Người dân ưu tiên nhận tiền bồi thường khi giải tỏa, đòi hỏi tái định cư chủ động hơn
Trong bối cảnh thành phố đẩy mạnh công tác chỉnh trang đô thị và cải tạo hạ tầng sau sáp nhập, việc bảo đảm ổn định sinh kế đi đôi với an cư cho người dân trở thành vấn đề cốt lõi. Một kết quả khảo sát đáng chú ý cho thấy, hình thức nhận bồi thường bằng tiền mặt theo giá thị trường chiếm tỷ lệ lên đến 65,7%, trở thành phương thức được lựa chọn phổ biến nhất trong các dự án thu hồi đất.
Nhu cầu linh hoạt và thực tế từ phía người dân
Con số này phản ánh một xu hướng rõ rệt: người dân có khuynh hướng ưu tiên hình thức bồi thường linh hoạt. Lý do là bởi việc nhận tiền mặt cho phép họ chủ động quyết định phương án bố trí nơi ở mới, phù hợp với điều kiện cụ thể, nhu cầu cá nhân và khả năng tài chính của từng hộ gia đình. Trong đó, yếu tố sinh kế và công ăn việc làm luôn gắn chặt với nơi cư trú, như câu tục ngữ "an cư mới lạc nghiệp" đã nhấn mạnh.
Ngoài ra, việc lựa chọn nhận tiền bồi thường cũng được đánh giá là một giải pháp giúp giảm thiểu rủi ro phát sinh, đặc biệt trong trường hợp các khu tái định cư chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế và mong muốn của cộng đồng. Điều này cho thấy sự thận trọng và tính toán kỹ lưỡng từ phía người dân khi đối mặt với những thay đổi lớn trong cuộc sống.
Thách thức từ công tác tái định cư hiện nay
Thời gian qua, thành phố đã triển khai hàng loạt dự án cải tạo và chỉnh trang đô thị, với nhiều dự án trọng điểm liên quan đến giải tỏa và di dời hàng chục nghìn căn nhà nằm trên và ven các kênh rạch. Tuy nhiên, công tác bố trí tái định cư vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, chưa đáp ứng được nhu cầu thiết thực của người có đất bị thu hồi.
Một trong những hạn chế lớn nhất cần được tháo gỡ là việc các khu tái định cư thường nằm xa khu vực sinh sống, làm ăn và kinh doanh truyền thống của người dân. Đây là nơi mà họ đã gắn bó, trưởng thành và xây dựng cuộc sống qua nhiều thế hệ. Sự xa cách này không chỉ gây khó khăn cho sinh hoạt hàng ngày mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh kế và các mối quan hệ cộng đồng đã được vun đắp từ lâu.
Ví dụ điển hình từ các dự án lớn
Đơn cử, thành phố hiện đang triển khai dự án cải tạo và chỉnh trang rạch Xuyên Tâm, đi qua hai Quận Bình Thạnh và Gò Vấp (cũ), với khoảng 2.300 hộ dân phải di dời để nhường đất cho công tác chỉnh trang và nạo vét lòng kênh. Tương tự, dự án chỉnh trang và cải tạo môi trường bờ bắc kênh Đôi cũng liên quan đến khoảng 1.600 hộ dân thuộc bốn phường của Quận 8 (cũ).
Đây là hai trong số những dự án chỉnh trang đô thị trọng điểm, với quy mô đồ sộ và nguồn vốn đầu tư từ ngân sách rất lớn. Tuy nhiên, quỹ nhà dành cho tái định cư lại được bố trí một cách rải rác, thiếu sự tập trung, thậm chí nhiều khu vực còn đang trong giai đoạn đầu tư xây dựng. Tình trạng này buộc người dân phải lựa chọn hình thức nhận tiền đền bù, dù trong thâm tâm họ vẫn luôn mong muốn có thêm cơ hội để nhận nhà hoặc đất tái định cư tại chỗ hoặc gần khu vực cũ.
Kế hoạch tương lai và những đòi hỏi cấp thiết
Trong giai đoạn từ năm 2026 đến 2030, thành phố đã lập kế hoạch tiếp tục đẩy mạnh công tác chỉnh trang đô thị, tập trung vào các dự án nạo vét kênh rạch như chỉnh trang dọc bờ kênh Tẻ, nâng cấp và cải tạo rạch Ông Lớn, Bà Bé thuộc lưu vực kênh Đôi - kênh Tàu Hủ, nhằm cải thiện khả năng thoát nước và chống ngập cho diện tích lên đến 1.300 ha.
Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phát triển quỹ nhà tái định cư một cách chủ động, căn cơ và bền vững hơn. Giải pháp đầu tư cần được tính toán kỹ lưỡng để đảm bảo sự đồng thuận từ phía người dân, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ trong suốt quá trình triển khai dự án.
Yếu tố kinh tế và các mối quan tâm hàng đầu
Kết quả khảo sát từ Viện Nghiên cứu phát triển thành phố chỉ ra rằng, yếu tố kinh tế là mối quan tâm hàng đầu của các hộ gia đình khi xem xét việc di dời, chiếm khoảng 30,8% tổng số hộ được khảo sát (tương đương 20.821 hộ). Đây được xem là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến tính khả thi của các dự án và mức độ đồng thuận xã hội trong quá trình triển khai công tác di dời và chỉnh trang đô thị.
Đồng thời, xu hướng được người dân có nhà, đất thu hồi lựa chọn là ưu tiên hàng đầu việc bố trí tái định cư tại chỗ hoặc gần khu vực nơi ở cũ. Mục tiêu là nhằm thuận tiện cho sinh hoạt hàng ngày, học tập, làm việc và duy trì các mối quan hệ cộng đồng đã được xây dựng qua nhiều năm.
Bên cạnh đó, một bộ phận người dân cũng thể hiện sự sẵn sàng di dời đến khu vực khác, với điều kiện nơi ở mới phải có hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội tương đương hoặc tốt hơn. Các điều kiện này bao gồm:
- Hệ thống giao thông thuận tiện
- Trường học đầy đủ và chất lượng
- Dịch vụ y tế dễ tiếp cận
- Chợ và các dịch vụ công cộng thiết yếu
Mong muốn về tính minh bạch và công bằng
Đặc biệt, người dân mong muốn việc xác định giá trị bồi thường cần được thực hiện một cách công khai, minh bạch và bám sát giá thị trường thực tế. Đây không chỉ là điều kiện để tạo sự đồng thuận, hạn chế khiếu nại mà còn bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời góp phần đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án chỉnh trang đô thị trên địa bàn thành phố.
Như vậy, bài toán chỉnh trang đô thị không chỉ dừng lại ở việc cải tạo hạ tầng mà còn đòi hỏi những giải pháp nhân văn và thiết thực, đặt người dân vào trung tâm của mọi quyết định, từ đó xây dựng một thành phố phát triển bền vững và hài hòa giữa lợi ích chung và quyền lợi cá nhân.
