GS Ngô Bảo Châu công bố kế hoạch đào tạo tiến sĩ toán học đẳng cấp quốc tế
Trong buổi lễ ký kết hợp tác giữa Viện Nghiên cứu cao cấp về toán (VIASM) và Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội (VNU - HUS) diễn ra vào ngày 5.3, Giáo sư Ngô Bảo Châu đã tiết lộ những thông tin quan trọng về chương trình phối hợp đào tạo tiến sĩ toán học. Đây là một phần trong khuôn khổ Chương trình Phát triển toán học của VIASM, nhằm mục tiêu đào tạo nhân lực trình độ cao ngay tại Việt Nam.
Khai thác nguồn học sinh giỏi toán hùng hậu
Giáo sư Ngô Bảo Châu cho biết, ông và nhiều nhà toán học trụ cột của Việt Nam từ lâu đã trăn trở về vấn đề đào tạo tiến sĩ toán học trong nước. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, nền toán học Việt Nam vẫn chưa thể đào tạo được những tiến sĩ đạt đẳng cấp quốc tế, ngoại trừ một số trường hợp cá biệt như Giáo sư Nguyễn Hữu Việt Hưng.
Theo GS Châu, đây là một sự lãng phí lớn khi Việt Nam sở hữu lực lượng học sinh giỏi toán rất hùng hậu. Hàng năm, ngoài 6 em tham dự kỳ thi Olympic Toán học Quốc tế (IMO), còn có khoảng 50 học sinh xuất sắc lọt vào vòng chọn đội tuyển quốc gia. Tất cả đều là những tài năng tiềm năng có thể trở thành nhà toán học chuyên nghiệp đạt trình độ quốc tế.
Để giải quyết vấn đề này, VIASM sẽ phối hợp với các trường đại học để đào tạo cử nhân khoa học tài năng, với quy mô 20-30 em mỗi năm, nhằm tạo nguồn đầu vào chất lượng. Mục tiêu cụ thể là trong vòng 10 năm tới, chương trình sẽ đào tạo được 50 tiến sĩ toán mỗi năm, đủ sức cạnh tranh trong môi trường học thuật toàn cầu.
"Đối với tôi, đây là một thước đo rất cụ thể. Ngoài công việc nghiên cứu toán học - một lĩnh vực vô cùng quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, chúng ta cần phải đào tạo được những thế hệ kế tiếp thực sự có tài năng, có khả năng cạnh tranh, đào tạo và dẫn dắt. Chúng ta không thể mãi dựa vào nước ngoài để làm việc này. Hiện tại, chúng ta đã có đủ điều kiện và nguồn lực để bắt đầu đảm nhận trách nhiệm đó", GS Ngô Bảo Châu nhấn mạnh.
Sự hỗ trợ từ các nhà tài trợ và trí thức người Việt ở nước ngoài
Giáo sư Ngô Bảo Châu chia sẻ thêm, việc các cơ sở đào tạo trong nước có đủ năng lực đào tạo tiến sĩ trình độ quốc tế là tâm nguyện từ lâu không chỉ của cá nhân ông mà còn của nhiều nhà toán học Việt Nam khác, như GS Trần Văn Nhung và GS Lê Tuấn Hoa.
Tuy nhiên, chỉ đến thời điểm hiện tại, các yếu tố "nhân hòa" và "địa lợi" mới thực sự hội tụ đầy đủ để VIASM có thể triển khai chương trình này. Một trong những yếu tố then chốt là sự hỗ trợ tâm huyết từ các nhà tài trợ thông qua Quỹ Hỗ trợ đổi mới giáo dục Việt Nam (VIEF), với đại diện là tỷ phú Nguyễn Trung Hà - một trong những thành viên sáng lập Tập đoàn FPT và từng là cựu học sinh giỏi Olympic toán quốc tế IMO.
GS Ngô Bảo Châu kỳ vọng chương trình sẽ được khởi động ngay trong năm nay, với trung tâm hạt nhân là VIASM. Để đảm bảo chất lượng, quy mô ban đầu sẽ được triển khai một cách tinh gọn và tăng dần theo thời gian, hướng tới mục tiêu đào tạo 20-30 nghiên cứu sinh mỗi năm vào năm 2030.
Yếu tố then chốt của dự án là thu hút trí thức người Việt đang làm việc ở nước ngoài. Nhờ cam kết tài trợ tài chính lâu dài từ Quỹ VIEF, năm nay đã có 6 giáo sư người Việt có tầm vóc quốc tế đồng ý về nước làm việc từ 2-3 tháng mỗi năm tại VIASM. Các chuyên gia này sẽ trực tiếp đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh cùng với giảng viên trong nước.
Dù vậy, GS Châu cũng thẳng thắn thừa nhận: "Đa số những em có năng lực thường cũng đủ điều kiện nhận học bổng làm tiến sĩ ở nước ngoài, nên việc tạo nguồn cho chương trình là rất quan trọng".
Cam kết tài trợ và tầm nhìn dài hạn
Theo thông tin được công bố trên trang điện tử của VIASM, Quỹ Hỗ trợ đổi mới giáo dục Việt Nam (VIEF) đã thỏa thuận tài trợ cho Chương trình Phát triển toán học của VIASM với tầm nhìn đưa Việt Nam trở thành một quốc gia mạnh về nghiên cứu, ứng dụng và đào tạo trong lĩnh vực khoa học toán học.
Cụ thể, Quỹ VIEF đã cam kết tài trợ kinh phí trên 12,5 tỷ đồng cho giai đoạn khởi đầu, trong vòng 3 năm từ 2026 đến 2028. Với nguồn tài trợ này, chương trình không chỉ có thể mời các nhà toán học hàng đầu người Việt ở nước ngoài về làm việc ngắn hạn trong nước, mà còn cấp kinh phí để VIASM miễn học phí và cung cấp học bổng hậu hĩnh cho các nghiên cứu sinh.
Chương trình này được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá trong việc đào tạo nhân lực trình độ cao cho ngành toán học Việt Nam, đồng thời góp phần nâng cao vị thế của đất nước trên bản đồ toán học thế giới.
