Áp lực thi vào lớp 10: Kỳ thi phân luồng hay ngưỡng cửa cần thay đổi?
Tại các thành phố lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, mỗi năm có hàng chục nghìn học sinh phải đối mặt với sự lựa chọn quan trọng sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở. Tốc độ gia tăng quy mô học sinh đang vượt xa khả năng đáp ứng của hệ thống trường công lập, biến kỳ thi vào lớp 10 thành một ngưỡng cửa phân luồng đầy căng thẳng. Điều này không chỉ là vấn đề của một mùa tuyển sinh mà là hệ quả của quá trình đô thị hóa nhanh chóng và sự gia tăng dân số cơ học, trong khi hạ tầng giáo dục chưa theo kịp.
Định hướng mới từ lãnh đạo và thực tế áp lực
Tổng Bí thư Tô Lâm, trong cuộc tiếp xúc cử tri tại Hà Nội vào tháng 9/2025, đã nhấn mạnh định hướng giảm bớt các kỳ thi không cần thiết và hướng tới mục tiêu phổ cập giáo dục trung học phổ thông. Định hướng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xem xét lại vai trò của kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 hiện nay. Thực tế cho thấy, kỳ thi này đang bị kéo giãn về ý nghĩa, trở thành dấu mốc ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai của nhiều học sinh. Nếu đỗ vào trường công lập, con đường học tập sẽ ổn định và ít tốn kém hơn; ngược lại, nếu không đạt, các lựa chọn thu hẹp và đi kèm tâm lý dè dặt, lo lắng.
Tình hình cụ thể tại Đà Nẵng và các lựa chọn thay thế
Tại Đà Nẵng, sự chênh lệch giữa số học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở và chỉ tiêu vào lớp 10 công lập không phải là hiện tượng nhất thời. Khoảng cách này đã tích tụ qua nhiều năm, với hơn 7.000 học sinh không vào được trường công lập mỗi mùa tuyển sinh. Tuy nhiên, bức tranh sẽ không đầy đủ nếu chỉ nhìn vào con số này. Thành phố còn có hệ thống trường trung học phổ thông ngoài công lập và các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, đóng vai trò quan trọng trong việc phân luồng học sinh. Những cơ sở này tạo cơ hội cho học sinh vừa học văn hóa vừa học nghề, phù hợp với những em có thiên hướng thực hành hoặc mong muốn tham gia thị trường lao động sớm.
Thách thức từ tâm lý xã hội và hướng đi tương lai
Dù có các lựa chọn thay thế, sức hút của mô hình giáo dục ngoài công lập và giáo dục nghề nghiệp vẫn chưa tương xứng với kỳ vọng. Tâm lý coi trọng bằng cấp và mong muốn vào trường công lập vẫn chiếm ưu thế trong xã hội, khiến áp lực tiếp tục dồn vào kỳ thi vào lớp 10. Vấn đề không chỉ là việc kỳ thi này có nên tồn tại hay không, mà là cách tổ chức hệ thống giáo dục sao cho phù hợp với mục tiêu lâu dài. Nếu hướng tới phổ cập trung học phổ thông, việc giảm dần vai trò của kỳ thi tuyển sinh là xu thế cần tính đến, nhưng phải đi kèm với điều kiện bảo đảm về cơ sở vật chất và chất lượng dạy học.
Đề xuất cải cách và kết luận
Để giảm áp lực, cần đổi mới phương thức tuyển sinh theo hướng kết hợp đánh giá quá trình học tập với các tiêu chí phù hợp. Khi việc học được nhìn nhận như một quá trình liên tục thay vì chỉ tập trung vào một kỳ thi, áp lực sẽ giảm bớt. Những con số từ Đà Nẵng, Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ phản ánh quy mô của kỳ tuyển sinh mà còn đặt ra yêu cầu điều chỉnh cách tiếp cận đối với giáo dục phổ thông. Khi lối đi vào trường công lập trở nên chật hẹp, việc mở rộng và nâng cao chất lượng các lựa chọn khác là cần thiết để bảo đảm cơ hội học tập công bằng cho mọi học sinh. Mong rằng phụ huynh và xã hội có thể cởi bỏ "nút thắt" tâm lý, tạo điều kiện cho sự đa dạng trong giáo dục.
