Số liệu thống kê từ Bộ Giáo dục và Đào tạo sau khi kết thúc đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026 cho thấy, trong khoảng 1,2 triệu thí sinh đăng ký dự thi, chỉ có hơn 8.000 em đăng ký miễn thi ngoại ngữ, chiếm chưa đến 0,7%. Con số này giảm mạnh so với những năm trước, khi có năm số thí sinh đăng ký miễn thi môn ngoại ngữ lên tới 67.000 em.
Nguyên nhân thí sinh không chọn miễn thi ngoại ngữ
Thạc sĩ Nguyễn Thanh Hải, Hiệu trưởng Trường THPT Trương Định, Đồng Tháp, cho biết: "Nếu năm 2025 trường có khoảng 20 em đăng ký miễn thi thì năm nay không có em nào. Các em có chứng chỉ vẫn chọn thi để xét tuyển". Tương tự, thầy Nguyễn Hùng Khương, Hiệu trưởng Trường THPT Ernst Thälmann (TP.HCM), thông tin năm trước có 10 học sinh đăng ký miễn thi ngoại ngữ thì năm nay chỉ có 1. Cô Đinh Hồ Mỹ Ngọc, Hiệu trưởng Trường THPT Trần Văn Kiết (Vĩnh Long), cũng cho biết trường có một số em có chứng chỉ ngoại ngữ nhưng không em nào đăng ký miễn thi.
Thạc sĩ Nguyễn Thanh Hải nhận định có hai nguyên nhân chính. Thứ nhất, chính sách xét tốt nghiệp và xét tuyển đại học thay đổi. Từ năm 2025, chứng chỉ IELTS 4.0 hoặc chứng chỉ ngoại ngữ tương đương không còn được quy đổi thành 10 điểm trong xét tốt nghiệp. Năm nay, trong xét tuyển đại học, chứng chỉ ngoại ngữ không còn nhiều lợi thế như trước. Các em chỉ được cộng tối đa 1,5 điểm vào tổng điểm xét tuyển, hoặc được quy đổi sang điểm môn ngoại ngữ theo quy định của mỗi trường, chứ không được cùng lúc vừa quy đổi vừa cộng điểm. Thứ hai, một số trường đại học không còn dùng chứng chỉ ngoại ngữ để xét tuyển độc lập mà bắt buộc phải có điểm thi để xét tuyển hoặc kết hợp với các tiêu chí khác như điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm học bạ hay kết quả đánh giá năng lực.
Thầy Nguyễn Hùng Khương cũng cho rằng số lượng học sinh sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ để miễn thi giảm chủ yếu do quy chế xét tuyển đại học năm 2026 thay đổi. "Thí sinh chỉ được sử dụng chứng chỉ theo một trong hai hình thức: quy đổi sang điểm hoặc cộng điểm khuyến khích (tối đa 1,5 điểm trên thang 30), không được áp dụng đồng thời cả hai như trước. Bên cạnh đó, một số trường đại học hiện nay vẫn sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển, không quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, nên các em lựa chọn dự thi môn ngoại ngữ để tăng cơ hội xét tuyển và đảm bảo phù hợp với nhiều phương thức tuyển sinh khác nhau", thầy Khương cho biết.
Ngoài ra, theo lãnh đạo các trường THPT, thí sinh có năng lực ngoại ngữ thường thi đạt điểm cao, lúc đó các em vẫn được cộng điểm trong tổ hợp xét tuyển nên nhiều em vẫn không chọn miễn thi ngoại ngữ.
Chính sách điều chỉnh hợp lý
Tiến sĩ Trần Hữu Duy, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Đà Lạt, nhận định sự thay đổi của Bộ Giáo dục và Đào tạo từ năm 2025, đặc biệt là năm nay, đối với chứng chỉ ngoại ngữ trong xét tốt nghiệp và xét đại học là hoàn toàn đúng đắn. Cùng quan điểm, thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng, Phó giám đốc Trung tâm tuyển sinh và quan hệ doanh nghiệp Trường Đại học Tài chính - Marketing, cho rằng việc giảm lợi thế của chứng chỉ ngoại ngữ trong xét tuyển đại học, đồng thời bỏ quy đổi IELTS 4.0 và tương đương thành điểm 10 trong xét tốt nghiệp, về cơ bản là một điều chỉnh hợp lý nhằm hướng đến sự công bằng hơn trong tiếp cận giáo dục.
"Trước đây, khi chứng chỉ ngoại ngữ được ưu tiên lớn, vô hình trung tạo ra khoảng cách giữa nhóm thí sinh có điều kiện kinh tế, có thể đầu tư học và thi IELTS/TOEFL, với nhóm thí sinh ở vùng sâu, vùng xa hoặc điều kiện hạn chế. Việc điều chỉnh chính sách giúp giảm bớt lợi thế mang tính điều kiện, đưa mặt bằng đánh giá về gần hơn với năng lực học tập thực tế của đa số thí sinh", thạc sĩ Phụng chia sẻ.
Thạc sĩ, nghiên cứu sinh Châu Thế Hữu, giảng viên Trường Đại học Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM, cũng cho rằng đây là sự điều chỉnh đúng đắn, hướng đến sự công bằng trong tuyển sinh với thí sinh ở vùng sâu, vùng xa. "Bên cạnh đó, khuyến khích học sinh phải chú trọng nhiều hơn vào chương trình THPT vốn mang tính toàn diện và phổ cập hơn. Về mặt quản lý giáo dục, điều này cũng giúp hạn chế tình trạng 'lạm phát' trong luyện thi chứng chỉ vốn mập mờ và khó kiểm soát về chất lượng lẫn trình độ của nơi giảng dạy", thạc sĩ Hữu cho hay.
Điểm thi phản ánh quá trình học liên tục, chuẩn hóa đầu vào
Tiến sĩ Trần Hữu Duy cho rằng điểm thi sẽ phản ánh chính xác hơn năng lực của thí sinh trong toàn bộ quá trình học phổ thông. Theo thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng, thực tế thời gian qua cho thấy việc chứng chỉ ngoại ngữ được quá nhiều lợi thế trong xét tuyển đã dẫn đến xu hướng chạy đua lấy chứng chỉ trong một bộ phận học sinh. Điều này kéo theo nguy cơ học lệch, học tủ, thậm chí xuất hiện những vấn đề về tính trung thực trong thi cử ở một số nơi. Nếu những yếu tố này không được kiểm soát tốt, việc sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ như tiêu chí chính trong xét tuyển có thể ảnh hưởng đến chất lượng đầu vào. "Xu hướng nhiều trường đại học không còn sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ như một tiêu chí xét tuyển độc lập mà yêu cầu bắt buộc có điểm thi tốt nghiệp môn ngoại ngữ cũng phản ánh mong muốn chuẩn hóa đầu vào", thạc sĩ Phụng nhận định.
Thạc sĩ, nghiên cứu sinh Nguyễn Minh Trí, Giám đốc Chương trình ngôn ngữ Anh Trường Đại học Hoa Sen, cũng khẳng định khi có lợi thế quá lớn, chứng chỉ ngoại ngữ không còn đơn thuần là điểm cộng mà có thể làm lệch định hướng học tập của học sinh. "Ngoài ra, chứng chỉ ngoại ngữ là kết quả tại một thời điểm nhất định, thí sinh có thể thi lại nhiều lần nếu có điều kiện tài chính. Trong khi đó, điểm học tập phổ thông và điểm thi tốt nghiệp phần nào phản ánh quá trình học tập liên tục hơn, tạo ra mặt bằng đánh giá đồng bộ hơn, dễ so sánh thí sinh trên cùng một hệ quy chiếu", thạc sĩ Trí nêu quan điểm.
Theo thạc sĩ Châu Thế Hữu, trong bối cảnh "bão" luyện thi IELTS và các chứng chỉ liên quan, vấn đề chất lượng đầu vào được các trường đại học chú trọng. Việc thi IELTS dù có được tổ chức quy củ, bảo mật nhưng quá trình học, dạy học, thi của thí sinh còn nhiều bất cập. "Có tình trạng học vẹt, học tủ, gian lận thi cử, học chắp vá, thiếu hệ thống… khiến những gì tiếp thu trong quá trình đó gần như không sử dụng được. Điều này ảnh hưởng nhiều đến chất lượng đầu vào của các trường, nhất là các trường có ngành đào tạo hoàn toàn bằng tiếng Anh", thạc sĩ Hữu cho hay.
Chính vì thế, các trường đại học đang hướng đến việc lựa chọn điểm thi tốt nghiệp để chất lượng đầu vào có thể đồng đều và ổn định hơn, cũng như kỳ vọng sinh viên có thể dùng những kiến thức đã học từ chương trình phổ thông vào việc học tập ở bậc đại học thuận lợi hơn. "Chứng chỉ ngoại ngữ vẫn là một trong những minh chứng có giá trị về năng lực ngoại ngữ. Tuy nhiên, chính sách của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy chúng ta đang nhìn nhận nó như một công cụ hỗ trợ học tập trong bối cảnh toàn cầu hóa, chứ không phải chỉ cần có chứng chỉ là gần như chắc chắn có lợi thế vượt trội khi vào đại học", thạc sĩ Trí chia sẻ.
