Sau khi điểm thi đại học được công bố, hàng triệu gia đình Trung Quốc bước vào giai đoạn đăng ký nguyện vọng với thời hạn chỉ vỏn vẹn vài ngày. Áp lực chọn đúng trường đã tạo điều kiện cho nhiều đơn vị tư vấn tuyển sinh trục lợi bằng chứng chỉ giả, AI và hàng loạt chiêu thức tiếp thị đánh vào tâm lý phụ huynh.
Thị trường tư vấn trị giá hàng tỷ nhân dân tệ đầy rẫy lừa đảo
Kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia (gaokao) được xem là cột mốc quan trọng nhất đối với học sinh Trung Quốc. Khác với nhiều quốc gia phương Tây, gaokao áp dụng cơ chế "điểm số là ưu tiên hàng đầu". Sau kỳ thi vào đầu tháng 6, thí sinh phải chờ khoảng hai tuần để biết điểm và thứ hạng trong tỉnh. Chỉ vài ngày sau khi kết quả được công bố, các em phải hoàn tất đăng ký nguyện vọng vào nhiều trường đại học thuộc các nhóm khác nhau. Hệ thống xét tuyển bằng máy tính sẽ phân bổ thí sinh vào trường đầu tiên chấp nhận mức điểm của các em.
Cuộc điều tra do Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) công bố mới đây cho thấy phía sau thị trường tư vấn trị giá hàng tỷ nhân dân tệ là hàng loạt chiêu trò lừa đảo tinh vi. Nhiều đơn vị tư vấn đã thu từ 4.000 đến hơn 10.000 nhân dân tệ (khoảng 590-1.470 USD) cho mỗi hồ sơ. Mức phí được quảng bá dựa trên "thâm niên" của chuyên viên tư vấn, nhưng thực tế nhiều người chỉ là nhân viên bán hàng mới vào nghề, có chưa đầy hai tháng kinh nghiệm.
Chứng chỉ giả và AI: Công cụ lừa đảo tinh vi
Một người trong ngành họ Wang tiết lộ nhân viên được đào tạo cách xây dựng hồ sơ cá nhân giả để tạo lòng tin với khách hàng. "Họ dặn tôi phải nói mình có 10 năm kinh nghiệm. Hầu như không ai kiểm tra. Tôi còn được hướng dẫn chỉnh sửa bằng Photoshop để tạo chứng chỉ 'chuyên gia tư vấn cao cấp'", người này nói.
Không chỉ giả mạo năng lực chuyên môn, nhiều công ty còn tận dụng AI để tạo ra hình ảnh chuyên gia. Trong các buổi phát trực tiếp tư vấn tuyển sinh, một số nhân viên sử dụng chatbot AI miễn phí để trả lời câu hỏi của phụ huynh. Cuộc điều tra của CCTV ghi lại cảnh một chuyên viên tư vấn lúng túng vì không biết sử dụng công cụ AI để trả lời câu hỏi từ người xem, cho thấy "kiến thức chuyên môn" thực chất chỉ dựa vào các công cụ trí tuệ nhân tạo.
Để tạo dựng uy tín, các công ty còn cài cắm nhân viên vào những nhóm phụ huynh trên ứng dụng WeChat, giả làm cha mẹ học sinh nhằm liên tục khen ngợi dịch vụ, đặt câu hỏi theo kịch bản và tạo cảm giác doanh nghiệp được nhiều người tin tưởng.
Đánh vào nỗi sợ trượt nguyện vọng
Sixth Tone nêu rằng sự phát triển của thị trường tư vấn tuyển sinh xuất phát từ áp lực rất lớn mà các gia đình Trung Quốc phải đối mặt mỗi mùa gaokao. Một trong những nỗi lo phổ biến nhất là hiện tượng huadang - tình trạng thí sinh không đủ điểm vào các trường mục tiêu vì đánh giá quá cao khả năng, buộc phải chuyển xuống những trường có mức cạnh tranh thấp hơn hoặc thậm chí không được trường mong muốn nào nhận.
CCTV cho biết nhiều đơn vị tư vấn đã đánh vào tâm lý này. Họ liên tục nhấn mạnh thời gian đăng ký nguyện vọng rất gấp, đồng thời phóng đại nguy cơ phải hạ nguyện vọng để thúc ép phụ huynh nhanh chóng ký hợp đồng và chấp nhận mức phí cao.
Chị Zhang, phụ huynh có con vừa tham dự gaokao tại Thượng Hải, cho biết bà hiểu vì sao nhiều gia đình sẵn sàng bỏ tiền thuê chuyên gia. "Miễn là đơn vị cung cấp những phân tích dữ liệu thực sự có giá trị và đưa ra lời khuyên phù hợp với từng học sinh, việc trả tiền để có thêm sự yên tâm cũng là điều hợp lý", chị nói. Tuy nhiên, người mẹ cho biết một số công ty cố tình nâng kỳ vọng của phụ huynh ngay từ những buổi tư vấn đầu tiên, khi điểm thi còn chưa được công bố. Đến khi kết quả chính thức được công bố và khoảng cách giữa kỳ vọng với thực tế xuất hiện, các đơn vị này lại ám chỉ rằng họ có "mối quan hệ" hoặc "chiêu đặc biệt" để giúp học sinh trúng tuyển vào những trường đại học danh tiếng.
Giải pháp từ giáo viên và luật sư
Giáo viên THPT tại Thượng Hải họ Xu đề cập đến sự bất lực khi thấy hàng loạt phụ huynh, học sinh rơi vào bẫy lừa đảo. Ông nhận định áp lực của kỳ thi gaokao khiến nhiều phụ huynh dễ rơi vào trạng thái hoang mang, từ đó trở thành mục tiêu của các chiến dịch quảng cáo. Ông Xu đề xuất các trường đại học cần tổ chức nhiều buổi tư vấn tuyển sinh trực tuyến để phổ biến thông tin chính xác, giúp phụ huynh và học sinh tiếp cận dữ liệu chính thống thay vì phụ thuộc vào các đơn vị tư vấn bên ngoài.
Luật sư Zeng Yu cho biết những đơn vị tư vấn không có chứng nhận nhưng quảng cáo sai sự thật hoàn toàn có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý. Ông nhấn mạnh các khẩu hiệu như "đảm bảo trúng tuyển" có thể bị xem là hành vi lừa dối người tiêu dùng. Do đó, vị luật sư kêu gọi cơ quan chức năng tăng cường giám sát và siết chặt quản lý thị trường tư vấn tuyển sinh nhằm hạn chế các hành vi trục lợi trong mùa xét tuyển đại học.
