lắp ráp trong nước liên tục tăng, từ 323.892 xe năm 2020 lên khoảng 388.500 xe năm 2024 và khoảng 480.000 xe năm 2025, chiếm khoảng 70% tổng số xe bán ra. Ngành công nghiệp ôtô chiếm trên 3% GDP, tạo việc làm cho khoảng 200.000 lao động trực tiếp.
Công nghiệp hỗ trợ cho ngành ôtô cũng chuyển dịch theo hướng gia tăng tỷ trọng doanh nghiệp sản xuất trang thiết bị, linh kiện, phụ tùng và giảm dần tỷ trọng doanh nghiệp lắp ráp, sản xuất thân xe. Hiện có khoảng 650 nhà sản xuất ôtô và phụ tùng tại Việt Nam. Xuất khẩu linh kiện phụ tùng tăng nhanh, năm 2024 đạt 10,6 tỷ USD, với ba thị trường chính là Nhật Bản, Mỹ và Hàn Quốc. Mặt hàng xuất khẩu chủ yếu là dây dẫn điện (khoảng một nửa kim ngạch), đưa Việt Nam trở thành nhà xuất khẩu dây dẫn điện lớn thứ ba thế giới.
