Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh vai trò nền tảng của khoa học xã hội
Sáng ngày 24/2, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã có buổi làm việc quan trọng với Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Trong bài phát biểu, người đứng đầu Chính phủ khẳng định khoa học xã hội không chỉ là lĩnh vực nghiên cứu học thuật mà còn đóng vai trò là nền tảng tư duy, kim chỉ nam cho việc hoạch định đường lối và chính sách phát triển toàn diện của đất nước.
Những câu hỏi lớn cần lời giải thỏa đáng
Thủ tướng trăn trở về việc phải tìm ra lời giải thỏa đáng cho hàng loạt câu hỏi lớn, bao gồm:
- Làm thế nào để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình?
- Mô hình quản trị quốc gia nào phù hợp với kỷ nguyên số?
- Xây dựng hệ giá trị quốc gia vừa giữ gìn bản sắc, vừa tiếp thu tinh hoa văn minh nhân loại ra sao?
- Làm sao để tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, đảm bảo tiến bộ và công bằng xã hội?
- Vừa hội nhập quốc tế sâu rộng, vừa giữ được độc lập, tự chủ như thế nào?
Thủ tướng cho rằng Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, với tư cách là cơ quan tham mưu chiến lược, cần tích cực tham gia trả lời những câu hỏi này, gắn với phương châm 24 chữ: "lý luận phát triển - bản sắc giữ gìn - truyền thống phát huy - tinh hoa hấp thụ - phản biện sắc sảo - kiến tạo tương lai".
Khoa học xã hội là phần hồn của sự phát triển
Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh rằng trên thế giới, nhiều nhà khoa học lớn đều nhận định khoa học kỹ thuật chỉ có ý nghĩa khi đi kèm với hiểu biết về khoa học xã hội. Ông dẫn lời Albert Einstein: "Không phải mọi thứ có thể đếm được đều quan trọng và không phải mọi thứ quan trọng đều có thể đếm được". Đây là lời nhắc nhở về những giá trị vô hình nhưng cốt lõi mà chỉ có khoa học xã hội mới có thể giải đáp được.
Qua lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đã hun đúc nên kho tàng hệ giá trị văn hóa, tư tưởng, tinh thần quý báu. Đó chính là nền tảng, nguồn học liệu quý mà ngành khoa học xã hội và nhân văn có sứ mệnh nghiên cứu, gìn giữ, phát triển và lan tỏa trong thời đại mới.
Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, khoa học xã hội và nhân văn có vai trò quan trọng trong việc bồi đắp nền tảng tư tưởng, định hướng hệ giá trị, phát triển văn hóa và tri thức xã hội. Điều này góp phần tạo sức mạnh và phát huy khối đại đoàn kết dân tộc, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế. Đội ngũ những nhà khoa học xã hội chính là những người cung cấp "phần hồn" cho sự phát triển, phát huy bản sắc, củng cố sức mạnh nội sinh và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.
Định hướng phát triển và nhiệm vụ cụ thể
Thủ tướng yêu cầu Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cần tham gia tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam và 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng và phát triển đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Viện cần tiên phong nghiên cứu, luận giải con đường và mô hình phát triển xã hội chủ nghĩa phù hợp với điều kiện Việt Nam, xây dựng nền dân chủ và nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Chất lượng và hiệu quả tư vấn chính sách của Viện cần được nâng cao với tinh thần "tư vấn kịp thời, phân tích sâu sắc, dự báo chính xác, kiến nghị khả thi và thiết thực". Nguồn nhân lực trình độ cao về khoa học xã hội cần được đẩy mạnh đào tạo để đáp ứng nhu cầu của đất nước trong tình hình mới. Viện cũng cần thúc đẩy hiệu quả hợp tác giữa nhà nước, nhà khoa học và nhà doanh nghiệp với tinh thần hội tụ trí tuệ và lan tỏa lợi ích.
Chỉ đạo cụ thể cho các bộ, ngành
Thủ tướng đã giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành liên quan:
- Bộ Nội vụ phối hợp với Viện về cơ chế thu hút, tuyển dụng, đãi ngộ nhân lực chất lượng cao.
- Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tư pháp hoàn thiện chính sách phát triển khoa học xã hội và nhân văn theo hướng tự chủ, gắn với trách nhiệm giải trình; xây dựng cơ chế đặt hàng, khoán theo sản phẩm, cơ chế hợp tác công tư.
- Bộ Tài chính bố trí nguồn lực tương xứng, tạo điều kiện để Viện đầu tư vào nghiên cứu chất lượng cao và cơ sở hạ tầng kỹ thuật.
- Thanh tra Chính phủ hỗ trợ Viện tháo gỡ các tồn đọng kéo dài nhiều năm vượt quá khả năng tự khắc phục.
Thành tựu và đóng góp của Viện
Theo báo cáo tại cuộc họp, trong những năm qua, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã có 48 nhà khoa học có công trình, cụm công trình được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh và giải thưởng Nhà nước. Nhiều nhà khoa học của Viện được công nhận là viện sĩ Viện Hàn lâm các nước, được đặt tên đường, tên trường như Giáo sư Trần Huy Liệu, Đặng Thai Mai, Đào Duy Anh, Nguyễn Khánh Toàn, Trần Văn Giàu, Phạm Huy Thông. Điều này khẳng định uy tín và đóng góp to lớn của Viện trong sự nghiệp phát triển khoa học xã hội nước nhà.
