Luật Đô Thị Đặc Biệt Cho TP.HCM: Định Vị Lại Vai Trò Đầu Tàu Kinh Tế
Tại hội thảo về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt do UBND TP.HCM tổ chức vào sáng ngày 4/4, nhiều chuyên gia và nhà khoa học đã đồng tình với lãnh đạo thành phố về tính cấp thiết của đạo luật này. Các ý kiến tập trung vào việc định vị lại vị thế của TP.HCM, xây dựng thể chế ổn định và giải quyết các điểm nghẽn kéo dài.
Định Vị Lại TP.HCM Trong Bối Cảnh Mới
PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM, nhấn mạnh rằng thành phố cần định vị lại vị thế và vai trò của mình ngay lúc này. Sau khi sáp nhập cùng Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM đã mở ra không gian phát triển rộng lớn, nhưng đồng thời phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ khu vực và quốc tế, cũng như sự vươn lên mạnh mẽ của các vùng kinh tế phía Bắc, đặc biệt là vùng Đồng bằng sông Hồng.
Các cơ chế đặc thù trước đây dù đã mang lại kết quả nhất định, nhưng hiện không còn tương xứng với mô hình "siêu đô thị" và bối cảnh mới. Ông Tình cho rằng, nếu định vị đúng, TP.HCM có thể xác lập mô hình phát triển phù hợp, trong đó việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt sẽ là cơ sở để thành phố xây dựng chiến lược, xác định con đường đi đúng đắn đến tầm nhìn và mục tiêu, đảm bảo các kế hoạch hành động có tính khả thi cao.
Ông kiến nghị định vị TP.HCM là trung tâm tổ chức điều phối nguồn lực chiến lược của quốc gia, hạt nhân của nền kinh tế tri thức, đầu mối hội nhập quốc tế, trung tâm kinh tế tư nhân và khởi nghiệp, một đô thị có khả năng chống chịu cao, lấy con người làm trung tâm. Tuy nhiên, những định vị này khó trở thành hiện thực nếu TP.HCM không trở thành phòng thí nghiệm chính sách (sandbox), cho phép chủ động thử nghiệm các chính sách vượt trội, vượt qua khung khổ pháp luật hiện hành để tạo đột phá.
TP.HCM Cần Một Thể Chế Ổn Định Và Lâu Dài
PGS.TS Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn, nhắc lại từ yêu cầu thực tiễn, rằng từ năm 2017, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 54 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM với 8 điều và 3 nội dung tập trung vào thu nhập tăng thêm, quản lý đất đai và phân cấp, ủy quyền. Năm 2023, thành phố được trao Nghị quyết 98 với 44 cơ chế, chính sách đặc thù trên 7 lĩnh vực. Sau hợp nhất, TP.HCM được Quốc hội trao Nghị quyết 260 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết 98/2025 trước đây.
Đồng thời, trong suốt quá trình phát triển, khi gặp vướng mắc, Trung ương luôn trao cho thành phố các nghị quyết để tháo gỡ như Nghị quyết 188/2025 về phát triển đường sắt đô thị, Nghị quyết 170/2026 để tháo gỡ các dự án tồn đọng, vướng mắc kéo dài. Ông Ngân nhận định: "Có quá nhiều nghị quyết để tháo gỡ các điểm nghẽn nhưng nó chỉ mang tính sự vụ. TP.HCM cần một thể chế ổn định, lâu dài hơn. Đó là lý do TP.HCM cần một đạo luật riêng cho thành phố."
Ông Ngân cho rằng thông thường, Quốc hội thông qua một luật khi đáp ứng 3 điều kiện là cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý và cơ sở thực tiễn. Trong đó, cơ sở chính trị là chỉ đạo, định hướng của Bộ Chính trị về chủ trương xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM. Cơ sở pháp lý là Luật Đô thị đặc biệt cần được đưa vào chương trình làm luật của Quốc hội trong năm 2026. Cơ sở thực tiễn thảo luận về vai trò đặc biệt của TP.HCM và khi có luật, thành phố sẽ đóng góp như thế nào cho cả nước.
"3 cơ sở này chúng ta đã có, hiện tại chỉ cần hoàn thiện. Quan điểm của tôi là phải tổng kết cho được các sở, ngành, cơ quan, đơn vị tại TP.HCM còn vướng gì khi thực hiện Nghị quyết 54/2017, Nghị quyết 98/2025, Nghị quyết 260/2023 trước đây, làm rõ việc nào chưa giải quyết được, Luật mới giải quyết được các điểm nghẽn, tồn đọng, vướng mắc nào", PGS.TS Trần Hoàng Ngân nêu quan điểm.
Đồng thời, ông cho rằng Luật Đô thị đặc biệt khi hoàn thiện cần giúp thành phố khai thác được các động lực tăng trưởng sau hợp nhất như kinh tế biển, trung tâm logistics, khu thương mại tự do, các khu, cụm công nghiệp. Cùng với đó là luật cần được lồng ghép các nghị quyết mới của Bộ Chính trị để tận dụng và đưa các chủ trương, đường lối đi vào thực tiễn nhanh hơn.
Thể Chế Phi Chính Thức: Yếu Tố Then Chốt Cho Sự Bật Tăng
TS Huỳnh Thế Du, từ Trường Chính sách công và quản lý Fulbright, nhìn nhận trong gần một thập niên qua, dù đã được trao các cơ chế nhưng TP.HCM chưa đủ vượt trội, chưa tạo ra được động lực và sự tăng trưởng. "Nếu cho TP.HCM quyền được làm tất cả mọi thứ như Singapore thì tôi vẫn rất quan ngại về khả năng tạo ra sức bật mới, kể cả khi không bị ràng buộc gì. Vì vấn đề của TP.HCM là nằm ở cách làm, ở thể chế phi chính thức chứ không phải do thể chế chính thức. Suốt thời gian qua, chúng ta cứ loay hoay với thể chế chính thức. Từ Nghị quyết 54 đến Nghị quyết 98, con đường phát triển của TP.HCM dường như vẫn chậm hơn so với bình quân cả nước", TS Du nói.
Theo ông, Luật Đô thị đặc biệt là điều kiện cần nhưng hiện nay, TP.HCM cần một thể chế phù hợp. Do vậy, song song với việc xin ban hành Luật Đô thị đặc biệt, TP.HCM cần đặc biệt chú trọng hơn vào thể chế phi chính thức. TP.HCM phải xây dựng được thể chế phi chính thức để tạo ra cách làm việc khác biệt so với hiện nay. Có như vậy, vị thế và vai trò đầu tàu của thành phố mới bật tăng trở lại.
Các chuyên gia đồng thuận rằng Luật Đô thị đặc biệt không chỉ là công cụ pháp lý mà còn là bước đột phá để TP.HCM định vị lại vai trò, vượt qua thách thức và phát huy tiềm năng trong kỷ nguyên mới.
