Lãi suất liên ngânẩn hàng hạ nhiệt sau cú sốc lịch sử
Thị trường tài chính vừa trải qua một tuần biến động mạnh khi lãi suất liên ngân hàng giảm mạnh sau khi vọt lên mức cao kỷ lục. Cụ thể, lãi suất bình quân liên ngân hàng trong phiên cuối tuần trước đã giảm từ 1,05 đến 1,5 điểm phần trăm ở hầu hết các kỳ hạn từ một tháng trở xuống. Tuy nhiên, kỳ hạn hai tuần lại tăng mạnh 2,6 điểm phần trăm so với phiên trước đó.
Theo số liệu cập nhật, giao dịch lãi suất qua đêm hiện ở mức 8,5%, một tuần là 8,6%, hai tuần là 9% và một tháng là 8,5%. Đây là sự hạ nhiệt đáng kể sau khi lãi suất qua đêm liên ngân hàng từng tăng vọt lên mức cao nhất lịch sử, với phiên ngày 3-2 có giao dịch được chốt quanh 21%.
Nguyên nhân và biện pháp can thiệp
Căng thẳng trên thị trường bắt đầu giảm bớt vào sáng ngày 4-2 khi Ngân hàng Nhà nước mở lại kênh hoán đổi USD/VND, với chi phí tham chiếu khoảng 1,31% và quy mô khoảng 1 tỉ USD. Theo phân tích từ bộ phận Chứng khoán SHS, nguyên nhân sâu xa của đợt biến động này là do lệch cân đối kỳ hạn, nơi nguồn vốn ngắn hạn không đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng dài hạn, khiến hệ thống ngân hàng dễ tổn thương trước các cú sốc ngắn hạn.
Đúng vào thời điểm cuối tháng 1, áp lực nộp thuế dồn dập đã khiến tiền rời khỏi hệ thống ngân hàng để chuyển sang tài khoản kho bạc tại Ngân hàng Nhà nước. Cùng lúc đó, mùa vụ trước Tết khiến người dân rút tiền mặt tăng mạnh, làm giảm lượng tiền lưu thông trong ngân hàng. Một số ngân hàng duy trì dự trữ bắt buộc ở mức thấp nên buộc phải chạy đua bổ sung dự trữ, đặc biệt khi kỳ nghỉ kéo dài vẫn được tính vào kỳ dự trữ bắt buộc.
Sau hai phiên hỗ trợ thanh khoản qua thị trường mở (OMO), số tiền lưu hành mới đã hồi về quanh 360.000 tỉ đồng. Chuyên gia SHS nhận định rằng hệ thống đã tiến sát giới hạn, nhưng hai phiên đầu tháng 2 vẫn có thể bơm OMO nhờ lượng OMO lưu hành giảm từ khoảng 404.000 tỉ đồng cuối năm 2025 xuống còn khoảng 316.000 tỉ đồng cuối tháng 1-2026, tạo ra "dư địa" kỹ thuật đáng kể.
Lực tham gia chủ yếu đến từ nhóm các ngân hàng lớn, những đơn vị còn đủ giấy tờ có giá để vay OMO, qua đó hỗ trợ lan tỏa thanh khoản sang các ngân hàng nhỏ hơn. Tuy nhiên, đà cầm cự này không kéo dài, buộc Ngân hàng Nhà nước phải mở lại kênh SBV swap sau gần một tháng tạm dừng.
Lãi suất cho vay bất động sản tăng cao bất thường
Trong khi lãi suất liên ngân hàng có dấu hiệu hạ nhiệt, mặt bằng lãi suất huy động trong tháng 1-2026 lại nhích lên và phân hóa rõ rệt, phản ánh chi phí vốn đang trở nên "không rẻ". Ví dụ, VietinBank công bố lãi suất kỳ đầu cho một mã trái phiếu phát hành ngày 20-1-2026 là 6,45%/năm, trong khi một lô trái phiếu doanh nghiệp như BAF có lãi suất cố định lên tới 10%/năm.
Theo khảo sát của Tuổi Trẻ Online, các ngân hàng thương mại có vốn nhà nước đã đồng loạt điều chỉnh lãi suất cho vay bất động sản lên mức cao, vượt xa mặt bằng lãi suất cho vay tiêu dùng hoặc sản xuất - kinh doanh. Cụ thể, BIDV vừa công bố biểu lãi suất mới cho vay bất động sản với mức 6 tháng đầu tối thiểu 9,7%/năm. Lãi suất kỳ 12 tháng được BIDV nâng lên 10,1%/năm, còn 18 tháng có thể lên tới 13,5%/năm.
Tương tự, Vietcombank cũng điều chỉnh tăng lãi suất cho vay mua nhà, căn hộ và nhà phố, với mức 9,6%/năm trong 6 tháng đầu, 9,9%/năm trong 12 tháng và 13,6%/năm trong 18 tháng. Số liệu tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống tính đến hết tháng 1-2026 chưa được công bố rộng rãi, nhưng một số thống kê địa phương như Hà Nội ghi nhận dư nợ tăng khoảng 0,85% so với cuối năm 2025.
Phân tích từ chuyên gia tài chính
Chuyên gia tài chính ngân hàng Lê Hoài Ân, CFA, cho biết tỉ lệ giá trị tài sản thế chấp là bất động sản trên tổng dư nợ của các ngân hàng quốc doanh luôn cao hơn hẳn các ngân hàng khác, mặc dù họ có tỉ lệ cho vay kinh doanh bất động sản cho các chủ đầu tư là rất thấp. Ông Ân giải thích rằng khi Chính phủ thúc đẩy giải ngân các dự án trọng điểm, hệ thống ngân hàng, đặc biệt là nhóm ngân hàng quốc doanh, thường được kỳ vọng đồng hành về vốn và tiến độ.
Nếu hạn mức tín dụng bị chia nhịp ngay từ quý 1, mỗi đồng giải ngân mới đều có chi phí cơ hội: cho vay mua nhà cá nhân là khoản dài hạn, còn cho vay các dự án ưu tiên thường gắn với kế hoạch giải ngân và yêu cầu bám tiến độ. Do đó, việc nâng lãi suất niêm yết vay mua nhà cũng là tín hiệu ưu tiên phân bổ, ít nhất trong giai đoạn đầu năm, để hạn mức được dành cho các nhiệm vụ cần giải ngân theo chương trình.
Thách thức trong việc giảm tín dụng bất động sản
Bàn về chủ trương "giảm tín dụng bất động sản", chuyên gia SHS nhận định rằng thực tế rất khó thực hiện mạnh mẽ và lâu dài. Lý do nằm ở cấu trúc tài sản bảo đảm: phần lớn khoản vay của doanh nghiệp và cá nhân, dù ngắn hay dài hạn, đều được cầm cố bằng bất động sản. Vì vậy, siết tín dụng bất động sản dễ biến thành siết tín dụng toàn hệ thống.
Thêm vào đó, mảng tín dụng gắn với bất động sản vẫn là nguồn đóng góp quan trọng cho biên lãi ròng (NIM: chênh lệch lãi vay - lãi huy động) của nhiều ngân hàng. Do đó, nếu mục tiêu vẫn là duy trì tăng trưởng cao, kịch bản tín dụng bất động sản giảm sâu và kéo dài thường chỉ xảy ra khi kinh tế buộc phải "hãm phanh" vì rủi ro hệ thống.
Phản ứng của thị trường chứng khoán
Mặc dù lãi suất liên ngân hàng biến động mạnh, chuyên gia đánh giá phản ứng của thị trường chứng khoán không quá tiêu cực. Lý do là nỗi lo lãi suất cao đã được phản ánh một phần vào diễn biến giá thời gian qua, giúp thị trường phần nào thích ứng với các biến động này.
