Hà Nội chuyển mình với tư duy quy hoạch mới: Bài học từ quá khứ và tầm nhìn tương lai
Thực tế đã chứng minh, nhiều đồ án quy hoạch trong quá khứ thường rơi vào tình trạng thiếu khả năng thực thi hoặc thực hiện nửa vời do hạn chế về tầm nhìn và nguồn lực. Các dự án lớn thường xuyên đối mặt với khó khăn về cơ chế, nguồn vốn, dẫn đến chậm trễ, lãng phí và thiếu sự đồng bộ cần thiết. Một ví dụ điển hình là tuyến đường Lê Văn Lương, vốn được định hướng trở thành trục không gian hiện đại, kết hợp với tuyến Láng Hạ để hình thành trung tâm tài chính, ngân hàng. Tuy nhiên, do việc điều chỉnh quy hoạch qua các thời kỳ và hạ tầng không được đầu tư đúng kế hoạch, nó đã trở thành một tuyến đường "ách tắc" tiêu biểu của thành phố.
Ông Đào Ngọc Nghiêm, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch-Kiến trúc, nhận định đây là bài học "xương máu" trong công tác thực thi quy hoạch. Trong lần xác lập quy hoạch tổng thể mới này, tầm nhìn và tư duy quy hoạch đã có sự thay đổi căn bản. Thay vì duy trì mô hình đơn cực tập trung, Thủ đô hướng tới một không gian đô thị thống nhất theo mô hình chùm đô thị đa cực - đa trung tâm - đa tầng - đa lớp, với 9 cực phát triển và 9 trung tâm lớn. Các đô thị vệ tinh và thị trấn sẽ được phân cách bởi hệ thống hành lang xanh, vành đai xanh, sông, hồ, tạo nên một cấu trúc hài hòa với thiên nhiên.
Chiến lược phát triển đột phá: Từ mô hình TOD đến tầm nhìn dài hạn
Quy hoạch mới nhấn mạnh việc phát triển đô thị nén tại trung tâm, tăng cường cao tầng kết hợp với không gian ngầm theo mô hình TOD (phát triển theo hệ thống giao thông công cộng). Cách tiếp cận này giúp tiết kiệm đất mặt, ưu tiên không gian xanh và công cộng, bảo tồn cảnh quan tự nhiên, đồng thời xây dựng hệ thống hạ tầng đa tầng, đa chức năng bao gồm thương mại, dịch vụ, kỹ thuật ngầm và chống ngập úng.
Mô hình "làng trong phố - phố trong làng" và "rừng trong thành phố - thành phố trong rừng" không chỉ khắc phục triệt để các vấn đề ùn tắc, ngập úng, ô nhiễm môi trường, mà còn nuôi dưỡng bản sắc văn hóa, tạo ra môi trường sống hài hòa giữa đô thị và nông thôn. Tầm nhìn chiến lược cũng được mở rộng vượt trội, từ năm 2065 chuyển sang định hướng dài hạn tới năm 2100 và xa hơn, với các kịch bản phát triển được xây dựng theo từng mốc thời gian cụ thể.
Lấy con người làm trung tâm: Triết lý mới trong quy hoạch
Điểm quan trọng trong lần xác lập quy hoạch này là sự chuyển đổi từ "thước đo vật chất" sang lấy "sự hài lòng, hạnh phúc và chất lượng sống của người dân" làm trọng tâm. Thủ tướng Phạm Minh Chính, khi chỉ đạo về Quy hoạch Tổng thể Thủ đô, đã nhấn mạnh: Triết lý của quy hoạch là lấy con người làm trung tâm, chủ thể; hướng tới một đô thị giàu mạnh, văn minh, phồn vinh, bản sắc, hiện đại với tầm nhìn 100 năm.
Để giải quyết hài hòa giữa yêu cầu tăng trưởng trước mắt và mục tiêu phát triển Thủ đô bền vững trong dài hạn, cần cân đối phân bổ đầu tư hợp lý. Lộ trình thực hiện quy hoạch được xác định với tinh thần khẩn trương triển khai đầu tư hệ thống hạ tầng khung theo định hướng quy hoạch, nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn hiện có. Đồng thời, khoanh vùng các khu vực tái thiết, xây dựng kế hoạch triển khai và cơ chế kiểm soát đầu tư xây dựng phù hợp, hạn chế việc sử dụng đất không hiệu quả và lãng phí nguồn lực đầu tư của xã hội.
Huy động nguồn lực toàn xã hội: Chiến lược đầu tư bền vững
Cùng với sự thay đổi trong tư duy quy hoạch là sự chuyển dịch trong tư duy đầu tư, hướng tới tính thực chất và bền vững hơn. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách nhà nước, Hà Nội xác định nguồn lực toàn xã hội là chủ lực. Trong giai đoạn 2026-2035, thành phố dự kiến huy động khoảng 14,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội.
- Khu vực nhà nước chiếm hơn 30,3% (khoảng 4,4 triệu tỷ đồng), tập trung vào hạ tầng khung và giải quyết các vấn đề bức xúc dân sinh.
- Vốn từ các doanh nghiệp tư nhân và dân cư chiếm hơn 60,7% với khoảng 8,8 triệu tỷ đồng.
- Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) khoảng 8,8% với 1,3 triệu tỷ đồng, tương đương 48 tỷ USD.
Thành phố sẽ kêu gọi đầu tư vào các dự án lớn qua danh mục cụ thể như hạ tầng giao thông, khu đô thị mới, tái cấu trúc đô thị, cụm công nghiệp, y tế - giáo dục, văn hóa - du lịch. Trong giai đoạn 2036-2045, thành phố cần khoảng 50,3 triệu tỷ đồng, tiếp tục duy trì tỷ trọng đầu tư xã hội cao.
Lộ trình cụ thể và cam kết thực hiện
Lộ trình được xây dựng theo từng giai đoạn 10 năm, gắn liền với các chương trình và dự án cụ thể. Các hoạt động bao gồm khoanh vùng tái thiết đô thị, cải tạo chung cư cũ, di dân hợp lý ra các khu đô thị mới, đồng thời đề xuất cơ chế, chính sách mạnh mẽ như dự án BT (xây dựng - chuyển giao) trọng điểm. Quy hoạch giao thông và thiết kế đô thị sẽ đi đôi với quy chuẩn, tiêu chuẩn mới về quản lý lòng đường, vỉa hè, kiến trúc, đảm bảo yếu tố thẩm mỹ, văn minh và hiện đại.
Những thay đổi này nhằm khắc phục hạn chế lớn của các quy hoạch trước đây: Thiếu sự đồng bộ giữa quy hoạch và đầu tư, dẫn đến tình trạng "quy hoạch treo, dự án treo", gây lãng phí đất đai và nguồn lực. Với tư duy mới, Quy hoạch Tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm không chỉ là một bản đồ không gian, mà còn là một chiến lược hành động cụ thể, khả thi, đặt con người và chất lượng sống làm trung tâm.
Đây chính là nền tảng vững chắc để Hà Nội thật sự trở thành Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc", xứng đáng là trung tâm đầu não chính trị - hành chính, văn hóa, kinh tế, khoa học - công nghệ của cả nước.
