Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) vừa công bố dự thảo nghị định quy định về việc tổ chức, quản lý và sử dụng Quỹ Học bổng quốc gia để lấy ý kiến đóng góp. Nếu dự thảo được thông qua, lần đầu tiên Việt Nam sẽ có một quỹ học bổng mang tầm vóc quốc gia, có tính chất hỗ trợ toàn diện và đa dạng đối tượng, từ những tài năng trẻ đến người học có hoàn cảnh khó khăn hay sinh sống tại các địa bàn kém phát triển, thậm chí bao gồm cả những người nước ngoài mong muốn học tập tại Việt Nam.
Định danh lại nhân tài
Quỹ sẽ trực thuộc Bộ GD-ĐT, có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận. Các hoạt động của quỹ nhấn mạnh vào sự minh bạch, kiểm soát xung đột lợi ích và đặc biệt là bảo đảm liêm chính học thuật, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm và gian lận. Quỹ sẽ ưu tiên thiết lập hạ tầng số để xét duyệt hồ sơ.
Theo dự thảo nghị định, quỹ học bổng tổ chức 5 chương trình học bổng bao gồm: học bổng tài năng; học bổng đi học tại nước ngoài; học bổng theo điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế; học bổng thu hút người nước ngoài học tại Việt Nam; học bổng tạo cơ hội phát triển đối với người học thuộc các nhóm ưu tiên. Việc xét chọn học bổng được thực hiện trên cơ sở khung tiêu chí và thang điểm do Bộ GD-ĐT quy định cho từng chương trình và tiểu chương trình, bảo đảm tính khách quan, minh bạch, có cơ chế so sánh và xếp hạng giữa các ứng viên, đồng thời phòng ngừa xung đột lợi ích và bảo đảm liêm chính trong đánh giá.
Thay vì chỉ khuyến khích học tập và động viên theo từng năm học như các chương trình học bổng hiện nay, quỹ hướng tới đầu tư dài hạn cho phát triển con người từ bậc phổ thông đến giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và sau đại học. Đặc biệt, với học bổng tài năng, quỹ sẽ định danh lại nhân tài. Đối tượng được cấp học bổng là người học có thành tích học tập xuất sắc, hoặc có tiềm năng nổi trội trong nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp; là cá nhân xuất sắc trong việc phát triển kỹ năng nghề, đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao. Học bổng tài năng được áp dụng xuyên suốt từ bậc giáo dục phổ thông, nghề nghiệp đến đại học và sau đại học.
Diện thụ hưởng rộng mở nhưng có trọng tâm
Một trong những điểm nhân văn nhất của quỹ là chương trình Học bổng tạo cơ hội phát triển. Các nhóm đối tượng ưu tiên đặc biệt bao gồm: người dân tộc thiểu số, đặc biệt ưu tiên các dân tộc rất ít người; người học thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo hoặc mồ côi không nơi nương tựa; cá nhân thường trú tại các vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, khu vực biên giới, hải đảo; những người có cam kết công tác lâu dài tại các địa bàn khó khăn hoặc trong các ngành, lĩnh vực ưu tiên sau khi tốt nghiệp.
Ngân sách từ quỹ sẽ tập trung vào việc bồi dưỡng nhân lực cho các lĩnh vực chiến lược: người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật và công nghệ; học viên sau đại học và các nghiên cứu chuyên sâu gắn với mục tiêu phát triển của từng giai đoạn; người học trong giáo dục nghề nghiệp gắn với nhu cầu thị trường lao động và hội nhập quốc tế.
Quỹ cũng xác định rõ vai trò trong việc quốc tế hóa giáo dục: hỗ trợ người học trong nước đi đào tạo, thực tập và nghiên cứu tại nước ngoài theo các chương trình trọng điểm; cấp học bổng thu hút người nước ngoài đến Việt Nam, đặc biệt là trong các lĩnh vực Việt Nam học, ngôn ngữ và các đề tài khoa học công nghệ ưu tiên gắn với thực tiễn Việt Nam.
Với diện thụ hưởng rộng mở và có trọng tâm, Quỹ học bổng quốc gia nếu được thành lập không chỉ là nguồn tài chính, mà còn là cam kết của Nhà nước trong việc không để bất kỳ tài năng nào bị bỏ lại phía sau vì hoàn cảnh khó khăn. Theo Bộ GD-ĐT, nghị định sẽ giúp hoàn thiện cơ chế chính sách về học bổng, cụ thể hóa các định hướng lớn của Đảng về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, xóa bỏ tình trạng phân mảnh và thiếu nhất quán về nguồn lực hỗ trợ người yếu thế và khích lệ nhân tài, góp phần thực hiện mục tiêu chiến lược về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh mới.
