Dự án nghìn tỷ tại TP.HCM đối mặt với thách thức lớn từ công tác mặt bằng
Tiến độ của một số gói thầu trong các dự án hạ tầng trọng điểm tại Thành phố Hồ Chí Minh đang bị ảnh hưởng đáng kể do những vướng mắc kéo dài trong công tác giải phóng mặt bằng và di dời hạ tầng kỹ thuật. Điều này không chỉ làm chậm tiến độ thi công mà còn tiềm ẩn nguy cơ tăng chi phí và kéo dài thời gian hoàn thành.
Tiến độ thi công chưa đồng bộ giữa các hạng mục
Dự án nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Xuyên Tâm, kéo dài từ kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè đến sông Vàm Thuật, có tổng mức đầu tư lên đến 17.200 tỷ đồng. Trong đó, chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng chiếm tới 14.013 tỷ đồng. Dự án này trải dài 8,2 km qua nhiều phường của quận Bình Thạnh và Gò Vấp, được xem là một công trình hạ tầng môi trường trọng điểm.
Ông Đậu An Phúc, Giám đốc Ban Quản lý đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết gói thầu XL-03, một trong những gói quan trọng, đã triển khai sáu mũi thi công với khối lượng đạt hơn 35%. Hạng mục xử lý nền bằng cọc đất gia cố xi-măng đã hoàn thành khoảng 95%, tạo điều kiện thuận lợi để đẩy nhanh các công đoạn tiếp theo. Một số đoạn, như khu vực gần Trường đại học Văn Lang, dự kiến thông xe kỹ thuật trong tháng 4/2026 và căn bản hoàn thành vào tháng 6/2026.
Tuy nhiên, các gói thầu XL-01 và XL-02, dù đã được khởi công và triển khai nhiều hạng mục như đóng cọc, tập kết vật tư, xây dựng bãi đúc cấu kiện, vẫn ở giai đoạn đầu. Tiến độ tổng thể của hai gói này phụ thuộc lớn vào việc bàn giao mặt bằng, hiện đang gặp nhiều khó khăn.
Trong khi đó, tại dự án bờ bắc kênh Đôi ở Quận 8 với tổng mức đầu tư hơn 7.300 tỷ đồng, nhiều hạng mục thi công đạt tiến độ tương đối tích cực. Gói xây lắp 1 đạt khoảng 30% khối lượng, với một số nhà thầu đạt từ 27 đến 42% giá trị hợp đồng. Gói xây lắp 2 đạt khoảng 42%, căn bản đáp ứng kế hoạch đề ra.
Điểm nghẽn lớn nhất: công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng
Dù đạt một số kết quả tích cực, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay của cả hai dự án vẫn là công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Tại dự án rạch Xuyên Tâm, tổng số trường hợp bị ảnh hưởng lên đến 2.190 hộ. Cơ quan chức năng đã thực hiện chi trả cho 2.011 hộ, nhưng công tác bàn giao mặt bằng mới chỉ có 787 trường hợp thực hiện.
Đáng chú ý, ở gói thầu XL-01, tỷ lệ bàn giao mặt bằng chỉ đạt 14,85%, riêng phường Bình Thạnh chỉ đạt 0,5%. Gói thầu XL-02 cũng trong tình trạng tương tự, với tỷ lệ bàn giao chỉ 19%. Ở dự án kênh Đôi, tình hình khả quan hơn khi đã bàn giao 1.475/1.604 trường hợp, đạt khoảng 92%. Tuy nhiên, vẫn còn 128 trường hợp chưa bàn giao, tập trung ở các gói xây lắp chính, ảnh hưởng trực tiếp đến việc thi công đồng bộ.
Việc thiếu mặt bằng không chỉ khiến các nhà thầu không thể triển khai đồng loạt mà còn gây gián đoạn thi công, buộc phải chia nhỏ mũi thi công. Điều này làm tăng chi phí tổ chức và kéo dài thời gian hoàn thành dự án.
Nguyên nhân sâu xa và những kiến nghị tháo gỡ
Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Bình Thạnh, một trong những nguyên nhân chính của tình trạng chậm bàn giao mặt bằng là công tác tái định cư còn nhiều vướng mắc. Tại dự án rạch Xuyên Tâm, có tới 642 trường hợp chọn nhận nền đất hoặc căn hộ, nhưng vẫn còn 106 trường hợp chưa được bố trí. Nhiều khu tái định cư chưa hoàn tất sửa chữa hoặc chưa bàn giao, khiến người dân chưa thể di dời.
Cùng với đó, việc di dời hạ tầng kỹ thuật, nhất là hệ thống điện và cấp nước, cũng gặp nhiều khó khăn. Các đơn vị như ngành điện và cấp nước kiến nghị cần cơ chế cho phép tích hợp chi phí di dời vào dự án chính để thuận tiện triển khai. Tại dự án kênh Đôi, vướng mắc lớn nhất là hệ thống lưới điện trung thế dọc các tuyến đường Hoài Thanh, Nguyễn Duy. Các trụ điện hiện hữu cản trở việc thi công cầu Hiệp Ân 2 và các hạng mục liên quan, dẫn đến nhiều công đoạn buộc phải tạm dừng.
Ngoài ra, quy trình, thủ tục bồi thường, xác định giá trị tài sản, lựa chọn đơn vị tư vấn… cũng kéo dài thời gian xử lý, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ chung của dự án.
Áp lực về ngân sách và tác động đến cộng đồng
Cả hai dự án đều sử dụng nguồn vốn ngân sách thành phố với quy mô rất lớn. Riêng năm 2026, dự án rạch Xuyên Tâm được bố trí 510 tỷ đồng, còn dự án kênh Đôi là 250 tỷ đồng. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân tại dự án kênh Đôi mới đạt 2,8% (7,1 tỷ đồng), cho thấy sự lệch pha giữa kế hoạch vốn và khả năng triển khai thực tế.
Nếu tình trạng chậm mặt bằng kéo dài, các dự án có nguy cơ phải điều chỉnh tiến độ, kéo theo điều chỉnh tổng mức đầu tư. Chi phí nhân công, vật liệu, thiết bị tăng theo thời gian sẽ làm đội vốn, gây áp lực lớn lên ngân sách thành phố.
Không chỉ là bài toán kinh tế, việc chậm tiến độ còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Đây đều là các dự án cải tạo môi trường cấp bách, góp phần xử lý ô nhiễm, chỉnh trang đô thị, chống ngập và nâng cao chất lượng sống. Người dân trong khu vực đã chờ đợi nhiều năm và đặt kỳ vọng rất lớn vào sự thành công của những công trình này.
Kiến nghị đẩy nhanh tiến độ và tháo gỡ vướng mắc
Để đẩy nhanh tiến độ, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị Thành phố Hồ Chí Minh đã đưa ra nhiều kiến nghị cụ thể. Đối với dự án rạch Xuyên Tâm, các địa phương được đề nghị hoàn thành bàn giao mặt bằng các gói thầu trong tháng 3/2026, đồng thời cho phép bàn giao từng phần để nhà thầu có thể triển khai sớm. Các mốc cụ thể cũng được đề ra cho từng đoạn tuyến, yêu cầu hoàn thành trước tháng 4 hoặc tháng 6/2026.
Đối với dự án kênh Đôi, kiến nghị tập trung hoàn tất thu hồi đất các trường hợp còn lại trong tháng 3 và tháng 4/2026 để bảo đảm tiến độ thi công đồng bộ. Các cơ quan chức năng cần sớm tháo gỡ vướng mắc về cơ chế di dời hạ tầng kỹ thuật, phối hợp giữa các đơn vị điện lực, cấp nước, viễn thông để thống nhất phương án và triển khai nhanh chóng.
Bên cạnh đó, việc thực hiện các quy định mới về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo Quyết định số 11/2026/QĐUBND cũng cần được đẩy nhanh, bảo đảm minh bạch, đúng quy định nhưng không làm kéo dài thời gian xử lý.
Những nỗ lực này là cần thiết để đảm bảo các dự án nghìn tỷ không chỉ hoàn thành đúng hạn mà còn phát huy hiệu quả trong việc cải thiện môi trường và nâng cao chất lượng sống cho người dân Thành phố Hồ Chí Minh.
