Biến động giá nhiên liệu tác động mạnh đến 44 dự án trọng điểm
Theo thống kê từ Bộ Xây dựng, biến động giá nhiên liệu thời gian vừa qua đã tác động trực tiếp tới 44 dự án trọng điểm trên cả nước, với tổng mức đầu tư lên tới khoảng 569.000 tỷ đồng. Đặc biệt, chi phí xây dựng công trình giao thông đến cuối tháng 3/2026 đã tăng mạnh so với tháng trước, đây là mức tăng cao nhất trong các loại hình công trình hiện nay.
Thực trạng khó khăn tại các công trường
Thực tế từ các công trường cho thấy, giá dầu diesel có thời điểm đã vượt mốc 44.000 đồng/lít, cùng với đó là sự tăng giá "phi mã" của nhựa đường, cát đá, thép và chi phí vận tải. Dù vậy, các đơn vị thi công vẫn nỗ lực duy trì tổ chức thi công liên tục để bám sát các mốc tiến độ do Chính phủ giao phó.
Ông Lương Công Lý, Giám đốc điều hành thi công gói thầu XL02 thuộc dự án thành phần đường cao tốc Khánh Hòa-Buôn Ma Thuột, chia sẻ rằng biến động mạnh của giá dầu diesel cùng tình trạng nguồn cung hạn chế trong một số thời điểm đã khiến chi phí vận hành thiết bị và tổ chức thi công bị thay đổi đáng kể. Đơn vị buộc phải liên tục điều chỉnh phương án, tối ưu dây chuyền thiết bị và tiến độ huy động vật liệu để bảo đảm mục tiêu hoàn thành theo kế hoạch.
Tại dự án Cảng Hàng không quốc tế Long Thành, ông Trần Văn Sơn, Giám đốc điều hành các gói thầu 4.6 và 4.7 thuộc Tập đoàn Cienco4, cho biết có thời điểm giá mua nhiên liệu thực tế cao hơn 50-60% so với đơn giá dự toán ban đầu. Đơn vị đã phải xoay xở bằng cách tận dụng vật tư tồn kho tập kết từ trước và tổ chức lại kế hoạch cung ứng để duy trì liên tục các mũi thi công, tránh ảnh hưởng tới tiến độ chung của dự án.
Nguy cơ trễ tiến độ và đề xuất cơ chế linh hoạt
Ông Đặng Tiến Thắng, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần đường cao tốc Đồng Đăng-Trà Lĩnh, nhận định rằng với đặc thù dự án hạ tầng giao thông kéo dài nhiều năm, những cú sốc về giá nhiên liệu, vật liệu hay logistics nếu không được phản ánh kịp thời vào cơ chế hợp đồng sẽ tạo ra độ vênh lớn giữa thực tế triển khai và phương án tài chính ban đầu. Do đó, điều quan trọng hiện nay không chỉ là xử lý một đợt tăng giá riêng lẻ, mà cần hình thành một cơ chế đủ linh hoạt để các dự án có thể thích ứng với những chu kỳ biến động của thị trường trong suốt quá trình triển khai.
Cơ chế công bố chỉ số giá xây dựng và điều chỉnh hợp đồng hiện nay vẫn còn độ trễ nhất định so với diễn biến thị trường. Hầu hết địa phương công bố chỉ số giá theo quý, trong khi nhiên liệu, vật liệu của công trình giao thông như dầu diesel, nhựa đường, chi phí vận tải hay vật liệu rời có thể biến động rất mạnh theo tuần, thậm chí theo ngày. Một số địa phương đến giữa tháng 4 vẫn chưa công bố chỉ số giá quý I/2026, khiến việc áp dụng cơ chế điều chỉnh giá trên thực tế gặp nhiều vướng mắc.
Nhu cầu minh bạch hóa giá cả và chia sẻ rủi ro
Các hiệp hội doanh nghiệp còn phản ánh sự chênh lệch giữa giá công bố và giá giao dịch thực tế tại một số địa phương, nhất là với cát, đá, đất đắp, nhựa đường và các loại vật liệu rời. Tại một số tỉnh phía nam, đã xuất hiện tình trạng mỏ vật liệu không bán trực tiếp cho nhà thầu mà qua trung gian, khiến giá thực tế bị đẩy lên khoảng 1,3-1,5 lần so với mức công bố của địa phương. Điều này cho thấy nhu cầu cấp thiết phải xây dựng một hệ thống dữ liệu giá minh bạch, cập nhật và phản ứng nhanh hơn với thị trường.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI), cho rằng đây là thời điểm cần nhìn nhận đầy đủ hơn nguyên tắc chia sẻ rủi ro trong các dự án theo mô hình hợp tác công-tư (PPP), nhất là khi thị trường xuất hiện những biến động vượt xa dự báo thông thường tại thời điểm ký hợp đồng. Ông nhấn mạnh rằng việc thiết lập cơ chế điều chỉnh giá hợp đồng, gia hạn tiến độ và chia sẻ rủi ro tài chính giữa Nhà nước với nhà đầu tư là yêu cầu cần thiết để bảo đảm tính bền vững của mô hình PPP.
Kiến nghị từ cộng đồng doanh nghiệp
Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), cho rằng biến động giá nhiên liệu, vật liệu trong thời gian qua cần được xem là tình huống bất khả kháng, từ đó áp dụng các hệ số bù giá đặc thù hoặc cơ chế điều chỉnh linh hoạt hơn đối với những yếu tố đầu vào biến động mạnh. Ông đề xuất tạo ra một khung pháp lý thống nhất để địa phương, chủ đầu tư và nhà thầu có thể xử lý đồng bộ, tránh mỗi nơi áp dụng một cách khác nhau.
Các doanh nghiệp đã đưa ra nhóm giải pháp ngắn hạn như rút ngắn chu kỳ công bố chỉ số giá xây dựng xuống hằng tháng thay vì theo quý, cho phép áp dụng linh hoạt cơ chế kết hợp giữa điều chỉnh theo chỉ số giá và bù trừ trực tiếp đối với những yếu tố biến động mạnh như dầu diesel, nhựa đường hoặc chi phí vận tải. Đồng thời, họ kiến nghị Bộ Xây dựng nghiên cứu ban hành thông tư hướng dẫn điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng trong điều kiện thị trường xuất hiện cú sốc giá lớn.
Ở trung hạn, giải pháp được nhiều bên thống nhất là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu hoặc Cổng thông tin điện tử quốc gia thống nhất về giá xây dựng và định mức, cho phép cập nhật, công bố và tra cứu minh bạch, kịp thời. Về dài hạn, cộng đồng doanh nghiệp cho rằng cần sớm hoàn thiện khung pháp lý về quản lý chi phí đầu tư xây dựng, hợp đồng xây dựng và hợp đồng PPP theo hướng bổ sung yếu tố "biến động giá cực đoan" như một cấu phần rủi ro cần được luật hóa.
Trong bối cảnh nhiều dự án chiến lược đang bước vào giai đoạn tăng tốc để hoàn thành các mục tiêu hạ tầng quốc gia, việc sớm có động thái chính sách theo hướng chia sẻ rủi ro, hoàn thiện cơ chế giá và nâng cao tính minh bạch của thị trường vật liệu sẽ là điều kiện quan trọng để Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp cùng giữ vững khí thế trên công trường, đưa các công trình trọng điểm về đích đúng kế hoạch.
