Ngân hàng Thế giới cảnh báo 'hình phạt làm mẹ' tại Việt Nam
Tại hội thảo "Hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục mầm non" do Viện Khoa học giáo dục Việt Nam phối hợp với Vụ Giáo dục mầm non, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Ngân hàng Thế giới tổ chức tuần qua, bà Helle Buchhave, Trưởng nhóm toàn cầu về giới của Ngân hàng Thế giới, đã sử dụng cụm từ "hình phạt làm mẹ" để mô tả những bất lợi mà nhiều phụ nữ phải đối mặt sau khi sinh con.
Nghiên cứu tiết lộ những con số đáng báo động
Hội thảo đã trình bày một nghiên cứu thực hiện trong khuôn khổ Chương trình đối tác chiến lược Ngân hàng Thế giới - Úc, được tiến hành tại bốn tỉnh thành: Thái Nguyên, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh và An Giang. Nghiên cứu khảo sát 1.809 bà mẹ có con từ 3 tháng đến 72 tháng tuổi cùng 200 cơ sở giáo dục mầm non.
Kết quả cho thấy:
- Thu nhập bình quân đầu người của các hộ gia đình giảm 27% sau khi sinh con.
- Thu nhập tiền lương của phụ nữ sinh con giảm 8,3%.
- Nhiều thiệt thòi khác tiếp tục ảnh hưởng đến phái nữ trong giai đoạn hậu sản.
Ông Nguyễn Tam Giang, chuyên gia cao cấp về phát triển xã hội của Ngân hàng Thế giới, nhấn mạnh rằng đầu tư cho giáo dục mầm non chính là thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Khi các bà mẹ tại đô thị và khu công nghiệp có thể tiếp cận dịch vụ chăm sóc trẻ em chất lượng với chi phí hợp lý, họ sẽ yên tâm làm việc, tăng cơ hội việc làm và giảm bất lợi.
Thực trạng đáng lo ngại về dịch vụ chăm sóc trẻ nhỏ
Báo cáo nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới chỉ ra những con số đáng suy nghĩ:
- 83,6% nhu cầu gửi trẻ từ 3 tháng đến 12 tháng tuổi chưa được đáp ứng.
- 75% bà mẹ có con dưới 2 tuổi hiện không sử dụng dịch vụ chăm sóc trẻ em, nhưng sẵn sàng sử dụng nếu có dịch vụ đăng ký với chi phí hợp lý.
- Chỉ 23% cơ sở mầm non công lập nhận trẻ dưới 2 tuổi, trong khi tỷ lệ này ở khu vực tư thục là 66%.
- 11% trường mầm non công lập có số trẻ vượt quá khả năng tiếp nhận chính thức.
- Tại An Giang, các xã có khu công nghiệp không có cơ sở nào dành cho trẻ dưới 3 tuổi.
Bà Hoàng Thị Dinh, Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục mầm non, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho biết Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình "Nâng cao chất lượng giáo dục mầm non ở địa bàn đô thị, khu công nghiệp giai đoạn 2025 - 2035, định hướng đến năm 2045". Mục tiêu trọng tâm là nâng cao chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ từ 6 tháng đến 36 tháng tuổi - nhóm trẻ dễ tổn thương và có nhu cầu chăm sóc chuyên biệt cao nhất.
Ba trụ cột và các giải pháp đề xuất
Bà Helle Buchhave đề xuất ba trụ cột chính để nâng cao chất lượng giáo dục mầm non:
- Tăng nguồn cung với chi phí hợp lý và đảm bảo công bằng, bao gồm tăng số lượng chỗ cho trẻ dưới 3 tuổi trong hệ thống công lập, tăng lương và cải thiện chế độ làm việc cho giáo viên.
- Nâng cao chất lượng đội ngũ nhân lực ở cả cơ sở công lập và ngoài công lập.
- Quản trị điều chỉnh thị trường lao động phù hợp với chính sách gia đình.
Ngân hàng Thế giới cũng đề xuất tổng thời gian nghỉ thai sản là 12 tháng cho cả cha và mẹ, mỗi người nghỉ 6 tháng, nhằm giảm khó khăn cho các bà mẹ sau 6 tháng nghỉ thai sản khi nhiều cơ sở công lập chưa nhận trẻ dưới 12 tháng tuổi.
Những mô hình đổi mới hiệu quả từ Thành phố Hồ Chí Minh
Bà Lê Thụy Mỵ Châu, Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ thành phố hiện có hơn 1.800 trường mầm non với trên 520.000 trẻ và hơn 40.000 giáo viên. Để đáp ứng nhu cầu của người lao động, đặc biệt là công nhân trong các khu công nghiệp, thành phố đã triển khai nhiều mô hình đổi mới:
- 240 cơ sở chăm sóc trẻ từ 6 đến 18 tháng tuổi.
- Trường mầm non công lập giữ trẻ ngoài giờ.
- Cơ sở mầm non đặt tại các khu lưu trú công nhân.
Bà Nguyễn Thị Ánh Tuyết, chuyên viên Phòng Giáo dục mầm non, Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, nêu ví dụ về Trường mầm non 30.4 ở phường Bình Tân với dịch vụ đón trả trẻ muộn đến 18 giờ và trông trẻ cả ngày thứ bảy. Các mô hình tư thục do doanh nghiệp đầu tư, trợ giá học phí cho con em công nhân cũng đang phát triển mạnh.
Giải pháp đặc thù và tầm nhìn tương lai
Bà Nguyễn Minh Huyền, chuyên viên cao cấp Vụ Giáo dục mầm non, Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhấn mạnh các giải pháp đặc thù như đa dạng hóa loại hình mầm non, bố trí quỹ đất tại các dự án khu đô thị mới, và sử dụng trụ sở dôi dư sau sắp xếp bộ máy hành chính cho cơ sở mầm non. Hợp đồng kinh doanh - quản lý theo hình thức đối tác công tư cũng được đề xuất để có mức học phí phù hợp.
Bà Vũ Thị Ngọc Minh, Phó giám đốc Trung tâm nghiên cứu trẻ em và phát triển con người, Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, cho rằng cần thúc đẩy vai trò của những ông bố trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ, chia sẻ gánh nặng với phụ nữ.
Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đến giai đoạn 2026 - 2030, 100% trẻ em được chăm sóc, giáo dục an toàn, ưu tiên con em công nhân, đồng thời nâng cao chất lượng đội ngũ và ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý giáo dục mầm non.
