Khoa học xã hội: Định hướng tư duy và thúc đẩy phát triển bền vững
Khoa học xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc dẫn đường, định hướng tư duy và cung cấp các luận cứ khoa học cho công tác hoạch định chính sách, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của quốc gia. Trong thời kỳ phát triển hiện nay, tri thức từ lĩnh vực này ngày càng được tích hợp sâu rộng vào các sản phẩm công nghệ và dịch vụ, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết: các nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn phải gắn kết chặt chẽ hơn nữa với thực tiễn đời sống.
Đổi mới tư duy nghiên cứu: Từ lý thuyết đến ứng dụng
Các nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn chủ yếu tạo ra sản phẩm là các lý thuyết, tư tưởng và hệ giá trị, hỗ trợ các nhà quản trị trong việc xây dựng đường lối, chính sách và pháp luật. Việc lượng hóa các tri thức này không dễ dàng, và con đường đưa kết quả nghiên cứu vào cuộc sống thường mang tính gián tiếp. Tuy nhiên, tác động của tri thức khoa học xã hội và nhân văn là rất sâu sắc và nền tảng.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Tố Ninh từ Hội đồng Lý luận phê bình văn học nghệ thuật Trung ương chia sẻ: "Tri thức khoa học xã hội và nhân văn thẩm thấu vào thực tiễn thông qua các hoạt động văn hóa tinh thần của xã hội hoặc kết tinh trong sản phẩm và dịch vụ nhờ yếu tố kỹ thuật, công nghệ." Mặt khác, tri thức này còn giúp kiến tạo và định hình xã hội tương lai thông qua các kết quả tư vấn chính sách. Điều này đòi hỏi khoa học xã hội và nhân văn vừa phải đảm bảo tính khái quát cao trong lý luận, vừa có khả năng tích hợp với các ngành khoa học khác để ứng dụng vào đời sống.
Thách thức và yêu cầu cải thiện
Trong một thời gian dài, tính thực tiễn của các nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn thường bị xem nhẹ. Các kết quả nghiên cứu ít và chậm được chuyển giao, hạn chế khả năng hỗ trợ cộng đồng. Báo cáo tổng kết công tác năm 2025 và phương hướng năm 2026 của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam thẳng thắn chỉ ra: sản phẩm nghiên cứu chưa có chiến lược rõ ràng, đối tượng thụ hưởng không ổn định, và nhiều nghiên cứu chưa thực sự đi vào đời sống xã hội.
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhấn mạnh: "Các nhà khoa học cần tích cực đổi mới tư duy, chú trọng gắn kết nghiên cứu lý luận với thực tiễn cơ bản của đất nước." Các báo cáo tư vấn chính sách phải được thực hiện nhanh chóng, kịp thời và có chất lượng cao, góp phần giải quyết các vấn đề mới phát sinh.
Bám sát thực tiễn trong kỷ nguyên số
Tại phiên họp ngày 12/3 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học-công nghệ, Tổng Bí thư Tô Lâm đánh giá nhiều kết quả nghiên cứu vẫn chưa gắn chặt với sản xuất và thị trường. Ông yêu cầu việc triển khai Nghị quyết số 57 phải được thực hiện "quyết liệt hơn, bài bản hơn, hiệu quả hơn", với mỗi nhiệm vụ gắn kết với kết quả cụ thể.
Tiến sĩ Nguyễn Tài Đông từ Viện Triết học khẳng định: "Khoa học không phải nghiên cứu để biết, mà nghiên cứu để hành động." Nhà khoa học phải đồng hành cùng đất nước và nhân dân trong quá trình đổi mới và hội nhập. Các khuyến nghị tư vấn chính sách từ lĩnh vực này rất quan trọng, góp phần tạo "sức mạnh mềm" và nâng cao khả năng cạnh tranh quốc gia.
Để nâng cao tính ứng dụng, các đề tài nghiên cứu phải hàm chứa tính ứng dụng cao ngay từ đầu. Tiến sĩ Rơ-Đăm Thị Bích Ngọc từ Viện Xã hội học và Tâm lý học cho biết: "Việc lắng nghe và bám sát nhu cầu thực tiễn giúp nhận diện vấn đề nghiên cứu tốt hơn." Gần đây, nhiều doanh nghiệp công nghệ đã đặt hàng các đề tài như phân tích dư luận, xu hướng tiêu dùng và văn hóa kinh doanh, thể hiện rõ tính ứng dụng cao.
Tóm lại, khoa học xã hội chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ đời sống bằng cách giải quyết các vấn đề cấp thiết. Đổi mới tư duy nghiên cứu, tăng cường tính liên ngành và hợp tác với các lĩnh vực công nghệ là chìa khóa để khoa học xã hội trở thành nguồn sức mạnh nội sinh, thúc đẩy phát triển bền vững đất nước trong giai đoạn mới.
