GS Huỳnh Văn Sơn: Giữ chiều sâu giáo dục trong chuyển đổi số là thách thức lớn
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, giáo dục Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức, trong đó việc duy trì chiều sâu giáo dục là vấn đề cốt lõi. GS-TS Huỳnh Văn Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, đã chia sẻ quan điểm về vấn đề này trong một cuộc trao đổi mới đây.
Thách thức lớn: Con người trong chuyển đổi số
Theo GS Huỳnh Văn Sơn, thách thức lớn nhất của giáo dục Việt Nam hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ, mà chính là con người trong quá trình chuyển đổi số. Ông nhấn mạnh: "Chúng ta nói nhiều về trí tuệ nhân tạo (AI), lớp học thông minh, nền tảng số, nhưng điều quan trọng là giáo viên đã sẵn sàng chưa, học sinh đã có đủ năng lực tự học và tự quản trị bản thân trong môi trường số hay chưa?". Chuyển đổi số nếu không đi kèm với sự thay đổi nhận thức và nâng cao năng lực sẽ dễ rơi vào hình thức, thiếu chiều sâu.
Ông cảnh báo nguy cơ đánh mất chiều sâu giáo dục nếu chỉ chạy theo công nghệ mà quên đi triết lý giáo dục cốt lõi. Công nghệ chỉ là phương tiện, con người mới là trung tâm. Nếu không giữ được giá trị này, chuyển đổi số sẽ chỉ như "lớp sơn mới trên một cấu trúc cũ", vẫn nặng tính ì và thiếu sự đổi mới thực chất.
Áp lực từ sức khỏe tâm thần và khoảng cách số
Sau đại dịch Covid-19, vấn đề sức khỏe tâm thần của học sinh ngày càng bộc lộ rõ. Nghiên cứu công bố năm 2025 cho thấy gần 50,5% học sinh đạt thành tích xuất sắc nhưng vẫn gặp khó khăn tâm lý khi cần tìm kiếm hỗ trợ. Điều này chứng tỏ thành tích cao không đồng nghĩa với trạng thái tinh thần khỏe mạnh.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, áp lực càng trở nên phức tạp khi học sinh tiếp cận thông tin nhanh nhưng thiếu chọn lọc, giáo viên phải liên tục thích nghi, và khoảng cách số giữa các vùng miền vẫn tồn tại. GS Sơn nhấn mạnh: "Thách thức lớn nhất không phải là 'thiếu công nghệ' mà là nguy cơ đánh mất chiều sâu giáo dục".
Nguyên tắc ứng dụng công nghệ trong giáo dục
Để chuyển đổi số không trở thành phong trào hình thức, GS Huỳnh Văn Sơn đề xuất ba nguyên tắc cốt lõi khi ứng dụng công nghệ trong giáo dục:
- Phù hợp mục tiêu sư phạm: Công nghệ phải phục vụ mục tiêu phát triển năng lực học sinh, không chỉ là công cụ trình chiếu.
- Tăng cường tương tác: Công nghệ cần hỗ trợ tương tác giữa người với người, không làm giảm sự kết nối trong lớp học.
- Bồi dưỡng năng lực số cho giáo viên: Giáo viên phải được trang bị kỹ năng thiết kế học liệu số, đánh giá trên nền tảng số, và bảo vệ sức khỏe tâm thần học sinh trong môi trường mạng.
Ông khẳng định: "Công nghệ chỉ có giá trị khi người thầy làm chủ nó. Nếu người thầy bị công nghệ dẫn dắt, giáo dục sẽ mất phương hướng".
Áp lực đào tạo giáo viên tại Trường ĐH Sư phạm TP.HCM
Là một cơ sở đào tạo giáo viên trọng điểm quốc gia, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đang đối mặt với ba áp lực lớn:
- Áp lực chuẩn hóa và hội nhập: Chương trình giáo dục phổ thông mới yêu cầu giáo viên dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực, tích hợp liên môn, và ứng dụng công nghệ.
- Áp lực từ thực tiễn lớp học đa dạng: Sinh viên ra trường có thể "ngộp" trước các vấn đề như lớp học đông, chênh lệch năng lực, và kỳ vọng từ phụ huynh.
- Áp lực thu hút người học giỏi vào ngành sư phạm: Nghề giáo chịu ảnh hưởng bởi thu nhập, áp lực xã hội, và hình ảnh nghề nghiệp, đòi hỏi chiến lược dài hạn để duy trì chất lượng đầu vào.
Giải pháp rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tế
GS Huỳnh Văn Sơn chỉ ra ba nguyên nhân chính dẫn đến khoảng cách giữa đào tạo và thực tế lớp học:
- Môi trường mô phỏng chưa đủ phức tạp và đa dạng so với thực tế.
- Sinh viên thiếu trải nghiệm quản trị cảm xúc và kỹ năng giao tiếp trong môi trường lớp học đa dạng.
- Thời lượng thực hành chưa đủ và còn mang tính giả định.
Để khắc phục, ông đề xuất tăng cường thực tập sớm, gắn kết chặt chẽ với trường phổ thông, và mời giáo viên giỏi tham gia đào tạo, giúp sinh viên có nhiều trải nghiệm thực tế hơn.
Thu hút và giữ chân người trẻ trong nghề sư phạm
Để thu hút người trẻ giỏi gắn bó lâu dài với nghề giáo, GS Huỳnh Văn Sơn đề xuất ba giải pháp đồng bộ:
- Chính sách đãi ngộ ổn định: Đảm bảo thu nhập đủ sống để giáo viên không phải lo toan kinh tế.
- Tái định vị hình ảnh nghề giáo: Khẳng định nghề giáo là nghề của trí tuệ và có ảnh hưởng xã hội cao.
- Nuôi dưỡng động cơ nội tại: Tuyển chọn và bồi dưỡng những người thực sự yêu nghề, có trái tim nhiệt huyết.
Ông nhấn mạnh: "Nghề giáo phải được nhìn nhận là nghề của trí tuệ và ảnh hưởng xã hội cao. Một giáo viên giỏi có thể thay đổi quỹ đạo cuộc đời của hàng trăm học sinh".
Thông điệp năm mới đến sinh viên sư phạm
Nhân dịp năm mới, GS Huỳnh Văn Sơn gửi gắm thông điệp sâu sắc đến các sinh viên sư phạm: "Nghề giáo không chỉ dạy kiến thức, mà còn gieo niềm tin, dẫn dắt nhân cách, và giữ thăng bằng tâm lý cho học sinh. Các em hãy học suốt đời, giữ nhân ái, và giữ bản lĩnh trong bối cảnh giáo dục đang chuyển động nhanh chóng".
Ông khẳng định: "Người thầy không chỉ đứng trên bục giảng, mà đứng trong tương lai của đất nước. Hãy chuẩn bị cho một sứ mệnh, không chỉ một công việc, vì giáo dục là khơi mở điều tốt đẹp tiềm ẩn trong mỗi con người".
