GS.TS Trần Thị Việt Nga: Nữ khoa học gia tiên phong nhận giải Kovalevskaia 2025
Ngày 6/3 vừa qua, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Việt Nga đã vinh dự được Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính trao giải thưởng Kovalevskaia 2025 – giải cá nhân duy nhất của năm. Bà hiện là Viện trưởng Viện Công nghệ cao Việt Nhật, Giảng viên cao cấp Khoa Kỹ thuật Môi trường tại Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, với hơn 25 năm hoạt động nghiên cứu, đào tạo và quản lý khoa học, đạt nhiều thành tích xuất sắc có tầm ảnh hưởng trong nước, khu vực và quốc tế.
Từ bản lĩnh đến vinh quang
Trong cuộc trao đổi nhân Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, GS.TS Trần Thị Việt Nga chia sẻ: "Cảm xúc đầu tiên của tôi là sự xúc động và một chút tự hào về những thành quả đã đạt được. Đó là kết quả của một hành trình dài với sự đồng hành của các cộng sự và đồng nghiệp thân thiết." Bà nhấn mạnh giải thưởng này ghi nhận những đóng góp bền bỉ của đội ngũ nữ trí thức Việt Nam trong hơn 40 năm qua, và việc được xướng tên năm nay mang lại niềm hạnh phúc vô bờ.
Thành tựu nghiên cứu nổi bật
GS.TS Trần Thị Việt Nga là nhà khoa học nữ tiêu biểu trong lĩnh vực kỹ thuật hạ tầng nước và môi trường, đặc biệt về công nghệ xử lý nước tiên tiến ứng dụng màng lọc để loại bỏ chất ô nhiễm, phục vụ cấp nước an toàn. Bà là người tiên phong trong nghiên cứu phát triển công nghệ màng sinh học kỵ khí (AnMBR) xử lý nước thải hiệu quả cho vùng khí hậu nhiệt đới như Việt Nam, và ứng dụng vật liệu tái chế từ phế thải xây dựng, nông nghiệp trong xử lý môi trường.
Bà có tổng cộng 82 bài báo khoa học được công bố, trong đó 40 bài trên tạp chí quốc tế uy tín, đồng tác giả 1 bằng sáng chế quốc gia, và 10 giáo trình/sách chuyên khảo. Chỉ số H-index của bà là 17. Hiện nay, bà đang chủ trì dự án quốc tế SATREPS sử dụng nguồn kinh phí ODA của Nhật Bản, thực hiện từ 2023-2028, để phát triển hệ thống cấp nước thích ứng với nguồn nước ô nhiễm cho Việt Nam.
Hành trình vượt khó
Kể từ khi hoàn thành nghiên cứu sinh và trở về nước năm 2009, GS.TS Trần Thị Việt Nga đã bắt tay vào nghiên cứu khoa học trong 15 năm. Bà nhớ lại những ngày đầu với thiết bị sơ sài, phải tự mày mò nghiên cứu và thậm chí ra "chợ Giời" để tìm mua động cơ nhỏ từ các thiết bị khác. "Chúng tôi đã phải tận dụng bộ quay của cây thông Noel nhỏ để làm động cơ khuấy chậm cho thí nghiệm," bà kể. Dần dần, qua các dự án hợp tác quốc tế, nhóm nghiên cứu của bà đã có được hệ thống thí nghiệm đầy đủ, đạt tiêu chuẩn quốc tế.
Ứng dụng thực tiễn và tác động môi trường
Nghiên cứu của GS.TS Trần Thị Việt Nga tập trung vào hai mảng chính: xử lý nước cấp để đảm bảo an toàn và xử lý nước thải để bảo vệ hệ sinh thái. Các dự án thực tế như hệ thống xử lý nước thải tại ký túc xá Đại học Xây dựng Hà Nội và cơ sở giết mổ Thịnh An đã cho thấy hiệu quả cao. Công nghệ AnMBR cũng được chuyển giao cho một trang trại lợn quy mô lớn tại Đắk Lắk, với tổng đầu tư 200 triệu USD, nhằm xử lý nước thải, thu hồi khí sinh học và tái sử dụng nước.
Bà nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giảm tiêu hao năng lượng trong xử lý nước để hướng tới mục tiêu Net Zero, đồng thời việc tái sử dụng nước sau xử lý giúp tiết kiệm tài nguyên nước thiên nhiên. "Nếu tái sử dụng được 30% lượng nước thải, chúng ta đã giảm được 30% nhu cầu khai thác nước," bà phân tích.
Khát vọng và thách thức cho nữ khoa học
GS.TS Trần Thị Việt Nga cho rằng trong khoa học, giới tính không phải là rào cản quyết định, nhưng phụ nữ làm khoa học vẫn gặp khó khăn riêng do áp lực gia đình. Tuy nhiên, bà tin rằng những thử thách này rèn luyện khả năng quản lý thời gian và kỹ năng đa nhiệm. Bà cũng đánh giá cao các giải thưởng như Kovalevskaia và L'Oréal trong việc thúc đẩy bình đẳng giới.
Về tương lai, bà mong muốn các cơ chế chính sách như Nghị quyết 57-NQ/TW được thực thi hiệu quả để tháo gỡ thủ tục tài chính, giúp nhà nghiên cứu tập trung vào chuyên môn. Bà khẳng định: "Chỉ cần mỗi cá nhân luôn nỗ lực, kiên trì và tập trung bền bỉ, kết quả tốt đẹp chắc chắn sẽ đến."
Với những đóng góp không ngừng nghỉ, GS.TS Trần Thị Việt Nga tiếp tục là nguồn cảm hứng cho thế hệ trẻ trong nghiên cứu khoa học và bảo vệ môi trường.
