Ngày 13/7, tại một siêu thị Homeplus, nhân viên bếp cắm nồi cơm 40kg cho 400 đồng nghiệp như mọi ngày. Cơm chưa kịp chín thì quản lý thông báo: công ty tạm ngừng kinh doanh, toàn bộ nhân viên về nhà lúc 11 giờ sáng. Nhân viên bếp thẫn thờ: "Thế nồi cơm đã cắm rồi thì làm sao đây".
Homeplus chính thức ngừng hoạt động vô thời hạn
Cùng lúc 10 giờ sáng, Homeplus phát thông cáo: toàn bộ 67 đại siêu thị và trụ sở chính ngừng hoạt động vô thời hạn. Công ty thừa nhận "vốn vận hành đã cạn kiệt hoàn toàn, không thể thanh toán tiền hàng hay chi phí điện nước". Nhân viên và các gian hàng thuê mặt bằng không được báo trước. Công đoàn tổng kết: 12.000 con người bị đẩy ra đường chỉ sau một buổi sáng.
Giới trong ngành dự đoán Homeplus sẽ nộp đơn phá sản lên tòa án muộn nhất ngày 16/7. Trước đó, ngày 3/7, Tòa án Phá sản Seoul đã chấm dứt thủ tục phục hồi doanh nghiệp vì không còn khả năng huy động vốn. Nếu không có kịch bản giải cứu trước hạn kháng cáo ngày 20/7, gần 30 năm lịch sử của Homeplus sẽ chính thức kết thúc.
Những ngày cuối cùng: nhân viên tự cọ toilet, lương chỉ 40%
Những ngày cuối, các quầy kệ dán biển "đang chuẩn bị thay đổi sản phẩm" vì tiền hàng không được thanh toán. Nhân viên chính thức phải tự chia nhau làm việc của lao động thuê ngoài đã mất việc. Một cán bộ công đoàn tại Ulsan kể: "Chính chúng tôi giờ phải đi cọ rửa nhà vệ sinh. Một phần toilet nhân viên đã bị khóa lại vì không đủ người dọn". Bảng kiểm tra vệ sinh nhà vệ sinh ngừng ghi chép từ ngày 3/7.
Nhân viên chỉ nhận được 40% lương tháng 6, trả nhỏ giọt. Làn sóng nghỉ việc bùng lên vì tin đồn phá sản sẽ khiến họ mất trợ cấp thôi việc: tỷ lệ quỹ dự phòng trợ cấp thôi việc dạng DB của Homeplus chỉ còn hơn 70%, dưới mức tối thiểu luật định 100%. Tuy nhiên, một cán bộ công đoàn chi nhánh Chuncheon nói: "Dù sao đây cũng là nơi mình gắn bó hơn 10 năm, không thể để nó đóng cửa như thế này được".
Quy mô thiệt hại: 12.000 lao động và các nhà cung cấp nhỏ
12.000 nhân viên trực tiếp cùng khoảng 1.000 lao động gián tiếp như bảo vệ, trông xe, tạp vụ đứng trước nguy cơ mất việc. Các nhà cung cấp vừa và nhỏ bị Homeplus nợ trung bình 770 triệu won mỗi công ty (khoảng 14 tỷ đồng), và cứ 10 nhà cung cấp thì có 4 bị nợ trên 5 tỷ won. Các gian hàng thuê mặt bằng còn khốn đốn hơn: tiền bán hàng chạy qua hệ thống thanh toán của Homeplus không được quyết toán, nhiều chủ gian hàng không biết có đòi được tiền cọc và doanh thu tháng 6 hay không, "muốn hỏi cũng không còn ai ở tổng công ty nghe máy".
Nguyên nhân: Thương vụ M&A 11 năm trước và gánh nặng nợ
Năm 2015, tập đoàn Tesco (Anh) bán Homeplus cho quỹ đầu tư tư nhân MBK Partners với giá 7,2 nghìn tỷ won. MBK chỉ thực bỏ ra 3,2 nghìn tỷ won, còn 4 nghìn tỷ won là tiền vay, thế chấp bằng chính bất động sản của Homeplus. Đây là mô hình thâu tóm bằng đòn bẩy (leveraged buyout). Sau đó, MBK lập tức bán 28 tòa nhà cửa hàng đắc địa và trung tâm logistics để thu về 4 nghìn tỷ won trả nợ, rồi quay lại thuê chính mặt bằng đó, khiến gánh nặng tiền thuê suy kiệt tài chính công ty suốt một thập kỷ.
Doanh thu bán lẻ teo tóp trước thương mại điện tử, trong khi mỗi tháng vẫn phải gánh tiền thuê cho những tòa nhà từng thuộc về mình. MBK bị chỉ trích vì "tự ăn thịt mình", và đơn xin phá sản được nộp ngay sau khi khoản vay mua công ty đã trả xong. Chủ tịch MBK Kim Byung-ju bị gán biệt danh "Meokbeo-Kim" (Kim ăn xong rồi vứt). Công đoàn yêu cầu ông "nếu còn lương tâm thì hãy bỏ tài sản cá nhân ra mà gánh trách nhiệm".
Nỗ lực giải cứu bất thành và tối hậu thư 200 tỷ won
Homeplus đã nộp đơn xin phục hồi doanh nghiệp từ ngày 4/3/2025. Tháng 5/2026, chuỗi siêu thị mini Homeplus Express được bán cho Harim với giá khoảng 300 tỷ won, nhưng thực chất Harim gánh khoản nợ 180 tỷ won. Tháng 6, công ty đóng 37 điểm bán kém hiệu quả, ảnh hưởng 3.500 nhân viên, giảm số cửa hàng từ 126 xuống còn 67. Công đoàn từng tuyên bố "sẵn sàng từ bỏ lương để cứu công ty".
Tòa án ra tối hậu thư: cần huy động 200 tỷ won vốn vận hành khẩn cấp (gần 3.700 tỷ đồng). Chủ nợ lớn nhất Meritz Financial sẵn sàng bơm 100 tỷ won với điều kiện MBK và Chủ tịch Kim Byung-ju đứng ra bảo lãnh, nhưng hai bên không thu hẹp được bất đồng. Các ông lớn bán lẻ nội địa như Lotte, Shinsegae, Hyundai Department Store không mặn mà với Homeplus không còn khả năng sinh lời.
Cuối tuần trước, các siêu thị xả kho giảm giá 50% khiến khách đổ về xếp hàng dài, nhưng không thay đổi được gì. Truyền thông Hàn khuyến cáo người dân dùng ngay phiếu quà tặng hay điểm tích lũy Homeplus trước khi chúng thành giấy vụn.
Áp lực lên chính phủ và bài học từ đòn bẩy
Ngày 15/7, liên đoàn dịch vụ thuộc Tổng liên đoàn lao động Hàn Quốc tổ chức tổng đình công tại quảng trường Gwanghwamun. Chủ tịch công đoàn Homeplus chất vấn: "Chính phủ đã tính sẵn kế hoạch chi 440 tỷ won hỗ trợ khẩn cấp nếu Homeplus phá sản, vậy tại sao không quyết đoán ngay bây giờ? Trách nhiệm của nhà nước là cứu công ty trước khi nó sụp, chứ không phải dùng tiền thuế của dân dọn dẹp hậu quả". Các bộ ngành đã công bố gói hỗ trợ gồm bảo lãnh đặc biệt tối đa 300 tỷ won cho doanh nghiệp vừa và nhỏ bị ảnh hưởng, cùng khoản hỗ trợ tối đa 21 triệu won mỗi lao động bị nợ lương.
Homeplus khai trương năm 1997 dưới bàn tay Samsung C&T, sau đó bắt tay với Tesco để bành trướng. Thời hoàng kim có hơn 140 điểm bán, cạnh tranh sòng phẳng với E-mart. Gần 30 năm sau, tất cả kết thúc. Câu chuyện Homeplus không đơn thuần là thua trận trước thương mại điện tử. E-mart và Lotte Mart cũng chịu sức ép từ Coupang nhưng vẫn đứng vững. Điểm khác biệt là Homeplus bước vào cuộc chiến với tài sản đã bị bán, dòng tiền bị hút vào tiền thuê và lãi vay, không còn dư địa đầu tư cho chuyển đổi số. Khi chủ sở hữu coi doanh nghiệp là công cụ tài chính, những con người phía sau trở thành biến số cuối cùng được nghĩ đến. Và như nồi cơm 40kg bị bỏ lại trong căn bếp siêu thị sáng 13/7, đến lúc mọi thứ đổ vỡ, người chịu thiệt không bao giờ là quỹ đầu tư.
