GS Vũ Hà Văn: Toán học là cách nhìn nhận thế giới trong kỷ nguyên công nghệ
Hôm nay, ngày 13 tháng 4, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề "Dạy và học toán trong kỷ nguyên công nghệ". Sự kiện này thu hút đông đảo các nhà khoa học và chuyên gia từ trong nước và quốc tế tham gia. Tại đây, Giáo sư Vũ Hà Văn, hiện đang công tác tại Khoa Toán Đại học Hồng Kông và Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn Trường Đại học VinUni, đã có những chia sẻ sâu sắc về việc dạy và học toán trong bối cảnh công nghệ hiện đại.
Toán học: Nền tảng của khoa học và công nghệ
Ngay từ phần mở đầu, Giáo sư Văn đặt ra câu hỏi then chốt: "Học toán để làm gì? Dạy toán như thế nào?". Ông chia sẻ rằng nhiều người thường than phiền về việc học các khái niệm như tích phân hay đạo hàm mà không thấy ứng dụng thực tế. Tuy nhiên, ít ai đặt câu hỏi về những nội dung cụ thể cần học trong môn toán.
Giáo sư Văn nhận định đây là một thiếu sót đáng kể, bởi toán học là một lĩnh vực rộng lớn với nhiều chuyên ngành nhỏ, tương tự như thể thao. Ông ví dụ: "Nếu ở làng chài thì rõ ràng nên học bơi lội để phục vụ cho công việc và cuộc sống", nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn nội dung phù hợp.
Theo Giáo sư Văn, toán học đã được khẳng định là nền tảng của nhiều ngành khoa học và công nghệ trên toàn cầu. Ông cho rằng: "Toán học không chỉ là tập hợp các công thức tính toán, mà là cách ta nhìn nhận thế giới". Đồng thời, ông nhấn mạnh rằng toán học là cơ sở để kiến tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, yếu tố then chốt giúp Việt Nam bắt kịp xu thế toàn cầu và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Toán học trong thời đại AI và dữ liệu lớn
Trong bài nói chuyện, Giáo sư Văn đã giải đáp câu hỏi về tầm quan trọng của toán học trong kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn. Ông dẫn lời khuyên từ các CEO công nghệ hàng đầu thế giới như Elon Musk của Tesla và Jensen Huang của NVIDIA. Họ cho rằng trong thời đại AI, sinh viên nên tập trung vào việc học toán và vật lý thay vì chỉ học lập trình, bởi AI có thể lập trình tốt, còn con người cần hiểu sâu về khoa học.
Vấn đề trong dạy và học toán không chỉ ở Việt Nam
Với gần 30 năm kinh nghiệm làm việc và trao đổi tại các trường đại học hàng đầu thế giới, Giáo sư Văn chỉ ra rằng vấn đề trong việc dạy và học toán hiện nay không chỉ giới hạn ở Việt Nam. Ông nói: "Đa phần sinh viên vẫn học toán để qua môn và đối phó là chính. Ngay cả trong các trường đại học ở Mỹ, phần lớn sinh viên cũng có tư duy này".
Ông cho rằng bất cập này xuất phát từ nội dung đào tạo dàn trải, giáo trình cũ kỹ và phương pháp giảng dạy nặng về truyền thụ lý thuyết. Chương trình toán ở phổ thông và đại học hiện nay có nhiều nội dung không cần thiết, không cập nhật được nhu cầu thực tế của công nghệ và công nghiệp.
Giáo sư Văn chia sẻ một nghịch lý: "Có những lý thuyết phải dạy vài tháng sinh viên mới hiểu, nhưng nếu không làm việc cho NASA thì chắc không bao giờ dùng đến. Ngược lại, trong đời sống hàng ngày, có những nhu cầu liên quan đến toán học cơ bản như đầu tư tài chính, cần hiểu lý thuyết phương sai, nhưng đa số lại lơ mơ".
Đổi mới cách dạy và học toán: Bài toán tầm quốc gia
Giáo sư Văn khẳng định rằng nhân lực ngành toán sẽ là điểm tựa để quốc gia thực hiện các mục tiêu phát triển trong kỷ nguyên mới. Ông cho rằng đổi mới giáo trình và phương pháp giảng dạy là nhu cầu bức thiết. "Không chỉ Việt Nam, nhiều nước trên thế giới cũng đang chạy đua cách tân chương trình toán", ông nói.
Kết thúc bài nói chuyện, Giáo sư Vũ Hà Văn nhấn mạnh: "Trong kỷ nguyên số, sự phát triển của AI, khoa học dữ liệu và học máy dựa trên nền tảng của một số ngành toán học. Đổi mới cách dạy và học toán đang trở thành bài toán tầm quốc gia". Câu hỏi của ông "Vậy chúng ta cần thay đổi những gì?" đã mở ra nhiều chia sẻ từ hội thảo.
Giáo sư Tiến sĩ Đặng Đức Trọng, Khoa Toán-Tin học Trường Đại học Khoa học tự nhiên Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng việc đổi mới phương pháp giảng dạy toán cần bắt đầu từ việc thay đổi vai trò của người học trong lớp học. Ông nói: "Thay vì truyền thụ kiến thức một chiều, giảng viên cần 'ủy nhiệm' quá trình học cho sinh viên thông qua các phương pháp kích thích tư duy độc lập và khả năng tự khám phá. Chúng ta cần tạo ra những tình huống mà ở đó sinh viên buộc phải suy nghĩ, phải tự chứng minh, thậm chí đối diện với những bài toán chưa có lời giải rõ ràng. Chính quá trình đó mới hình thành năng lực nghiên cứu thực sự".
