Câu chuyện của Mariéme Jamme không chỉ là hành trình tự cứu lấy bản thân, mà còn là sứ mệnh gieo mầm công nghệ, thay đổi tương lai của hàng trăm nghìn trẻ em gái yếu thế trên toàn cầu. Từ một đứa trẻ bị bỏ rơi, bà đã vươn lên trở thành nhà lãnh đạo toàn cầu và người sáng lập tổ chức iamtheCODE.
Tuổi thơ đầy biến động
Mariéme Jamme sinh ra trong một gia tộc danh giá ở Dakar, Senegal, với truyền thống trí thức và những người đầu tiên du học Pháp. Tuy nhiên, mẹ bà đã yêu ngoài hôn nhân truyền thống, và cặp song sinh ngoài giá thú bị coi là nỗi nhục. Gia đình quay lưng, đẩy hai chị em về làng Kaolack nghèo nàn. Tuổi thơ của Mariéme là chuỗi ngày cơ cực: không nhà cửa, không trường lớp, không người bảo bọc. Năm 13 tuổi, bà mồ côi và lang thang trên đường phố, chịu đựng bạo lực và xâm hại. Bà kể: "Tôi bị bỏ rơi như người ta ném thứ đồ dùng đã hỏng ra đường".
Bước ngoặt tại thư viện
Năm 16 tuổi, Mariéme lưu lạc sang Pháp, rồi Anh. Không biết tiếng Anh, không bằng cấp, không giấy tờ tùy thân, bà làm những công việc nặng nhọc như dọn vệ sinh, rửa bát. Một ngày, tại thư viện công cộng ở Surrey, bà chạm vào những cuốn sách và nhận ra mình có thể ghép chữ. Khao khát được đọc và hiểu thế giới bùng lên. Mariéme dành hai giờ mỗi ngày sau giờ làm để tự học, từ bảng chữ cái đến toán học. Rồi bà gặp chiếc máy tính. Với bà, đó là cánh cửa mở ra vũ trụ, nơi xuất thân không còn là rào cản. Bà học lập trình, ghi danh vào phổ thông, rồi đỗ Đại học Surrey, vừa học vừa làm.
Viết lại mã gene định mệnh
Từ vị thế không có gì, Mariéme làm việc cho các tập đoàn tài chính và công nghệ hàng đầu London, rồi khởi nghiệp năm 2007. Năm 2013, WEF vinh danh bà là Nhà lãnh đạo trẻ toàn cầu; năm 2019, BBC xếp bà vào 100 phụ nữ ảnh hưởng nhất thế giới. Nhưng điều quan trọng hơn là năm 2015, bà sáng lập iamtheCODE. Bà nhận ra phụ nữ và trẻ em gái ở những vùng tối nhất thế giới không thiếu trí thông minh hay ý chí, họ thiếu công cụ, cơ hội và niềm tin.
Chương trình iamtheCODE kéo dài 12 tuần, dạy lập trình cơ bản đến AI, với hơn 65.000 khóa học miễn phí bằng 19 ngôn ngữ. Học viên là những cô gái trong trại tị nạn Kakuma (Kenya), cộng đồng bị gạt ra ngoài lề tại Brazil, Philippines, Afghanistan – những người không giấy tờ, không đủ ăn, không địa vị xã hội. Điểm khác biệt: mỗi khóa học đi kèm hỗ trợ tâm lý, dinh dưỡng và tư vấn xây dựng lòng tự tôn. Mariéme gọi đó là "phẩm giá trong học tập". Học viên không chỉ được đào tạo, họ được thừa nhận.
Nổi bật là sáng kiến "Coder bằng tiếng Wolof" – dạy lập trình bằng ngôn ngữ bản địa Senegal. Kết quả: tỷ lệ tốt nghiệp tăng vọt. Chương trình mở rộng sang tiếng Swahili, Hausa và nhiều ngôn ngữ châu Phi khác. Mariéme nói: "Công nghệ không trung lập về văn hóa. Một cô gái lập trình bằng tiếng Wolof không chỉ học code, cô ấy đang tái định nghĩa công nghệ theo thế giới của mình".
Hiện thực hóa một triệu giấc mơ
Từ khi thành lập, iamtheCODE đã tiếp cận hơn 550.000 phụ nữ và trẻ em gái tại 88 quốc gia, với sự bảo trợ của Liên hợp quốc, các tập đoàn công nghệ và WEF, nguồn tài chính được bảo đảm đến năm 2030. Mục tiêu: đào tạo một triệu phụ nữ và trẻ em gái biết lập trình vào năm 2030 – một trong những cam kết lớn nhất toàn cầu.
Tháng 10/2025, Mariéme đến Jamaica – quốc gia thứ 89. Trước khán phòng đông đảo, bà nhắc đến Bob Marley và sự giải phóng tinh thần: "Khi bạn có kỹ năng, bạn trở nên tự do". Đó là tự do cụ thể: tự do kiếm sống, tự do lựa chọn, không phụ thuộc vào lòng thương hại.
Những câu chuyện truyền cảm hứng: Một cô gái Afghanistan in chứng chỉ và treo lên tường, nói với cha: "Con có giá trị rồi đây". Aisa, 17 tuổi, người Senegal, tạo ứng dụng giúp phụ nữ làng tiếp cận thông tin sức khỏe sinh sản, giảm tỷ lệ tử vong thai phụ. Với Mariéme, đó không chỉ là thành công của tổ chức, mà là lý do duy nhất để tiếp tục. Bà xây dựng iamtheCODE vì hiểu: Kỹ năng, dù chỉ một dòng code hay tấm chứng chỉ, có thể biến thân phận khốn khổ thành người xã hội không thể phớt lờ. "Bản thân những cô gái này đã là lập trình viên rồi. Mỗi ngày, họ nỗ lực viết lại cuộc sống bằng sức bền và lòng can đảm. Việc của chúng tôi chỉ là trao cho họ bàn phím".
Điều đeo bám Mariéme dai dẳng hơn cả đói khát là câu hỏi "Tại sao?". Bà đã dành nhiều năm tìm lại sự thật về nguồn gốc, đối mặt với gia tộc không muốn thừa nhận. Chính hành trình đó đã biến nỗi đau thành ngọn lửa không thể dập tắt.
