Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) không chỉ là kỳ thi duy nhất trong suốt 12 năm học phổ thông, mà còn là dịp để nhìn nhận những chuyển động của nền giáo dục sau nhiều năm đổi mới theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học. Hiện nay, kỳ thi hướng tới đánh giá khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. Đồng thời, kỳ thi vẫn đảm nhiệm ba mục đích quan trọng: xét công nhận tốt nghiệp THPT, cung cấp căn cứ đánh giá chất lượng giáo dục địa phương và tạo nguồn dữ liệu cho các cơ sở giáo dục đại học tuyển sinh.
Chính vì mang nhiều mục tiêu, kết quả kỳ thi không chỉ phản ánh năng lực học sinh (HS) mà còn cho thấy chất lượng dạy học và hiệu quả quản lý giáo dục của địa phương và nhà trường. Vì vậy, kỳ thi phải được tổ chức nghiêm túc, khách quan và trung thực ở tất cả các khâu, đặc biệt trong bối cảnh gian lận bằng công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng tinh vi, khó lường.
Giá trị của một kỳ thi trung thực
Một kỳ thi trung thực có thể khiến kết quả của một số địa phương hay nhà trường thấp hơn kỳ vọng, nhưng đó là cơ sở để nhận diện đúng những hạn chế cần khắc phục. Ngược lại, những con số đẹp nhưng không phản ánh thực chất sẽ làm sai lệch việc đánh giá và hoạch định chính sách. Đánh giá chất lượng giáo dục không thể chỉ nhìn vào điểm số hay tỷ lệ tốt nghiệp. Cơ cấu lựa chọn môn thi của thí sinh cũng là một chỉ báo quan trọng, phản ánh xu hướng phát triển nguồn nhân lực trong tương lai. Việc công khai tỷ lệ chọn môn thi vì thế không chỉ thể hiện sự minh bạch mà còn góp phần cung cấp dữ liệu trung thực cho xã hội.
Tấm gương phản chiếu thực trạng giáo dục
Giá trị lớn nhất của kỳ thi tốt nghiệp THPT chính là khả năng cung cấp một tấm gương phản ánh trung thực thực trạng giáo dục. Đối với quốc gia, kết quả và cơ cấu môn thi giúp đánh giá mức độ đạt được của chương trình giáo dục phổ thông, nhận diện xu hướng học tập, lựa chọn nghề nghiệp của HS và dự báo nguồn nhân lực tương lai. Đối với địa phương và nhà trường, đây là căn cứ để đánh giá hiệu quả đầu tư, chất lượng dạy học và điều chỉnh chính sách phát triển. Với mỗi HS, kỳ thi là cơ hội kiểm chứng năng lực và định hướng cho chặng đường tiếp theo.
Xu hướng chọn môn STEM năm 2026
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát triển mạnh khoa học công nghệ, chuyển đổi số, AI và hội nhập quốc tế, cơ cấu lựa chọn môn thi năm 2026 mang đến nhiều thông tin đáng chú ý. Tỷ lệ thí sinh chọn các môn STEM đạt 31,83%, tăng 1,29% so với năm trước. Điều đáng mừng là số lượt lựa chọn các môn STEM tiếp tục tăng, đặc biệt ở vật lý, tin học và công nghệ. Nhìn rộng hơn, ý nghĩa của kỳ thi không chỉ là xét tốt nghiệp hay tuyển sinh đại học, cao đẳng mà còn cung cấp dữ liệu tin cậy cho hoạch định chính sách phát triển nguồn nhân lực. Chỉ khi kết quả thi phản ánh đúng năng lực người học và xu hướng học tập của HS, các nhà quản lý mới có thể nhận diện chính xác thực trạng, đưa ra quyết sách phù hợp.
Đặc biệt, trong bối cảnh sáp nhập tỉnh, thành và mở rộng không gian phát triển, kết quả kỳ thi trung thực là cơ sở quan trọng để các địa phương xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững, hướng đến hai mục tiêu 100 năm: năm 2030 (thành lập Đảng) và năm 2045 (thành lập nước).
