Sáng 19/5, Sở Xây dựng Hà Nội đã chính thức ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với Công ty LG Energy Solution (Hàn Quốc) và Công ty Honda Motor (Nhật Bản) nhằm triển khai dự án lắp đặt trạm đổi pin xe máy điện trên địa bàn thành phố.
Kế hoạch triển khai giai đoạn đầu
Theo kế hoạch, trong giai đoạn đầu tiên bắt đầu từ quý III/2026, khoảng 50 trạm đổi pin sẽ được lắp đặt tại khu vực trung tâm, ưu tiên quanh quận Hoàn Kiếm – nơi dự kiến sẽ là vùng phát thải thấp đầu tiên của thành phố. Sau giai đoạn thí điểm, mạng lưới này có thể được mở rộng lên đến 1.000 điểm đổi pin trên toàn Hà Nội từ quý III/2027.
Mô hình vận hành mở
Điểm đáng chú ý nhất của dự án là mô hình vận hành được thiết kế theo hướng mở, cho phép nhiều hãng xe điện cùng tham gia khai thác, bao gồm cả các doanh nghiệp Việt Nam. Nếu thành công, đây có thể trở thành một trong những nỗ lực đầu tiên nhằm xây dựng hạ tầng năng lượng dùng chung cho xe máy điện tại Việt Nam, lĩnh vực vốn đang bị phân mảnh mạnh giữa các hãng.
Khác với sạc truyền thống phải chờ hàng giờ, mô hình đổi pin cho phép thay pin đầy chỉ trong vài phút. Đây là lợi thế lớn với nhóm khách hàng chạy xe cường độ cao như giao hàng, xe công nghệ hay dịch vụ vận chuyển, cũng là nhóm được LG và Honda nhắm tới trong giai đoạn đầu.
Áp lực chuyển đổi xanh tại Hà Nội
Thực tế, một trong những rào cản lớn nhất của xe máy điện hiện nay không chỉ là giá xe, mà còn nằm ở thời gian sạc và hạ tầng tiếp năng lượng. Tại Hà Nội, áp lực chuyển đổi sang phương tiện xanh đang ngày càng lớn khi thành phố có khoảng 8 triệu phương tiện giao thông đường bộ. Trong bối cảnh chuẩn bị triển khai vùng phát thải thấp quanh Vành đai 1 từ ngày 1/7, nhu cầu về hạ tầng xe điện cũng trở nên cấp thiết hơn.
Theo lãnh đạo Sở Xây dựng Hà Nội, chi phí pin cao cùng việc thiếu hệ thống sạc đồng bộ đang là rào cản lớn với quá trình điện hóa giao thông. Vì vậy, mô hình đổi pin công cộng được kỳ vọng có thể giải quyết đồng thời nhiều bài toán: tốc độ tiếp năng lượng, tối ưu chi phí sở hữu và giảm áp lực đầu tư pin cho người dùng.
Thực trạng thị trường xe điện Việt Nam
Hiện nay, thị trường xe điện Việt Nam chủ yếu phát triển theo mô hình khép kín. Các hãng thường tự xây hạ tầng sạc hoặc đổi pin riêng, từ chuẩn pin, công nghệ pin tới mạng lưới trạm. Điều này giúp doanh nghiệp kiểm soát trải nghiệm người dùng, nhưng cũng tạo ra một thực tế: người dùng gần như bị “khóa” hệ sinh thái của từng hãng.
Trong mảng ô tô điện, VinFast đang sở hữu mạng lưới trạm sạc lớn nhất Việt Nam với hàng chục nghìn cổng sạc trên toàn quốc. Hệ thống này chủ yếu phục vụ xe VinFast. Ở mảng xe máy điện, một số doanh nghiệp như Selex Motors chọn hướng đi đổi pin, nhưng cũng cần tự xây dựng hệ sinh thái riêng.
Vì vậy, việc LG và Honda công bố mô hình đổi pin mở được xem là bước đi khác biệt đáng kể. Nếu nhiều hãng cùng dùng chung một mạng lưới, chi phí đầu tư hạ tầng có thể được chia sẻ, trong khi người dùng cũng bớt lo về bài toán “mua xe rồi tìm chỗ sạc”. Đây là mô hình từng được nhiều quốc gia châu Á theo đuổi để thúc đẩy phổ cập xe điện hai bánh.
Thách thức về tiêu chuẩn hóa
Tuy nhiên, để một mạng lưới đổi pin mở vận hành hiệu quả, bài toán khó nhất nằm ở tiêu chuẩn hóa. Mỗi hãng xe hiện sử dụng thiết kế pin, điện áp và nền tảng kỹ thuật khác nhau. Nếu không có chuẩn pin tương thích, mô hình dùng chung rất khó mở rộng quy mô. Đây cũng là lý do nhiều thị trường dù phát triển xe điện mạnh nhưng vẫn chưa thể phổ cập đổi pin diện rộng.
Trong phát biểu tại lễ ký kết, lãnh đạo UBND TP Hà Nội cũng nhấn mạnh yêu cầu các trạm đổi pin phải tương thích với nhiều dòng xe khác nhau, đồng thời đi kèm giải pháp thu hồi và tái chế pin nhằm bảo đảm an toàn môi trường.
Điều đó cho thấy, dự án này không đơn thuần là câu chuyện xây thêm trạm đổi pin, mà còn là phép thử cho khả năng hình thành một chuẩn hạ tầng mở cho xe điện tại Việt Nam. Nếu thành công, cuộc chơi xe điện trong tương lai có thể không còn là cạnh tranh riêng ở chiếc xe, mà chuyển sang cuộc đua kiểm soát nền tảng năng lượng và hệ sinh thái vận hành phía sau.
