Thạc sĩ Nguyễn Phước Bảo Khôi, giảng viên Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, nhận định rằng khi cuộc sống ngày càng bị chi phối bởi công nghệ, tốc độ phát triển nhanh chóng và áp lực không ngừng, việc lựa chọn chủ đề “Những sắc màu cảm xúc” cho đề thi lớp 10 là một quyết định giàu ý nghĩa giáo dục.
Đề thi môn ngữ văn lớp 10 tại TP.HCM không chỉ đánh giá năng lực đọc hiểu và viết mà còn khuyến khích học sinh suy ngẫm về đời sống nội tâm: con người cần biết buồn, biết thương, biết rung động và giữ cho tâm hồn không trở nên khô cằn.
Sự tinh tế trong cách chọn ngữ liệu
Sự tinh tế của người ra đề thể hiện qua việc lựa chọn và kết nối hai ngữ liệu. Văn bản “Chú robot tưởng mình là người” đặt ra một nghịch lý giàu cảm xúc: một robot bắt đầu biết lo sợ, biết hy vọng và băn khoăn về bản sắc của mình. Từ câu chuyện này, học sinh được dẫn dắt đến câu hỏi sâu xa: điều gì làm nên phần người không thể thay thế?
Ở phần nghị luận xã hội, ngữ liệu về sự thiếu cảm xúc, khô cứng và cằn cỗi tiếp tục mở rộng vấn đề theo chiều ngược lại: khi máy móc ngày càng giống người, con người lại có nguy cơ sống như máy móc nếu đánh mất khả năng rung động. Sự cộng hưởng này làm cho đề thi có chiều sâu, vừa mềm mại vừa sắc sảo: đánh giá năng lực ngữ văn, đồng thời khơi gợi năng lực sống nhân hậu, nhạy cảm và sâu sắc ở thí sinh.
Vấn đề gần gũi với thực tế học sinh
Theo thầy Khôi, đề thi năm 2026 nêu thẳng vấn đề “thiếu cảm xúc, khô cứng, cằn cỗi cảm xúc” và đặt ra yêu cầu làm sao để “cảm xúc thêm những sắc màu đa dạng, phong phú”, làm sao “thấu hiểu cảm xúc để sống yêu thương”. Đây là vấn đề rất gần gũi với thực tế đời sống của các em khi áp lực học tập, sự đắm chìm và lệ thuộc sâu vào công nghệ dần khiến bản thân vô cảm, ít giao tiếp, sống vội, thiếu rung động trước cái đẹp.
Chất liệu thực tế sống động và những gợi ý tinh tế từ ngữ liệu tạo cho học sinh “đất diễn” để trình bày những ý kiến, quan điểm chân thực nhất. Người ra đề cũng khéo léo mở những “lối thoát hiểm” hỗ trợ thí sinh trong việc lựa chọn vấn đề triển khai viết đoạn nghị luận xã hội và bài nghị luận xã hội. Tên chủ đề, vấn đề nghị luận xã hội và các chi tiết gợi ra từ hệ thống câu hỏi đọc hiểu chính là những ngả đường dẫn đến lựa chọn viết đoạn phân tích nội dung chủ đề.
Tương tự, cuộc trò chuyện thú vị trong ngữ liệu phần I và một số lý lẽ, bằng chứng mà nhà văn Tạ Duy Anh nêu trong ngữ liệu phần II cũng là cách diễn đạt khác của “thực trạng, nguyên nhân, hậu quả và giải pháp”, hướng thí sinh đến lựa chọn đề 1 khi viết bài văn nghị luận xã hội.
Không gây bất ngờ hay áp lực
Cấu trúc đề thi theo trục chủ đề được giữ ổn định tương tự năm trước, thống nhất với định hướng ra đề mà Sở Giáo dục và Đào tạo đã công bố từ tháng 10 năm 2025. Hình thức các câu hỏi và câu lệnh có nhiều tương đồng với đề thi minh họa, hoàn toàn không gây bất ngờ và tạo thêm áp lực cho học sinh.
So với đề thi năm ngoái, tuy ngữ liệu đọc hiểu văn bản văn học là thể loại truyện, nhưng đề năm nay lại “dễ thở” hơn. Nội dung các câu hỏi đọc hiểu, câu lệnh viết đoạn văn và bài văn đều rất tường minh và quen thuộc. Dù có đặt ra những lựa chọn, nhưng định hướng lựa chọn phù hợp đã được người ra đề gợi ý đầy tinh tế và nhân văn nếu thí sinh chịu khó đọc kỹ đề.
Phân hóa tốt và hỗ trợ thí sinh
Đề thi phân hóa rất tốt, các câu hỏi đảm nhận nhiệm vụ phân hóa là câu 1b và câu 2 (phần I), câu 1 (phần II) và đề 1 (phần II) đều là những câu có mức điểm cao, phù hợp với một đề thi đánh giá năng lực. Dẫu vậy, nếu thí sinh tinh ý và cân nhắc tốt để đưa ra lựa chọn chính xác, các em hoàn toàn có thể vượt qua áp lực phân hóa từ phần viết đoạn nghị luận văn học và phần viết bài văn nghị luận xã hội.
