TP.HCM đang xây dựng lộ trình đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, với mục tiêu đến năm 2035, một nửa cơ sở giáo dục triển khai giảng dạy một số môn học bằng tiếng Anh. Tuy nhiên, thành phố phải giải quyết đồng thời bài toán về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và cơ chế chính sách.
Thông tin này được TP.HCM báo cáo tại buổi làm việc với đoàn khảo sát của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội sáng 17/7 về kết quả triển khai các nghị quyết liên quan đến đột phá phát triển giáo dục và chủ trương từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
Đặt ra loạt mục tiêu lớn
TP.HCM cho biết đã khảo sát năng lực tiếng Anh của gần 50.300 giáo viên phổ thông công lập, trong đó 45.796 giáo viên tham gia tại 178 điểm khảo sát. Kết quả sẽ là cơ sở để xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng và quy hoạch nhân sự.
Hiện, việc dạy và học tiếng Anh trên địa bàn đã có nền tảng thuận lợi. Ở bậc mầm non, 67,4% trường và hơn 25% cơ sở giáo dục mầm non độc lập tổ chức cho trẻ làm quen với tiếng Anh, với hơn 206.800 trẻ tham gia, tương đương hơn một nửa tổng số trẻ mẫu giáo toàn thành phố.
Ở bậc phổ thông, hơn 90% trường công lập đã triển khai các lớp tiếng Anh tăng cường hoặc chương trình song ngữ. Nhiều trường tổ chức dạy Toán, Khoa học bằng tiếng Anh theo Đề án 5695 hoặc các chương trình xã hội hóa có giáo viên nước ngoài.
Ở giáo dục đại học, TP.HCM dẫn đầu cả nước về các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh (EMI), với tỷ lệ học phần giảng dạy bằng tiếng Anh từ 30% đến 100%.
Đội ngũ giáo viên tiếng Anh cũng từng bước được chuẩn hóa. Hơn 80% giáo viên tiếng Anh cấp tiểu học và THCS đạt năng lực ngoại ngữ từ bậc 4 trở lên, trong khi hơn một nửa giáo viên THPT đạt bậc 5 hoặc bậc 6.
Lộ trình ba giai đoạn
Theo lộ trình dự kiến, giai đoạn 2026-2030, TP.HCM tập trung xây dựng nền tảng để 100% cơ sở giáo dục có đủ điều kiện triển khai đề án; phấn đấu 20% cơ sở giáo dục tổ chức dạy một số môn bằng tiếng Anh, 40% xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh và 30-40% cán bộ quản lý, giáo viên được bồi dưỡng.
Đến giai đoạn 2031-2035, thành phố đặt mục tiêu 100% đội ngũ được bồi dưỡng, 50% cơ sở giáo dục triển khai dạy học bằng tiếng Anh và ít nhất 50% trường thực hiện chương trình tiếng Anh tích hợp theo Đề án 5695.
Sau năm 2035, thành phố tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế, hiện đại hóa môi trường giáo dục và phấn đấu đến năm 2045 có 60-70% cơ sở giáo dục triển khai chương trình tiếng Anh tích hợp.
Thiếu giáo viên vẫn là điểm nghẽn
Dù đặt mục tiêu lớn, Sở GD&ĐT TP.HCM thừa nhận nguồn nhân lực hiện là thách thức lớn nhất. Đội ngũ giáo viên có khả năng giảng dạy các môn học bằng tiếng Anh chưa đáp ứng cả về số lượng lẫn chất lượng. Năng lực ngoại ngữ của nhiều cán bộ quản lý và giáo viên không chuyên ngữ còn hạn chế, trong khi hệ thống tiêu chuẩn, hướng dẫn triển khai và bộ tiêu chí đánh giá vẫn chưa được ban hành đầy đủ ở cấp quốc gia.
Bên cạnh đó, điều kiện cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ và môi trường sử dụng tiếng Anh giữa các khu vực còn chênh lệch; việc tổ chức cho trẻ mầm non làm quen tiếng Anh vẫn chủ yếu dựa vào nguồn lực xã hội hóa.
Trao đổi tại buổi làm việc, bà Nguyễn Thị Mai Hoa, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng để đề án thành công cần chuẩn bị đồng bộ bốn yếu tố: đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, chương trình và người học. Bà nhận định TP.HCM đã có nhiều kinh nghiệm từ Đề án 5695, song thực tế triển khai còn hạn chế. Qua khảo sát tại phường Tân Hưng, trong 14 trường công lập chỉ có 4 trường triển khai mô hình dạy học bằng tiếng Anh và mỗi trường chỉ thực hiện ở một số lớp.
Đại diện Ủy ban đề xuất TP.HCM tính đến ba nguồn nhân lực: giáo viên tiếng Anh hiện có, giáo viên các môn được bồi dưỡng để giảng dạy bằng tiếng Anh và giáo viên được đào tạo chuyên môn hoàn toàn bằng tiếng Anh. Bà cũng lưu ý đầu tư cơ sở vật chất không chỉ dừng ở xây thêm phòng học mà còn phải có phòng học bộ môn, thiết bị và hạ tầng phục vụ dạy học bằng tiếng Anh.
Bà Mai Hoa nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm công bằng giáo dục: khoảng 24% học sinh là con em lao động nhập cư, nhiều trường quá tải, cần bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận.
Bà Phan Thị Thùy Linh, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng TP.HCM cần tổng kết các mô hình thành công để nhân rộng. Qua khảo sát tại trường Song ngữ Hoàng Gia, đoàn công tác đánh giá cao cách tổ chức môi trường học tập bằng tiếng Anh. Bà Linh đề xuất: "Tuy không thể áp dụng nguyên trạng mô hình của trường tư vào trường công, thành phố hoàn toàn có thể chắt lọc những kinh nghiệm phù hợp để xây dựng bộ giải pháp, từng bước chuyển giao và nhân rộng."
Bà Linh dẫn số liệu: cả nước thiếu khoảng 2.200 giáo viên tiếng Anh, nhưng thiếu tới hơn 200.000 giáo viên có khả năng giảng dạy các môn học khác bằng tiếng Anh. Đây là thách thức chung mà TP.HCM cũng đối mặt. Bà đề nghị thành phố xác định điểm nghẽn lớn nhất cần Trung ương hỗ trợ về cơ chế, chính sách, vì kinh nghiệm của TP.HCM sẽ là cơ sở để Quốc hội và Chính phủ hoàn thiện chính sách trên phạm vi cả nước.
