Báo cáo gây chấn động về tác động tiêu cực của AI đến kinh tế và lao động
Một báo cáo lan truyền từ công ty nghiên cứu đầu tư Citrini đã làm dấy lên những lo ngại mới về tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đến lực lượng lao động và cả nền kinh tế toàn cầu. Bài viết này được cho là nguyên nhân chính khiến thị trường cổ phiếu công nghệ biến động mạnh vào đầu tuần, với những dự báo đáng sợ về tương lai.
Thị trường chứng khoán lao dốc vì lo ngại từ AI
Vào ngày 23/2, chứng khoán bất ngờ lao dốc khi Citrini, một công ty nghiên cứu tập trung vào đầu tư cổ phiếu theo chủ đề, đưa ra giả thuyết rằng AI sẽ không mang lại kết quả tốt đẹp cho các nhà đầu tư. Trong phiên giao dịch đó, chỉ số Dow giảm hơn 800 điểm vào khoảng giữa ngày, trong khi Nasdaq mất hơn 1%. Quỹ ETF, được xem là đại diện cho nhóm cổ phiếu phần mềm, đã giảm 4,75%, ghi nhận mức đóng cửa thấp nhất kể từ tháng 11/2023. Tổng cộng, khoảng 223,75 tỷ USD vốn hóa thị trường của các thành phần trong quỹ đã bốc hơi, theo dữ liệu từ Dow Jones Market Data.
Kịch bản đáng lo ngại: AI dẫn đến sa thải hàng loạt và suy thoái kinh tế
Citrini phác thảo một kịch bản dự báo trong đó công nghệ AI tiếp tục mở rộng nhưng cuối cùng lại gây tổn hại cho nền kinh tế nói chung. Bài viết lấy bối cảnh hồi tưởng vào năm 2028 khi vụ bùng nổ AI dẫn đến sự sụt giảm mạnh việc làm trong khối lao động cổ trắng. “Mỗi USD tiết kiệm được từ việc cắt giảm nhân sự lại được chuyển sang tăng cường năng lực AI sẽ thúc đẩy vòng lặp sa thải tiếp theo”, đội ngũ Citrini viết.
Các quan điểm thông thường thường tập trung vào vấn đề hạ tầng và sự ổn định của quá trình xây dựng hệ sinh thái AI. Tuy nhiên, phân tích của Citrini cho rằng sự trỗi dậy của AI tiếp tục thúc đẩy các đợt sa thải lao động văn phòng, làm giảm sức chi tiêu của nhóm lao động này và kìm hãm tăng trưởng kinh tế. “Đến cuối năm 2027, AI đã đe dọa mọi mô hình kinh doanh dựa trên vai trò trung gian, khiến hàng loạt công ty đóng vai trò này tan rã”, đội ngũ Citrini nhấn mạnh.
Tác động dây chuyền đến thị trường nhà ở và chứng khoán
Trong kịch bản này, tác động của AI nhanh chóng lan sang thị trường nhà ở, khi lao động tại các đô thị không còn đủ khả năng mua nhà, kéo theo hiệu ứng dây chuyền sang thị trường thế chấp. Công ty giả định một cú sập thị trường chứng khoán, với chỉ số S&P 500 lao dốc 38% so với đỉnh tháng 10/2026. “Cú sập tháng 11/2027 chỉ càng đẩy nhanh các vòng phản hồi tiêu cực vốn đã tồn tại trước đó”, bản ghi chú giả định.
Phân biệt giữa thị trường và nền kinh tế thực
Citrini nhấn mạnh sự khác biệt quan trọng giữa thị trường và nền kinh tế. Khi các công ty công bố cắt giảm nhân sự quy mô lớn, điều này thường thúc đẩy năng suất và biên lợi nhuận gia tăng, có lợi cho thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, nền kinh tế nói chung lại phụ thuộc vào chi tiêu của người tiêu dùng và mức lương tăng theo kịp lạm phát. Khi hai yếu tố này tách rời nhau, ngay cả một thị trường chứng khoán bùng nổ nhờ động lực như AI cũng không thể đền bù tác động tiêu cực từ việc sức chi tiêu suy giảm.
Lời cảnh báo cho các nhà đầu tư
Citrini trình bày quan điểm như một lời cảnh báo, ám chỉ ảnh hưởng của làn sóng đầu tư vào AI. “Với tư cách nhà đầu tư, chúng ta vẫn còn thời gian để đánh giá xem bao nhiêu phần trong danh mục đầu tư của mình đang được xây dựng trên những giả định có thể không tồn tại đến hết thập kỷ này”, báo cáo kết luận. Chiến lược gia Jeffrey Favuzza của Jefferies gọi đây là bài phân tích thận trọng mới nhất về AI đang được lan truyền.
Cổ phiếu phần mềm đã thể hiện kém xa so với nhóm cổ phiếu chip, khiến nhà đầu tư đặc biệt nhạy cảm với bất kỳ tín hiệu nào cho thấy AI có thể gây xáo trộn hệ sinh thái phần mềm hiện tại. Những câu hỏi về tương lai của AI và tác động đến xã hội vẫn còn nhiều bí ẩn, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ cả nhà đầu tư lẫn các nhà hoạch định chính sách.
