Cuộc sống chật chội trên "đất vàng" trung tâm TP.HCM
Giữa lòng thành phố Hồ Chí Minh hiện đại, nơi những tòa nhà cao tầng mọc lên san sát, vẫn tồn tại một khu vực đặc biệt mà mỗi mét vuông đất đều trở nên vô cùng quý giá. Đó chính là khu chợ Gà – chợ Gạo, tọa lạc tại giao điểm các trục đường Nguyễn Thái Học, Võ Văn Kiệt và Yersin, thuộc khu vực Mả Lạng quận 1.
Từ chợ truyền thống đến nơi cư trú chật chội
Ít ai ngờ rằng, nơi đây vốn là một khu chợ truyền thống đã tồn tại hàng chục năm qua. Theo thời gian, những gian hàng nhỏ bé dần được cơi nới, mở rộng thành nơi ở cố định, khiến ranh giới giữa "chợ" và "nhà" gần như bị xóa nhòa hoàn toàn. Từ không gian buôn bán sầm uất, khu vực này đã chuyển mình thành nơi cư trú của hàng trăm hộ dân, với mật độ ngày càng trở nên dày đặc một cách đáng báo động.
Trên tổng diện tích hơn 6.300 mét vuông, có đến gần 290 hộ dân với hơn 1.100 người đang sinh sống trong những điều kiện hết sức hạn chế. Nhiều gia đình buộc phải "chia nhau giấc ngủ" trong những căn nhà chỉ rộng vài mét vuông, nơi mỗi centimet không gian đều được tận dụng tối đa cho mọi sinh hoạt thường nhật.
Những căn nhà "chia ca" giấc ngủ
Căn nhà chưa đến 10 mét vuông của bà Phạm Thị Sang là minh chứng rõ nét cho cuộc sống chật chội nơi đây. Trong không gian nhỏ bé ấy, có đến 6 người cùng sinh sống, chia sẻ từng góc nhỏ được bố trí thành nhiều tầng gác tạm.
Bà Sang chia sẻ: "Dạ thì ban ngày đi làm, ban đêm về ngủ. Ở đây thì mẹ ngủ dưới này, còn trên gác thì chị ở, em và thằng em ở trên nữa, mỗi người một gác nhỏ vậy đó. Có thêm ghế bố để nằm phía trước".
Không riêng gì gia đình bà Sang, nhiều hộ dân khác tại khu vực này cũng phải áp dụng phương thức "chia ca" sinh hoạt theo giờ giấc nghiêm ngặt. Người đi làm sớm thì được ưu tiên về nghỉ trước, trong khi những người về muộn hơn phải kiên nhẫn chờ đến lượt mình có được chỗ nằm.
Bà Kim Thị Ngọc Thảo tâm sự: "Thì cũng bươn chải, sáng người đi, chiều người về. Nhà cũng có phòng nhưng mà trung bình 6 người chia nhau ở. Ví dụ sáng có người đi làm lúc 6 giờ, 2 giờ trưa về; một đứa thì 5 giờ chiều mới về, giống như chia ra mà ở. Chứ nhà nhỏ quá thì biết sao giờ, phải ở vậy".
Những nguy cơ tiềm ẩn và nỗi lo thường trực
Bên trong những con hẻm nhỏ hẹp, có nơi chưa đầy 1 mét, các căn nhà chỉ rộng vài mét vuông nằm san sát nhau như những chiếc hộp diêm. Lối đi chung đồng thời phải đảm nhiệm nhiều chức năng: nơi nấu ăn, giặt giũ, để xe cộ. Không gian sống bị nén chặt đến mức nhiều sinh hoạt cá nhân buộc phải diễn ra ngay trước cửa nhà.
Đáng lo ngại hơn, với kết cấu nhà liền kề và hệ thống lối thoát hiểm hạn chế, khu vực này tiềm ẩn nhiều nguy cơ cháy nổ nghiêm trọng. Thực tế đã từng xảy ra các vụ cháy gây thiệt hại cho nhiều căn nhà, khiến nỗi lo về an toàn tính mạng và tài sản luôn thường trực trong tâm trí người dân.
Dự án chỉnh trang và những kỳ vọng đổi thay
Theo quy hoạch đã được phê duyệt, trên diện tích hơn 6.300 m², khu chợ Gà – chợ Gạo sẽ được xây dựng thành công trình cao từ 10 đến 14 tầng, kết hợp hài hòa giữa nhà ở và không gian thương mại. Dự án dự kiến sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 290 hộ dân với tổng cộng 1.173 người đang sinh sống tại đây.
Tuy nhiên, điều đáng nói là sau nhiều năm, dự án quan trọng này vẫn chưa thể triển khai thực tế do chưa thu hút được nhà đầu tư phù hợp. Sự chậm trễ này khiến cuộc sống của người dân tiếp tục bị đình trệ trong những điều kiện sinh hoạt ngày càng trở nên khó khăn.
Bà Phạm Thị Sang bày tỏ nguyện vọng: "Đồng ý làm cho đẹp, chỉnh trang khu đô thị mới thì phải cho đẹp lên thì mình mới phát triển được. Nghe nói là quy hoạch, có nhà đầu tư vô ngắm khu này, nghe vậy thôi. Nếu Nhà nước cho tái định cư tại chỗ thì mình ở lại, chứ sinh ra lớn lên ở đây rồi giờ đi đâu".
Những điều chỉnh mới và tia hy vọng
Mới đây, tại buổi tiếp xúc cử tri quan trọng, lãnh đạo thành phố Hồ Chí Minh đã chia sẻ những trăn trở sâu sắc mỗi khi nhắc đến khu vực Mả Lạng, chợ Gà - chợ Gạo. Thành phố đang tích cực nghiên cứu điều chỉnh một số chỉ tiêu quy hoạch then chốt, trong đó có phương án tăng chiều cao công trình nhằm tạo sức hút mạnh mẽ hơn với các nhà đầu tư tiềm năng.
Những định hướng mới này đang thổi luồng sinh khí mới, mang lại thêm kỳ vọng cho người dân nơi đây. Sau nhiều năm chờ đợi trong mong mỏi, khu vực giữa trung tâm thành phố này có thể sớm bước sang một giai đoạn chuyển mình thực sự, mang đến diện mạo mới và điều kiện sống tốt hơn.
Bài toán đô thị hóa nhân văn
Không chỉ đơn thuần là câu chuyện về sự chật chội hay xuống cấp của cơ sở hạ tầng, việc chỉnh trang khu Mả Lạng và chợ Gà – chợ Gạo còn đặt ra một bài toán lớn hơn nhiều: làm thế nào để người dân có thể ổn định cuộc sống khi phải di dời, hoặc tiếp tục duy trì sinh kế nếu được ở lại.
Bởi với nhiều người dân nơi đây, một nơi ở mới không chỉ đơn giản cần tốt hơn về mặt vật chất, mà còn phải gắn bó chặt chẽ với sinh kế lâu dài và tương lai phát triển của cả gia đình. Đây chính là thách thức mà các nhà quản lý đô thị cần giải quyết một cách nhân văn và bền vững.
Loạt phóng sự "Mả Lạng chờ ngày an cư" đã ghi lại toàn cảnh câu chuyện đặc biệt này: từ thực trạng khó khăn, những phận người cụ thể đến những kỳ vọng đổi thay chính đáng. Qua đó mở rộng góc nhìn về bài toán đô thị hóa phức tạp, nơi mọi giải pháp đều cần đặt con người làm trung tâm của sự phát triển.
