Dầu diesel, loại nhiên liệu thiết yếu cho khai thác cát, sỏi, đá xây dựng và vận tải, từng có thời điểm lên tới hơn 44.000 đồng/lít, nay giảm còn hơn 28.000 đồng/lít. Tuy nhiên, mức giá này vẫn cao hơn khoảng 50% so với trước khi xảy ra xung đột ở Trung Đông. Sự biến động của nhiên liệu đã kéo theo giá cát, vật liệu xây dựng tăng cao, tác động mạnh đến các dự án và công trình xây dựng.
Giá vật liệu tăng cao gây áp lực lên doanh nghiệp
Ông Đào Hữu Huệ, Giám đốc Công ty TNHH Xây dựng và Thương mại Hữu Huệ, cho biết: "Doanh nghiệp chúng tôi chuyên xây dựng công trình và sản xuất bê-tông. Thời gian vừa qua, chúng tôi phải mua nguyên liệu đầu vào với giá rất cao so với đầu năm. Hiện nay, giá cát là 750.000 đồng/m3, tăng 100.000 đồng/m3; đá xây dựng là 510.000 đồng/m3, tăng 90.000 đồng/m3."
Đơn vị thi công công trình trung tâm tổ chức sự kiện tại khu đô thị hồ Xương Rồng đã ký hợp đồng cung ứng vật liệu từ năm 2025, nhưng buộc phải điều chỉnh giá. Cụ thể, cát tăng 125.000 đồng/m3, gạch tăng 5,5 triệu đồng/vạn (tăng gần 38%), xi-măng tăng từ 10-13%, và giá nhân công tăng 150.000-200.000 đồng/ngày.
Thiếu nhân công và tồn kho vật liệu
Giá cát tăng cao khiến lượng tiêu thụ chậm, nhiều đơn vị khai thác bị tồn kho lớn. Nguyên nhân chủ yếu là do giá nhiên liệu ở mức cao, đẩy giá cát trên thị trường tăng, khiến nhiều dự án và công trình thi công cầm chừng. Nhân lực ngành xây dựng tại Thái Nguyên khan hiếm, giá ngày công tăng làm dự án "đội giá" và chậm tiến độ.
Điển hình là công trình Quảng trường, phố đi bộ trung tâm tỉnh Thái Nguyên với tổng mức đầu tư 900 tỷ đồng. Dự án cần 1.000 công nhân để hoàn thành trong quý III/2026, nhưng hiện chỉ huy động được 600 công nhân do khan hiếm nhân công và cạnh tranh lao động giữa các nhà thầu, làm giá nhân công tăng cao.
Khó khăn trong điều chỉnh giá và hợp đồng
Để phù hợp với tình hình thị trường, chủ đầu tư công trình Quảng trường, phố đi bộ trung tâm tỉnh Thái Nguyên đã điều chỉnh đơn giá nguyên vật liệu và nhân công sát thực tế nhằm hỗ trợ các nhà thầu. Tuy nhiên, vấn đề nan giải nhất hiện nay là tình trạng khan hiếm nhân công xây dựng.
Các dự án đầu tư ngoài ngân sách có thể linh hoạt điều chỉnh đơn giá vật tư, vật liệu và nhân công. Ngược lại, nhiều công trình đầu tư công không thể điều chỉnh do hợp đồng đã ký với đơn giá cố định, khiến nhà thầu gặp khó khăn, thi công cầm chừng và có nguy cơ chậm tiến độ. Quy định về đơn giá không phù hợp thị trường dẫn đến nhiều doanh nghiệp bỏ công trình sau khi trúng thầu, chấp nhận thiệt hại chi phí ban đầu và bị phạt.
Ông Hoàng Hữu Sơn, Phó Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp tỉnh Thái Nguyên, nhận xét: "Đơn giá vật tư, vật liệu, nhân công do cơ quan chức năng quy định thấp hơn nhiều so với thị trường, nên nhiều nhà thầu càng thi công càng lỗ. Tuy nhiên, hợp đồng đã ký buộc họ phải triển khai và duy trì việc làm cho người lao động. Nếu trì hoãn thi công sẽ ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp, và hoàn thành không đúng tiến độ sẽ bị phạt, hạn chế tham gia các dự án sau này."
Giải pháp tháo gỡ khó khăn
Khu vực phía nam tỉnh Thái Nguyên đang trở thành một công trường lớn với nhiều công trình hạ tầng nhà nước, khu công nghiệp, dân cư, đô thị và nhà ở xã hội. Giá vật liệu xây dựng tăng cao và thiếu nhân công đang đe dọa tiến độ của nhiều công trình.
Để đáp ứng nhu cầu cát, đá xây dựng và vật liệu san lấp, tỉnh Thái Nguyên yêu cầu các cơ quan chức năng tạo thuận lợi, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính và đề nghị các đơn vị khai thác nâng công suất, sản lượng. Các doanh nghiệp xây dựng và nhà thầu kiến nghị cơ quan quản lý và chủ đầu tư áp dụng đơn giá vật tư, vật liệu, nhân công phù hợp thị trường để tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ xây dựng công trình.
