Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh vừa ban hành công văn hướng dẫn tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ cuối năm học 2025-2026 dành cho cấp tiểu học. Mục đích của việc kiểm tra đánh giá là cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, xác định thành tích học tập và rèn luyện của học sinh theo mức độ đáp ứng yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học, đồng thời ghi nhận sự tiến bộ của các em. Kết quả kiểm tra cũng giúp hướng dẫn hoạt động học tập, điều chỉnh phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.
Nguyên tắc đánh giá: không so sánh, không tạo áp lực
Sở GD-ĐT TP.HCM nhấn mạnh: “Đánh giá định kỳ bằng điểm số kết hợp với nhận xét; kết hợp đánh giá của giáo viên, học sinh và cha mẹ học sinh, trong đó đánh giá của giáo viên là quan trọng nhất”. Đồng thời, việc đánh giá phải “đánh giá sự tiến bộ và vì sự tiến bộ của học sinh; coi trọng việc động viên, khuyến khích sự cố gắng trong học tập, rèn luyện của học sinh; giúp học sinh phát huy tối đa khả năng, năng lực; đảm bảo kịp thời, công bằng, khách quan; không so sánh học sinh này với học sinh khác, không tạo áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh”.
Cấu trúc đề kiểm tra theo ba mức độ
Đề kiểm tra định kỳ cuối năm học cần thực hiện theo điều 7 của Thông tư số 27/2020/TT-BGDĐT, thiết kế theo các mức 1, 2, 3: từ nhận biết; đến kết nối, sắp xếp được một số nội dung đã học để giải quyết vấn đề tương tự; và vận dụng nội dung đã học để giải quyết vấn đề mới hoặc đưa ra những phản hồi hợp lý trong học tập và cuộc sống.
Các trường học phải xây dựng kế hoạch và tổ chức ôn tập phù hợp, lập kế hoạch hướng dẫn, giúp đỡ học sinh chưa hoàn thành chương trình lớp học. Sở GD-ĐT TP.HCM chỉ đạo: “Việc ôn tập thực hiện tại lớp học; đối với lớp học 2 buổi/ngày, không giao bài tập về nhà; không tổ chức dạy học theo đề cương, bài mẫu mang tính áp đặt; không yêu cầu học sinh học thuộc bài mẫu. Giáo viên hướng dẫn học sinh phương pháp tự học, tự ôn tập”.
Kiểm tra với tâm lý thoải mái, tự tin
Phòng Văn hóa - Xã hội UBND phường Phú Thạnh (TP.HCM) đã triển khai hướng dẫn tổ chức kiểm tra, đánh giá cuối năm học 2025-2026 tới các trường tiểu học trên địa bàn. Hiệu trưởng các trường tiểu học phải “xây dựng lịch kiểm tra định kỳ cuối kỳ 2 phù hợp; chỉ đạo việc ra đề kiểm tra định kỳ đảm bảo đủ kiến thức và yêu cầu cần đạt của từng khối lớp, không gây áp lực, quá tải cho học sinh; xây dựng và thực hiện kế hoạch bồi dưỡng, giúp đỡ học sinh; nghiệm thu, bàn giao kết quả giáo dục học sinh; xác nhận kết quả đánh giá học sinh cuối năm học; xét lên lớp; quản lý hồ sơ đánh giá học sinh”.
Các trường có trách nhiệm thông báo lịch kiểm tra, đánh giá định kỳ đến cha mẹ học sinh để phối hợp cùng nhà trường trong việc chăm lo sức khỏe và động viên, khuyến khích học sinh tham gia kiểm tra, đánh giá với tâm lý thoải mái, tự tin.
Đối với các lớp 1, 2, 3, 4, có thể bố trí lịch kiểm tra, đánh giá định kỳ cuối năm học từ tuần 34. Đối với lớp 5, hiệu trưởng có thể bố trí lịch kiểm tra từ tuần 33 trên cơ sở đảm bảo thực hiện đầy đủ yêu cầu cần đạt của các môn học và hoạt động giáo dục theo quy định của chương trình. Riêng môn tiếng Việt (đọc hiểu và viết), môn toán và tiếng Anh (viết) của học sinh lớp 5 sẽ kiểm tra tập trung, bắt đầu từ ngày 6 tháng 5 tại các trường tiểu học trên địa bàn phường.
Phường Phú Thạnh cũng yêu cầu đối với học sinh lớp 5, thực hiện theo điểm b, khoản 2, điều 12 Thông tư số 27/2020/TT-BGDĐT, việc tổ chức coi, chấm bài kiểm tra có sự tham gia của giáo viên trường THCS trên cùng địa bàn. Các trường tiểu học và THCS trên cùng địa bàn chủ động phối hợp trong việc tổ chức coi, chấm bài kiểm tra đối với học sinh lớp 5 theo quy định, phân công giáo viên tham gia do hiệu trưởng các trường thống nhất.
Phụ huynh vẫn lo lắng
Dù vậy, nhiều phụ huynh vẫn “lo sốt vó” trước kỳ kiểm tra cuối kỳ 2 của con em và cho rằng nếu không cho con học thuộc lòng đề cương, bài mẫu thì không yên tâm. Chị N.T.A (trú phường An Phú Đông, TP.HCM, phụ huynh có con học lớp 4) cho biết các bé tiểu học bây giờ học nặng hơn chương trình ngày trước. Kiến thức toán lớp 4 với phân số, cộng trừ - nhân chia phân số, rút gọn phân số...; đề cương ôn tập các môn đều dài mấy trang A4, mỗi môn có hơn 20 câu để ôn tập. “Nếu phụ huynh không có kiến thức để kèm con học ở nhà là thua luôn”, chị A. nói.
Anh Đ.N.H (phụ huynh trú phường Bình Hưng Hòa, TP.HCM) cũng cho rằng đáng lo nhất là tập làm văn. Với những dạng đề phổ biến ở cấp tiểu học như tả đồ vật, tả người em yêu quý, tả phong cảnh, kể lại một hoạt động/ngày hội mà em tham gia, chứng kiến…, nhiều học sinh viết theo “lối mòn”, viết theo những câu đã được cô giáo sửa cho ở trên lớp, nhiều em về nhà học thuộc lòng, thậm chí thuộc cả dấu chấm, dấu phẩy, để an toàn, được chấm điểm tốt. “Nếu viết văn mà cũng “học vẹt”, “viết vẹt”, các em có thể học cho chính mình, phát triển tư duy được không?”, anh H. đặt vấn đề.
Đừng biến giáo dục thành một đường đua
Thực tế cho thấy nhiều học sinh rơi vào tình trạng căng thẳng lo âu kéo dài, nặng hơn là trầm cảm khi đối mặt với áp lực học hành, thi cử. Thạc sĩ giáo dục, nhà tham vấn tâm lý Lương Dũng Nhân, Giám đốc đào tạo Hệ thống giáo dục ATY, cho biết: “Khi một đứa trẻ phải đối mặt với căng thẳng kéo dài, hệ thần kinh giao cảm của các em liên tục bị kích hoạt ở chế độ sinh tồn - chiến đấu hoặc bỏ chạy. Khi trạng thái này chiếm ưu thế, nó sẽ ức chế hoạt động của vùng vỏ não trước trán (prefrontal cortex), nơi phụ trách tư duy logic, lập luận và đánh giá thực tế. Hậu quả là đứa trẻ không còn khả năng phân tích đúng sai, mà tự động diễn giải mọi tín hiệu từ môi trường, kể cả sự quan tâm của cha mẹ, thành mối đe dọa sinh tồn”.
Theo thạc sĩ Lương Dũng Nhân, nguyên nhân sâu xa của tình trạng kiệt quệ này đến từ việc nhiều người đang biến giáo dục thành một đường đua, vận hành bằng nhiên liệu là nỗi sợ - sợ thua bạn kém bè, sợ trượt đại học, sợ không có tương lai. Nhiều người đánh đồng một điểm số thấp với sự thất bại của cả một cuộc đời, khiến đứa trẻ luôn sống trong tâm thế chực chờ bị xỉ vả và cảm thấy bản thân không có giá trị.
Ông Nhân cho rằng, để giúp con vượt qua mùa thi, cha mẹ cần trao cho con sự quan tâm tích cực vô điều kiện. Cha mẹ cần cho con thấy điểm số chỉ là một thang đo tạm thời, còn giá trị của con và tình yêu của cha mẹ là bất biến. Bên cạnh đó, khi thấy con có dấu hiệu hoảng loạn, lo âu hoặc phản ứng thái quá, việc đưa ra lời khuyên logic hay răn đe lúc này là hoàn toàn vô ích, cha mẹ cần điều hòa chính mình trước, hít thở sâu, ngồi cạnh con, ôm con vào lòng. Chỉ khi các con cảm thấy an toàn, vùng não trước trán kết nối trở lại, việc học và thấu hiểu mới thực sự bắt đầu.
Ông Nhân cũng khuyên học sinh không nên đối diện vấn đề một mình. Những áp lực từ học hành, thi cử… nên được chia sẻ. Kỹ năng huy động nguồn lực hỗ trợ kịp thời từ cha mẹ, thầy cô, hoặc chuyên gia tâm lý cũng là một kỹ năng trưởng thành của các em.
