Tại cuộc làm việc với Đảng ủy Chính phủ chiều 19.5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, từ nay đến 2030, nhà ở để bán vẫn cần thiết, nhưng nhà ở cho thuê phải được xác định là trụ cột chiến lược, nhất là tại các đô thị lớn, khu công nghiệp, vùng nhập cư lao động và các địa bàn có giá nhà vượt xa mặt bằng thu nhập của người dân.
Thực trạng nhà ở cho thuê bị bỏ quên
Trên thực tế, giấc mơ sở hữu nhà ở ngày càng xa vời với nhiều người dân tại các đô thị lớn, do giá nhà tăng liên tục trong 2 - 3 năm trở lại đây. Nhà ở xã hội dù đang tăng tốc xây dựng nhưng chưa thể đáp ứng đủ nhu cầu của người dân. Trong khi đó, phần quan trọng là nhà ở xã hội cho thuê lại đang bị bỏ quên do sinh lợi nhuận thấp.
Bộ Xây dựng cho biết, theo báo cáo của 18 địa phương, nhu cầu thuê nhà ở giai đoạn 2026 - 2030, với tổng số là 71.187 căn. Ba địa phương báo cáo không có nhu cầu là Cao Bằng, Hà Tĩnh, Gia Lai. Hai địa phương là Thanh Hóa, Quảng Trị đề nghị báo cáo sau khi thành lập Quỹ nhà ở địa phương và rà soát thực tế.
Đáng chú ý, số lượng nhà ở xã hội hiện có, đang cho thuê trên địa bàn cả nước khoảng 42.275 căn. Trong đó, Đà Nẵng dẫn đầu với hơn 12.400 căn, Bắc Ninh gần 9.850 căn và TP.HCM khoảng 5.700 căn. Đây cũng là những địa phương đã phát triển và triển khai mô hình nhà ở cho công nhân, người lao động thuê đã mở ra nhiều cơ hội có nhà để người lao động an cư lạc nghiệp.
Câu chuyện từ người lao động
Kinh doanh nhỏ tại Hà Nội hơn 10 năm nay, chị Lê Thị Hồng Nhung cho biết, dù đã nộp hồ sơ mua nhà ở xã hội nhưng vẫn chưa có may mắn được duyệt. Với thu nhập ở mức trung bình thấp, giấc mơ mua nhà ở thương mại quá xa, trong khi nhà ở xã hội lại chưa tiếp cận được, chị Nhung chỉ mong muốn được thuê ổn định, bớt gánh nặng tiền thuê nhà 8,5 triệu mỗi tháng.
Nếu có nhà ở xã hội cho thuê lâu dài với mức giá phù hợp cho những người lao động như tôi thì quá tốt, chị Nhung nói.
Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, giá nhà ở và đất ở thời gian qua đã tăng nhanh và vượt xa khả năng chi trả của đại bộ phận người dân, nhất là người thu nhập thấp tại khu vực đô thị. Trong khi đó, các dự án nhà ở xã hội chưa thể đáp ứng được số lượng nhu cầu của người thu nhập thấp. Khoảng cách giữa cung và cầu vẫn còn khá xa, khiến việc tiếp cận loại hình nhà ở này đối với nhiều người vẫn là bài toán khó.
Kỳ vọng tăng cung nhờ Quỹ nhà ở quốc gia
Luật Nhà ở 2023 đã quy định, chủ đầu tư được vay vốn với lãi suất ưu đãi; trường hợp xây dựng nhà ở xã hội để cho thuê thì được vay vốn với lãi suất thấp hơn và thời gian vay dài hơn so với trường hợp xây dựng nhà ở xã hội để bán, cho thuê mua theo quy định của Thủ tướng Chính phủ trong từng thời kỳ.
Cạnh đó, cá nhân được hưởng các chính sách ưu đãi để đầu tư xây dựng hoặc cải tạo, sửa chữa nhà ở xã hội cho thuê. Những quy định đi kèm chính sách ưu đãi này từng được kỳ vọng sẽ tạo cơ hội để người lao động, công nhân thuê được những chỗ ở tốt hơn.
Tuy nhiên, vì sao nhà ở xã hội cho thuê lại không phát triển trong nhiều năm qua? Giá thuê thấp, thu hồi chậm, lợi nhuận thấp trong khi phải bỏ nguồn vốn lớn ban đầu là lý do chính khiến các doanh nghiệp ngại đầu tư phân khúc nhà ở xã hội cho thuê.
Để giải bài toán này, Quỹ Nhà ở quốc gia được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ hỗ trợ phát triển nhà ở xã hội và nhà cho thuê. Quỹ có chức năng đầu tư xây dựng nhà ở xã hội để cho thuê; hỗ trợ phát triển hạ tầng; tiếp nhận, cải tạo tài sản công thành quỹ nhà ở; đồng thời tham gia mua, đặt hàng hoặc nhận chuyển giao sản phẩm nhà ở phục vụ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động.
Kinh nghiệm từ Trung Quốc
Kinh nghiệm từ Trung Quốc cho thấy, Chính phủ nước này đã quy định quản lý nhà cho thuê giá rẻ từ những năm 2000. Đặc biệt, giai đoạn 2008 - 2013, nước này chủ yếu hướng nhà ở xã hội cho thuê công cộng và nhà ở cho thuê giá rẻ. Năm 2021, Quốc vụ viện Trung Quốc chính thức quy định phát triển nhà ở cho thuê giá rẻ và ban hành nhiều chính sách hỗ trợ cụ thể.
Ông Hà Quang Hưng, Phó cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản, Bộ Xây dựng, cho biết Quỹ nhà ở quốc gia sẽ bổ sung nguồn cung về nhà ở cho thuê với mục tiêu tiết kiệm nguồn lực về đất đai. Nhiều người được sử dụng luân phiên quỹ nhà ở này, qua đó đảm bảo giải quyết nhu cầu về nhà ở ổn định, lâu dài cho những đối tượng không có khả năng chi trả để mua nhà ở xã hội.
Theo ông Hưng, quỹ này sẽ thúc đẩy sự phát triển nhà ở xã hội, đồng thời cân đối được cung - cầu, điều chỉnh cơ cấu hàng hóa bất động sản, từ đó tác động hạ giá thành phân khúc nhà ở thương mại, giúp thị trường bất động sản phát triển ổn định, lành mạnh hơn.
