Năm 2025, lần đầu tiên tiếng Anh chuyển từ môn bắt buộc sang tự chọn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, kéo theo nhiều thay đổi về cấu trúc đề thi. Số câu giảm từ 50 xuống còn 40, mỗi câu 0,25 điểm; thời gian làm bài rút ngắn từ 60 phút xuống còn 50 phút. Một số dạng bài quen thuộc như ngữ âm bị lược bỏ, thay vào đó là yêu cầu tóm tắt đoạn văn, điền câu hoặc mệnh đề vào vị trí phù hợp.
Những thay đổi này khiến nhiều thí sinh, kể cả những em đạt chứng chỉ quốc tế IELTS 7.5 hay SAT 1.530, gặp khó khăn ngay sau khi rời phòng thi. Độ khó của đề đã gây ra nhiều tranh luận, với ý kiến cho rằng đề không phù hợp với kiến thức dạy trên lớp và làm sâu sắc thêm khoảng cách giữa thí sinh thành thị và vùng xa. Kết quả, điểm trung bình môn tiếng Anh năm 2025 chỉ đạt 5,38 – thấp nhất trong số 10 môn thi và thấp hơn mức 5,51 của năm trước, dù đây là môn tự chọn và phần lớn thí sinh có thế mạnh mới đăng ký.
Nỗi lo của thí sinh
Phạm Gia Linh, học sinh lớp 12 Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai (P. Xuân Hòa, TP.HCM), chia sẻ: “Mình khá lo phần đọc hiểu trong đề tiếng Anh sẽ ra nhiều từ vựng mới hoặc khó hiểu như năm ngoái.” Linh đặt mục tiêu đạt từ 8 điểm trở lên ở môn tiếng Anh để cạnh tranh suất vào Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM). Để ôn luyện, nữ sinh luôn mang theo một quyển sổ ghi chú từ mới, chỉnh hệ điều hành các thiết bị sang tiếng Anh và đọc truyện tranh, báo chí bằng tiếng Anh để cọ xát thực tế. “Mình cũng sợ mất điểm ở các câu dễ vì chủ quan, nhất là phần s/es hoặc chia thì. Đề năm ngoái mình làm được tầm 7-8 điểm,” Linh nói thêm.
Không nên dịch toàn bộ bài đọc
Thầy Nguyễn Trần Hoài Ân, giáo viên tiếng Anh tại Trường THPT Phước Kiển (TP.HCM), nhấn mạnh: Mục đích của đề không phải đánh giá khả năng biết nghĩa từ, mà là năng lực đọc hiểu và sử dụng tiếng Anh trong ngữ cảnh. Điều quan trọng nhất là biết dùng ngữ cảnh để “dự đoán” nghĩa của từ chưa biết. Về chiến thuật làm bài, thầy khuyên học sinh tập trung giải quyết các câu cơ bản trước, như dạng điền khuyết, sắp xếp câu thành hội thoại hay đoạn văn có nghĩa. Với câu vận dụng cao trong dạng điền mệnh đề hoặc đọc hiểu nâng cao, thí sinh nên làm câu dễ trước, đánh dấu câu khó để tối ưu thời gian.
Cô Trần Ngọc Linh, Tổ trưởng bộ môn tiếng Anh tại Hệ thống Helius Education (TP.HCM), khuyến nghị thí sinh không cố dịch toàn bộ bài đọc, thay vào đó ưu tiên xác định từ khóa, ý chính và vị trí chứa thông tin. Điều này giúp tăng tốc độ và xử lý thông tin chính xác hơn. Cô Linh chia sẻ: “Các bạn nên hoàn thành phần lớn bài trong 42-44 phút đầu, dành 8-6 phút còn lại để rà soát. Không nên thay đổi đáp án vào phút cuối vì lo lắng, vì đáp án đầu tiên thường đúng. Chỉ sửa khi có căn cứ rõ ràng.”
Thầy Ân khuyên thí sinh chia bài thi làm hai vòng: vòng thứ nhất làm câu dễ, chắc chắn trong 15-20 phút; vòng thứ hai tập trung giải quyết câu khó. Với bài đọc hiểu, thầy gợi ý sử dụng kỹ thuật skimming (đọc lướt) để nắm cấu trúc và ý chính, scanning (đọc quét) để lấy thông tin cần thiết. “Các bạn nên gạch dưới và ghi chú từ khóa quan trọng để việc tìm kiếm thông tin dễ dàng hơn,” thầy Ân nói.
Để tránh mất điểm oan
Thầy Ân lưu ý dạng câu hỏi suy luận (inference question) thường có đáp án không được viết nguyên văn trong bài, đòi hỏi kết nối nhiều thông tin để rút ra kết luận. Các phương án “nhiễu” thường chứa từ hoặc cụm từ xuất hiện trực tiếp trong ngữ liệu, dễ đánh lừa thí sinh. Cô Ngọc Linh cũng chỉ ra rằng những câu dễ mất điểm nhất thường không quá khó mà có tính đánh lừa cao. Ví dụ, trong phần đọc hiểu, đáp án thường được paraphrase, nhưng đề sẽ “bẫy” bằng cách đưa từ khóa giống vào đáp án, khiến thí sinh chọn ngay mà không kiểm tra ý nghĩa tương đương.
Cô Linh khuyên: “Đáp án chứa từ tuyệt đối như only, always, completely, entirely, all hoặc never cần được xem xét cẩn thận, vì bài đọc thường chỉ diễn đạt một xu hướng hoặc một phần thông tin, nhưng đáp án lại khái quát hóa quá mức.” Với dạng câu hỏi tìm ý chính hoặc tóm tắt nội dung, thí sinh cần tránh chọn đáp án chỉ đề cập một chi tiết nhỏ; đáp án đúng phải bao quát nội dung cả đoạn hoặc cả văn bản.
Câu hỏi về từ vựng trong ngữ cảnh cũng dễ gây mất điểm. Nhiều bạn nhớ nghĩa quen thuộc của từ mà quên rằng trong ngữ cảnh khác, từ có thể mang ý nghĩa khác. Thầy Ân dặn: “Các bạn đừng xem xét từ vựng ngoài ngữ cảnh, hãy đọc cả câu hoặc cả đoạn chứa từ đó để xác định nghĩa chính xác.” Một “bẫy” khác là đáp án “đúng một phần” – thoạt nghe hợp lý, đúng kiến thức thực tế, nhưng không phản ánh chính xác nội dung tác giả đề cập. Thầy Ân nhấn mạnh: “Đáp án đúng phải phù hợp nhất với thông tin trong văn bản, không phải với hiểu biết bên ngoài.”
Cô Ngọc Linh lưu ý thêm: Với dạng sắp xếp, thí sinh nên dùng phương pháp loại trừ – xác định câu mở đầu và kết thúc, tìm dấu hiệu liên kết như đại từ, từ nối, phép lặp từ vựng hay quan hệ nhân quả. Với dạng điền khuyết câu hoặc điền câu vào đoạn văn, cần phân tích kỹ cấu trúc ngữ pháp của câu trước và sau chỗ trống. “Hãy kiểm tra xem vị trí đó cần mệnh đề, cụm danh từ, động từ hay liên từ không. Nhiều trường hợp đáp án được quyết định bởi cấu trúc ngữ pháp, không phải nghĩa,” cô nhấn mạnh.
Thí sinh làm thủ tục dự thi tốt nghiệp THPT 2026 tại Trường THCS Hoàng Hoa Thám (TP.HCM) ngày 10.6.
