Hà Tĩnh chính thức công bố phương án thi tuyển lớp 10 với 3 môn Toán, Văn, Anh
Chiều ngày 23/2, Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) tỉnh Hà Tĩnh đã chính thức công bố phương án tuyển sinh vào lớp 10 THPT cho năm học tới. Theo đó, hình thức thi tuyển sẽ được áp dụng với ba môn thi bao gồm: Toán, Ngữ văn và tiếng Anh. Quyết định này được đưa ra nhằm thể hiện rõ định hướng nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ ở cấp THCS, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho học sinh khi bước vào bậc THPT.
Định hướng chiến lược và bối cảnh chung
Việc lựa chọn môn tiếng Anh làm môn thi thứ ba không chỉ giúp củng cố kiến thức ngoại ngữ mà còn đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của địa phương trong giai đoạn mới. Trước Hà Tĩnh, đã có hơn 20 tỉnh, thành phố trên cả nước công bố phương án thi tuyển lớp 10, trong đó có các địa phương lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng, Hưng Yên, Đồng Nai, Phú Thọ, Nghệ An, Thanh Hóa, Hải Phòng và Lào Cai.
Đáng chú ý, đa số các địa phương này đều lựa chọn môn thi thứ ba là ngoại ngữ, chủ yếu là tiếng Anh. Tuy nhiên, vẫn có một số ngoại lệ như tỉnh Tuyên Quang chọn môn Khoa học tự nhiên, trong khi hai tỉnh Vĩnh Long và Lâm Đồng lại áp dụng hình thức xét tuyển.
Quy định của Bộ GD&ĐT và thực trạng hiện nay
Theo quy chế tuyển sinh của Bộ GD&ĐT, đối với tuyển sinh lớp 10 THPT, các địa phương có quyền lựa chọn giữa thi tuyển, xét tuyển hoặc kết hợp cả hai hình thức. Nếu chọn thi tuyển, Bộ quy định hai môn bắt buộc là Toán và Ngữ văn, còn môn thi thứ ba hoặc bài thi tổ hợp sẽ do địa phương tự quyết định, với điều kiện môn thi này không được lặp lại quá ba năm liên tiếp để đảm bảo tính toàn diện, tránh tình trạng học tủ, học lệch.
Trên thực tế, năm ngoái, có tới 60/63 tỉnh, thành phố lựa chọn tiếng Anh hoặc ngoại ngữ làm môn thi thứ ba. Năm nay, khoảng 20 địa phương đã công bố tiếp tục chọn tiếng Anh, cho thấy xu hướng phổ biến này vẫn đang được duy trì.
Những tranh cãi và lo ngại xung quanh phương án thi
Phương án thi lớp 10 hiện nay vẫn đang gây ra nhiều luồng ý kiến trái chiều. Một số người cho rằng, việc các địa phương liên tục "chốt" ba môn Toán, Văn, Anh có thể dẫn đến tình trạng học sinh THCS xem nhẹ các môn học khác, coi chúng là môn phụ và không đảm bảo kiến thức nền tảng cần thiết khi lên lớp 10 để lựa chọn tổ hợp môn học.
Bên cạnh đó, có ý kiến lo ngại rằng dù Bộ GD&ĐT đã giao quyền quyết định môn thi thứ ba cho các địa phương, nhưng việc hầu hết chỉ chọn tiếng Anh có thể là cách "né tránh" các môn Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội. Hai môn học này ở bậc THCS được tích hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực (như Vật lý, Hóa học, Sinh học cho Khoa học tự nhiên; Lịch sử và Địa lý cho Khoa học xã hội), đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc và có thể khó học, khó thi hơn so với các môn đơn lẻ.
Góc nhìn từ các chuyên gia giáo dục
Bà Văn Thùy Dương, Phó hiệu trưởng Trường THCS - THPT Lương Thế Vinh cơ sở A tại Hà Nội, chia sẻ: "Theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, học sinh THPT được lựa chọn tổ hợp môn học phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp. Do đó, việc thi môn thứ ba là ngoại ngữ không ảnh hưởng đến định hướng của học sinh, vì các em đã được gia đình và nhà trường định hướng từ sớm."
Tuy nhiên, bà Dương cũng thừa nhận rằng việc quyết định môn thi thứ ba trong tương lai, nếu không phải là Ngoại ngữ hay Lịch sử, sẽ gặp nhiều khó khăn. Lý do là vì ở bậc THPT, có 8 môn học bắt buộc, và nếu chọn thi Khoa học tự nhiên hay Địa lý, học sinh có thể cho rằng những môn này không bắt buộc và sẽ không chọn tổ hợp có chúng.
Bà Hoàng Thị Kim Quế, Phó hiệu trưởng Trường THPT Cao Bá Quát – Gia Lâm (Hà Nội), cho biết sau mỗi kỳ tuyển sinh, trường có tỉ lệ gần 50% học sinh chọn tổ hợp Khoa học tự nhiên. "Để đạt được kết quả này, chúng tôi phải dành nhiều thời gian làm công tác định hướng và tư vấn từ sớm, giúp học sinh vượt qua rào cản tâm lý về 'môn học khó'." Trong khi đó, ở các trường vùng nông thôn hoặc vùng khó khăn, học sinh có xu hướng lựa chọn các môn xã hội nhiều hơn do Khoa học tự nhiên đòi hỏi tư duy cao.
Cảnh báo về hệ lụy lâu dài
Thầy Vũ Khắc Ngọc, một giáo viên tại Hà Nội, cảnh báo: "Học sinh Việt Nam vẫn còn tư duy ứng thí nặng nề. Nếu các địa phương duy trì thi tuyển với ba môn Toán, Văn, Anh quá lâu mà không thay đổi, sẽ tạo ra tâm lý yên tâm sai lầm, khiến phụ huynh chỉ đầu tư cho con tập trung vào ba môn này để vượt qua kỳ thi chuyển cấp."
Thầy Ngọc nhấn mạnh rằng việc học sinh bỏ bê môn Khoa học tự nhiên từ sớm có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng. Các em chỉ học đối phó, qua loa ở lớp 8-9 để dành thời gian cho ba môn thi chính, dẫn đến kiến thức nền tảng không vững chắc. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập mà còn tác động tiêu cực đến nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước trong tương lai, đặc biệt trong các lĩnh vực đòi hỏi kiến thức khoa học và công nghệ.
Ngoài ra, thầy Ngọc còn chỉ ra rằng việc thiếu kiến thức nền tảng về Khoa học tự nhiên có thể khiến học sinh trở nên "mù khoa học", dễ bị các thông tin giả dẫn dắt hoặc lừa đảo. Ví dụ, thay vì tin vào các biện pháp y tế khoa học, một số người có thể tin theo những phương pháp tâm linh không có căn cứ.
Triển vọng và giải pháp trong tương lai
Theo Thông tư 30 của Bộ GD&ĐT, từ năm học 2025-2026, các địa phương sẽ tiếp tục có quyền lựa chọn hình thức tuyển sinh lớp 10 phù hợp với tình hình thực tế. Đối với thi tuyển, hai môn Toán và Ngữ văn vẫn là bắt buộc, còn môn thi thứ ba hoặc bài thi tổ hợp sẽ do địa phương quyết định, với quy định không được lặp lại quá ba năm liên tiếp.
Thầy Ngọc cho rằng, trong bối cảnh xã hội đang đầu tư nhiều vào môn Ngoại ngữ, có thể sẽ có làn sóng đề nghị sửa đổi quy chế để tiếp tục thi tiếng Anh. Hoặc một phương án khác là các địa phương có thể chọn môn thi thứ ba là một môn xã hội để tạo thuận lợi hơn cho thí sinh. "Sự thiên lệch trong lựa chọn tổ hợp môn, với hơn 70% học sinh chọn Khoa học xã hội và chưa đến 30% chọn Khoa học tự nhiên trong kỳ thi Tốt nghiệp THPT, là một vấn đề nghiêm trọng cần được nhìn nhận và có giải pháp kịp thời từ các cơ quan quản lý."
Nhìn chung, phương án thi tuyển lớp 10 của Hà Tĩnh và nhiều địa phương khác đang đặt ra những thách thức và cơ hội trong việc đảm bảo tính toàn diện của giáo dục, đồng thời đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng để vừa đáp ứng yêu cầu hội nhập, vừa duy trì nền tảng kiến thức vững chắc cho thế hệ trẻ.
