Giáo viên Trung Quốc đăng vlog, bán hàng như KOL: Tranh cãi và rủi ro
Ngày càng nhiều giáo viên ở Trung Quốc vượt ra khỏi không gian lớp học, xuất hiện dày đặc trên nền tảng mạng xã hội như TikTok và Douyin. Họ đăng tải video ngắn, từ dạy kèm đến tiểu phẩm hài, và gắn giỏ hàng để bán sản phẩm, tạo nên hiện tượng phổ biến nhưng đầy tranh cãi.
Đăng video và gắn giỏ hàng: Ranh giới mờ nhạt
Trên các nền tảng, chỉ cần tìm kiếm từ khóa "giáo viên", người dùng dễ dàng bắt gặp hàng loạt tài khoản tự nhận là nhà giáo. Nhiều người đăng video tiểu phẩm trong lớp học, thậm chí sử dụng học sinh làm diễn viên phụ. Họ giới thiệu bản thân là "giáo viên giàu kinh nghiệm", đăng bài giảng, giải bài tập, ghi lại đời sống lớp học, đồng thời phát trực tiếp và quảng bá sản phẩm trong giỏ hàng cá nhân.
Ví dụ điển hình là tài khoản Douyin "Giáo viên Tiếng Anh Xiao Liu", sinh sau năm 1995, với hơn 108.000 người theo dõi. Tài khoản này đăng tải hình ảnh lớp học, để lộ rõ khuôn mặt học sinh, và bày bán 53 mặt hàng từ sách vở đến đồ ăn vặt. Một tài khoản khác sở hữu 860.000 người theo dõi cũng chia sẻ video học sinh, gắn giỏ hàng hơn 40 sản phẩm, chủ yếu liên quan giáo dục.
Nhiều rủi ro và vi phạm quy định
Theo hướng dẫn về quy tắc ứng xử nghề nghiệp của Bộ Giáo dục Trung Quốc, giáo viên bị nghiêm cấm tham gia công việc bán thời gian có thù lao ảnh hưởng đến nhiệm vụ chính. Bộ luật Dân sự Trung Quốc cũng bảo vệ quyền đối với hình ảnh cá nhân, yêu cầu giáo viên không được sử dụng hình ảnh học sinh nếu chưa có sự đồng ý, đặc biệt cho mục đích thương mại.
Giáo sư Cai Zhenhua tại Đại học Xiangtan nhận định việc giáo viên phát trực tiếp có thể là hình thức tự đổi mới trong thời đại số, trở thành công cụ hữu ích khi nguồn lực giáo dục phân bổ chưa đồng đều. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh cần xác lập ranh giới hợp lý dựa trên ba tiêu chí: ảnh hưởng đến công việc chính, xâm phạm quyền lợi học sinh, và làm suy giảm công bằng giáo dục.
"Khác biệt cốt lõi giữa chia sẻ tri thức và trục lợi nghề nghiệp nằm ở mục đích và định hướng giá trị," GS Cai nói. Chia sẻ tri thức xuất phát từ lợi ích chung của giáo dục, trong khi trục lợi hướng đến kiếm tiền bằng cách biến lớp học thành nội dung tạo lưu lượng truy cập.
Cảnh báo từ chuyên gia
Ông Gao Hang, Phó viện trưởng Đại học Nhân dân Trung Quốc, cảnh báo việc quay phim học sinh, kể cả trong giờ nghỉ, có thể xâm phạm quyền nghỉ ngơi và quyền hình ảnh của các em. "Một số video quay cận mặt học sinh, làm lộ thông tin sinh trắc học, có thể bị lợi dụng bằng công cụ AI cho mục đích bất hợp pháp như tống tiền," ông nói, đồng thời lo ngại các video dễ thu hút bình luận dung tục, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển tâm lý trẻ.
Hai chuyên gia cũng chỉ ra rằng sản xuất video ngắn tiêu tốn thời gian, công sức và áp lực tinh thần, dễ làm phân tán năng lượng, khiến giáo viên quên đi nhiệm vụ chính là nâng cao chất lượng giảng dạy. Hơn nữa, tham gia quảng bá thương mại có thể dẫn đến nghi ngờ làm thêm có thù lao trái phép.
Đề xuất quản lý và phân định rõ ràng
Các chuyên gia đề xuất xây dựng hệ thống quản lý khép kín và phân định rạch ròi giữa "không gian giảng dạy" và "không gian riêng tư". Giáo viên có quyền tự do biểu đạt trong đời sống cá nhân, nhưng nội dung đăng tải với tư cách nghề nghiệp, dù ngoài khuôn viên trường, vẫn cần tuân thủ chuẩn mực đạo đức nghiêm ngặt.
"Giáo viên có sức ảnh hưởng nêu gương rất lớn. Nếu học sinh thấy thầy cô phớt lờ quy định hoặc chạy theo lợi ích thương mại trên mạng, các em có thể coi đó là hành vi bình thường," GS Cai cảnh báo, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hình ảnh nhà giáo trong kỷ nguyên số.
