Dự án đường cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn dài gần 30 km đang được đẩy nhanh tiến độ thi công, nhưng chủ đầu tư và các nhà thầu đang gặp phải một vướng mắc lớn là thiếu đá xây dựng để tạo nền đường và các hạng mục trọng yếu. Theo đại diện Ban điều hành dự án, toàn tuyến cao tốc cần khoảng 80.000 - 120.000 m³ đá mỗi tháng, và từ tháng 9/2026 trở đi, nhu cầu sẽ tăng lên 150.000 - 300.000 m³ đá mỗi tháng.
Nguồn cung đá chỉ đáp ứng 20% nhu cầu
Hiện nay, nguồn đá cung cấp từ bốn mỏ trên địa bàn gồm Suối Viền, Cốc Ngận, Na Lay và K15 mới chỉ đáp ứng được khoảng 20.000 m³ đá mỗi tháng, tương đương khoảng 20% nhu cầu thực tế. Trong khi đó, dù có năng lực về trang thiết bị, nhân lực, mặt bằng, nhưng một số mỏ đá trên địa bàn cung cấp đá cho dự án lại đang vướng hạn mức khai thác hằng năm, nên không thể tăng công suất khai thác.
Ví dụ điển hình về hạn mức khai thác
Đơn cử như mỏ đá Cốc Ngận có hạn mức khai thác hằng năm là 300.000 m³ đá, nhưng năng lực, trang thiết bị khai thác, chế biến và nhân lực có thể khai thác gấp ba lần. Năm 2026, mỏ đá Suối Viền được phép khai thác 50.000 m³ đá, đến nay đã khai thác và tiêu thụ 30.000 m³ đá. Với tốc độ khai thác và tiêu thụ như vừa qua, chỉ thời gian ngắn nữa là hết hạn mức; nếu không được nâng hạn mức khai thác, thời điểm cuối năm mỏ sẽ phải tạm dừng hoạt động.
Nhu cầu vật liệu xây dựng tăng cao trong tương lai
Thời gian tới, trên địa bàn tỉnh sẽ triển khai các dự án giao thông lớn, trọng điểm như: mở rộng đường cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên từ 4 lên 6 làn xe, xây dựng mới các tuyến cao tốc quy mô lớn như Bắc Kạn - Cao Bằng, Tuyên Quang - Thái Nguyên - Lạng Sơn dài hàng trăm km, đường ven hồ Núi Cốc dài khoảng 40 km, đê kè Hữu Cầu dài hơn 16 km... Kéo theo nhu cầu về vật liệu xây dựng thông thường là đá xây dựng, cát, đất san lấp sẽ rất lớn.
Giải pháp từ tỉnh Thái Nguyên
Để đáp ứng nhu cầu và tránh tình trạng thiếu vật liệu xây dựng, mới đây, Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên đã có các văn bản chỉ đạo và tổ chức hội nghị yêu cầu các sở, ngành chức năng khẩn trương có giải pháp cung ứng đủ vật liệu xây dựng thông thường, để không ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng công trình, dự án, cũng như không để giá vật liệu tăng cao do thiếu hụt.
Phó Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Văn Hà cho biết: “Thực hiện chỉ đạo của Ủy ban nhân dân tỉnh, chúng tôi đã khẩn trương rà soát nhu cầu vật liệu xây dựng thông thường hiện nay và giai đoạn đến năm 2030 để có quy hoạch mỏ đá, mỏ đất, trong đó chú trọng quy hoạch các mỏ gần các tuyến đường sẽ xây dựng, gần nơi có nhu cầu lớn để giảm chi phí vận chuyển, làm cơ sở để ngành chức năng thực hiện các bước tiếp theo như kế hoạch sử dụng đất, lập dự án khai thác, đánh giá tác động môi trường, thủ tục cấp phép khai thác...”
Rút ngắn thời gian thẩm định, cấp phép
Để khẩn trương thực hiện các giải pháp khắc phục tình trạng thiếu vật liệu, tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành chức năng, địa phương tạo điều kiện thuận lợi, rút ngắn thời gian thẩm định, cấp phép để các đơn vị nâng công suất khai thác mỏ đá, đất. Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thái Nguyên Dương Sơn Hà, hiện sở đang tích cực rà soát, hướng dẫn các đơn vị có năng lực về máy móc, trang thiết bị, nhân lực, mặt bằng, địa bàn có nhu cầu thực hiện các thủ tục, quy trình liên quan để nâng công suất khai thác mỏ đá, mỏ đất san lấp, nhằm đáp ứng nhu cầu hiện nay và thời gian tới.
Cơ chế đặc thù cho dự án trọng điểm
Đồng thời với các giải pháp nêu trên, tỉnh còn thực hiện cơ chế đặc thù đối với các dự án cấp thiết, khẩn cấp, trọng điểm. Cụ thể, khi cấp mỏ vật liệu xây dựng cho chủ đầu tư hoặc nhà thầu sẽ không căn cứ vào quy hoạch khoáng sản, kế hoạch sử dụng đất, cũng như không phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, không cần lập dự án đầu tư... theo quy định, nhằm rút ngắn thời gian thực hiện các thủ tục, đáp ứng ngay nhu cầu thực tế xây dựng công trình, triển khai dự án.
Điển hình, dự án mở rộng đường cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên sử dụng khoảng 900.000 m³ đá và do là dự án trọng điểm, nên tỉnh đã cấp mỏ đá cho chủ đầu tư bằng cơ chế đặc thù.
Giải pháp cho nguồn cát
Thực tế, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, nguồn cát tự nhiên còn hạn chế. Một số mỏ cát đã được đánh giá tác động môi trường, giải phóng mặt bằng, cấp phép khai thác, nhưng nhiều năm qua chưa thể triển khai vì người dân còn băn khoăn, lo ngại sạt lở bờ sông. Để khắc phục thiếu cát, cùng với việc nhập cát từ các địa phương lân cận, tỉnh cần khuyến khích các đơn vị tăng cường tận dụng đá, cuội trong quá trình khai thác cát sông để nghiền thành cát, vì cường độ và bám dính tốt; nâng công suất khai thác mỏ cát kết Cù Vân và tiến hành các thủ tục, sớm cấp phép khai thác mỏ cát kết Quan Nưa I, Quan Nưa II có trữ lượng lớn để bổ sung nguồn vật liệu xây dựng, san lấp đang thiếu hụt.
