Tuyển sinh lớp 10: 'Kỳ thi kinh hoàng' vẫn chưa hạ nhiệt tại các đô thị lớn
Mỗi mùa tuyển sinh lớp 10 tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM lại trở thành điểm nóng thu hút sự quan tâm của toàn xã hội. Nhiều đại biểu Quốc hội từng gọi đây là "kỳ thi kinh hoàng" đối với hàng nghìn học sinh và phụ huynh, bởi áp lực cạnh tranh khốc liệt và nỗi lo thiếu chỗ học.
Điểm nghẽn từ quy hoạch trường lớp
Dù các thành phố đã triển khai đăng ký trực tuyến, hình ảnh phụ huynh xếp hàng xuyên đêm, đội mưa chờ nộp hồ sơ vẫn không hiếm. Gần đây, cảnh hàng trăm người chen chúc tại Trường THPT Phan Bội Châu (Hà Nội) một lần nữa gây xôn xao. Anh Nguyễn Tiến Bình, phụ huynh ở phường Bạch Mai, chia sẻ: "Từ đầu năm học, cả nhà đã tính toán nhiều phương án. Đăng ký được hồ sơ rồi thì cũng bớt căng thẳng phần nào."
Theo ông Trần Thế Cương, nguyên Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội, nguyên nhân gốc rễ nằm ở việc phát triển mạng lưới trường học chưa theo kịp tốc độ gia tăng dân số. Quy hoạch trường lớp tại Hà Nội chưa đáp ứng được tốc độ đô thị hóa, đặc biệt ở các khu chung cư mới nơi sĩ số học sinh tăng nhanh.
Với mức tăng khoảng 50.000-60.000 học sinh mỗi năm, Hà Nội cần xây mới từ 30 đến 40 trường học, nhưng tiến độ nhiều dự án lại chậm hơn quy hoạch. Tính toán sơ bộ, thành phố hiện thiếu khoảng 180 trường THPT so với nhu cầu theo quy chuẩn quốc gia.
Phân luồng học sinh: Mục tiêu xa vời thực tế
Bên cạnh vấn đề trường lớp, chính sách phân luồng học sinh sau THCS cũng góp phần gia tăng áp lực. Quyết định số 522 năm 2018 đặt mục tiêu đến năm 2025 có ít nhất 40% học sinh tốt nghiệp THCS học nghề, nhưng sau gần 8 năm, mục tiêu này bộc lộ nhiều hạn chế.
Hệ thống trường nghề chưa đủ sức hấp dẫn, trong khi phần lớn phụ huynh vẫn mong muốn con tiếp tục học THPT rồi thi đại học. Tại Hà Nội, tỷ lệ học sinh vào lớp 10 công lập chỉ khoảng trên 60%, dự kiến tăng lên 64% năm học 2025-2026, khiến kỳ thi luôn căng thẳng.
Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030 mới đây không còn đặt chỉ tiêu cụ thể về tỷ lệ học nghề sau THCS, thay vào đó hướng tới đạt khoảng 95% học sinh tiếp tục học lên. Điều này đòi hỏi các địa phương phải chuẩn bị nguồn lực để đảm bảo chỗ học THPT cho đa số.
Giải pháp nào cho tương lai?
TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý giáo dục Việt Nam, nhận định phụ huynh luôn sốt sắng tìm môi trường học tốt cho con, nhưng không đồng tình với việc xếp hàng cực nhọc. Ông cho rằng cần cải thiện công tác tuyên truyền và linh hoạt hơn trong quy hoạch.
Một số ý kiến đề xuất xem xét lại tiêu chí quy hoạch trường học sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thay vì áp dụng cứng nhắc số lượng trường cố định mỗi xã, phường. Thị trường lao động thay đổi nhanh đòi hỏi tư duy học tập suốt đời, nhưng trước mắt, việc mở rộng hệ thống trường công và nâng cao chất lượng giáo dục nghề vẫn là ưu tiên.
Trong bối cảnh đó, "kỳ thi kinh hoàng" tuyển sinh lớp 10 có lẽ sẽ còn tiếp diễn nếu không có những điều chỉnh kịp thời từ quy hoạch đến phân luồng, nhằm giảm bớt gánh nặng cho học sinh và phụ huynh tại các đô thị lớn.
