Chuyên gia cảnh báo: Nâng trần thu nhập nhà ở xã hội có thể làm giảm cơ hội của người thu nhập thấp
Theo dự thảo Nghị định mới, mức trần thu nhập để được hỗ trợ nhà ở xã hội dự kiến tăng 67% từ 15 triệu đồng/tháng vào tháng 8/2024 lên 25 triệu đồng/tháng vào tháng 3/2026. Tuy nhiên, sự tăng nhanh này đang đặt ra nhiều thách thức trong bối cảnh nguồn cung nhà ở xã hội tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM vẫn còn hạn chế.
Nguồn cung không đáp ứng nhu cầu
Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh từ Đoàn Luật sư TP.Hà Nội nhận định, việc nâng trần thu nhập có thể làm giảm cơ hội tiếp cận nhà ở xã hội của nhóm đối tượng có thu nhập thấp, bao gồm người lao động tự do và lao động phổ thông với thu nhập dưới 10 triệu đồng/tháng. Ông chỉ ra rằng, tại nhiều dự án nhà ở xã hội, tình trạng người dân phải thức đêm chờ nộp hồ sơ đã trở nên phổ biến, với số lượng hồ sơ lên đến hàng chục nghìn trong khi chỉ có vài trăm căn hộ được mở bán.
Ví dụ điển hình: Một dự án tại TP.HCM mở bán hơn 700 căn nhưng nhận đến hơn 12.000 hồ sơ đăng ký, phản ánh sự chênh lệch lớn giữa cung và cầu. Điều này không chỉ gây mất an ninh trật tự mà còn cho thấy sự thiếu hụt nghiêm trọng trong nguồn cung nhà ở xã hội.
Nguy cơ từ việc mở rộng đối tượng thụ hưởng
Ông Nguyễn Văn Tùng, Tổng giám đốc DKRS, phân tích rằng nhóm người có thu nhập 25 triệu đồng/tháng nên được xếp vào nhóm trung lưu, đặc biệt nếu loại trừ Hà Nội và TP.HCM. Với mức thu nhập này, người dân tại nhiều địa phương khác có thể dễ dàng mua nhà ở thương mại thay vì phụ thuộc vào nhà ở xã hội.
Ông Tùng nhấn mạnh: "Nên tập trung đẩy mạnh về số lượng nhà, chất lượng và giá cả, thay vì chạy theo hướng nâng trần thu nhập. Bởi chạy theo mở rộng đối tượng nhưng nhà không có cũng bằng không."
Giải pháp từ việc sử dụng đất công
Đại diện Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM đề xuất Nhà nước nên tập trung lấy các quỹ đất công để xây dựng nhà ở xã hội. Ví dụ, Khu công nghệ kỹ thuật cao TP.HCM có khu đất quy hoạch làm nhà ở xã hội rộng hàng chục hecta nhưng bỏ hoang nhiều năm. Việc này có thể giúp giảm chi phí và đẩy nhanh tiến độ xây dựng.
Thống kê cho thấy: Từ nay đến năm 2030, TP.HCM sau mở rộng cần khoảng 1 triệu căn nhà ở xã hội, nhưng dự kiến chỉ xây dựng được khoảng 200.000 căn. Sự thiếu hụt này đòi hỏi phân bổ nguồn lực hợp lý để tránh tình trạng nơi cần thì không có nhà, nơi không cần lại xây dư thừa.
Cảnh báo về tác động đến thị trường nhà ở thương mại
Các chuyên gia cảnh báo, việc áp dụng mức trần thu nhập 25 triệu đồng/tháng một cách "đại trà" có thể khiến đại bộ phận người dân tại 32 địa phương chuyển sang sử dụng nhà ở xã hội, gây trở ngại cho các dự án nhà ở thương mại. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu từ tiền sử dụng đất mà còn làm chậm trễ phát triển đô thị.
Khuyến nghị từ chuyên gia: Trước mắt, cần tập trung vào các đối tượng cần kíp nhất và mở rộng nguồn cung nhà ở tại những địa phương có nhu cầu cao như TP.HCM, Hà Nội, và các khu vực tập trung nhiều khu công nghiệp, trường đại học. Chỉ khi đã giải quyết được nhu cầu cấp bách này, việc mở rộng đối tượng thụ hưởng mới nên được xem xét.
