Niềm tin của nhiều người tại Anh vào giá trị của tấm bằng đại học đang suy giảm mạnh trong bối cảnh học phí ngày càng đắt đỏ, nợ sinh viên chồng chất và thị trường việc làm nhiều biến động. Từng được xem là “tấm vé” để đổi đời, bằng đại học tại Anh đang mất dần vị thế. Những hệ lụy từ làn sóng hoài nghi này, vốn được cảnh báo từ các số liệu nghiên cứu, hiện vẫn là bài toán hóc búa cho cả giới nghị trường lẫn các gia đình trẻ.
Khảo sát cho thấy sự thay đổi lớn trong nhận thức
Một khảo sát cho thấy hơn 1/3 người dân Anh hiện cho rằng học đại học không còn xứng đáng với thời gian và chi phí bỏ ra. Các chuyên gia nhận định đây không chỉ là sự thay đổi trong nhận thức xã hội mà còn có thể trở thành thách thức dài hạn đối với hệ thống giáo dục đại học của quốc gia này.
Theo khảo sát Thái độ Xã hội Anh (British Social Attitudes - BSA) năm 2025 do Trung tâm Nghiên cứu Xã hội Quốc gia Vương quốc Anh thực hiện, có tới 34% người được hỏi cho rằng học đại học không xứng đáng với thời gian và chi phí bỏ ra. Con số này tăng đáng kể so với mức 14% của năm 2005.
Cùng lúc đó, tỷ lệ người tin rằng sinh viên tốt nghiệp sẽ có điều kiện tài chính tốt hơn nhiều so với những người không học đại học cũng giảm từ 50% xuống còn 36%.
Bối cảnh học phí tăng cao và nợ sinh viên chồng chất
Trong hơn 40 năm qua, giáo dục đại học tại Anh đã mở rộng nhanh chóng. Nếu năm 1983 chỉ khoảng 6% học sinh sau phổ thông vào đại học thì đến năm 2025, tỷ lệ này đã tăng lên 36%, tương đương hơn 2 triệu sinh viên đang theo học. Tuy nhiên, số lượng cử nhân tăng lên cũng đồng nghĩa với sự cạnh tranh gay gắt hơn trên thị trường lao động.
Trong khi đó, chi phí học tập ngày càng đắt đỏ. Học phí đại học tại Anh hiện lên tới 9.535 bảng Anh (tương đương với hơn 337 triệu đồng) mỗi năm, cao gấp nhiều lần so với mức 1.000 bảng Anh (khoảng 35 triệu đồng) khi chính sách thu học phí được áp dụng lần đầu vào năm 1998.
Khảo sát cho thấy những người trẻ từng trải qua hệ thống học phí hiện nay tỏ ra bi quan hơn về giá trị của bằng đại học so với các thế hệ trước. Nhiều sinh viên và cựu sinh viên cũng bày tỏ lo ngại về gánh nặng nợ vay học tập. Ngưỡng thu nhập phải bắt đầu trả nợ nhiều lần bị đóng băng thay vì điều chỉnh theo lạm phát như cam kết trước đó. Bên cạnh đó, lãi suất các khoản vay sinh viên liên tục ở mức cao khiến số nợ tăng lên theo thời gian.
Lợi ích của bằng đại học vẫn còn đó
Dù vậy, các chuyên gia giáo dục cho rằng bằng đại học vẫn mang lại nhiều lợi ích. Theo bà Vivienne Stern, Giám đốc điều hành Universities UK, người có bằng đại học vẫn có cơ hội việc làm tốt hơn, thu nhập cao hơn và sức khỏe tốt hơn so với những người không học đại học.
Ông Nick Hillman, Giám đốc Higher Education Policy Institute, nhận định rằng lợi ích kinh tế từ việc học đại học hiện không còn lớn như kỳ vọng của nhiều người do nền kinh tế tăng trưởng chậm. Tuy nhiên, phần lớn sinh viên tốt nghiệp vẫn nhận được giá trị tích cực từ việc học.
Alex Scholes, một trong những tác giả của báo cáo BSA, cảnh báo nếu niềm tin của công chúng vào giáo dục đại học tiếp tục suy giảm, các trường đại học tại Anh có thể phải đối mặt với những khó khăn tài chính nghiêm trọng hơn trong tương lai.
Câu chuyện từ sinh viên và cựu sinh viên
Trong khi đó, ông Alex Stanley, Phó Chủ tịch phụ trách giáo dục đại học của National Union of Students, cho biết bản thân vẫn không hối tiếc vì quyết định học đại học. "Tôi sẽ không có được công việc hiện tại nếu không học đại học. Giá trị của quãng thời gian đó không chỉ nằm ở tấm bằng, mà còn ở những trải nghiệm và kỹ năng tôi tích lũy được", ông nói.
Tuy nhiên, Stanley cũng cho rằng hệ thống hỗ trợ tài chính cho sinh viên đang tồn tại nhiều bất cập. Trong thời gian học, ông phải làm cùng lúc 3 công việc để trang trải cuộc sống, khiến kết quả học tập bị ảnh hưởng. Dù khoản vay sinh viên không đủ đáp ứng chi phí sinh hoạt, ông vẫn đang gánh khoản nợ hơn 50.000 bảng Anh (hơn 1,7 tỷ đồng) và số nợ này tiếp tục tăng mỗi tháng.
Ông nhận định hệ thống tài trợ cho sinh viên đang gặp vấn đề và điều đó đang làm suy giảm niềm tin vào mô hình giáo dục đại học. Stanley cho rằng người trẻ cần được tiếp cận một môi trường đại học nơi họ có thể dành 3 năm để mở rộng tầm nhìn, đào sâu kiến thức và rèn luyện tư duy, sau đó tốt nghiệp với một tấm bằng đủ sức cho họ bước vào thị trường lao động. "Nhưng hiện nay, điều đó chưa thực sự trở thành hiện thực. Đây nên là hồi chuông cảnh tỉnh đối với các trường đại học và cả Chính phủ", ông nói.
