Trong kho tàng phim truyền hình kinh điển châu Á, Tây du ký phiên bản 1986 do Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) sản xuất được xem là một trong những tác phẩm có sức sống lâu bền nhất. Không chỉ gắn liền với ký ức nhiều thế hệ khán giả, bộ phim còn trở thành biểu tượng văn hóa đại chúng, vượt qua rào cản thời gian và biên giới.
Bên cạnh tuyến nhân vật chính như Đường Tăng, Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới và Sa Tăng, một số nhân vật phụ xuất hiện ngắn ngủi nhưng vẫn để lại dấu ấn mạnh mẽ. Trong đó có Na Tra - vị thần thiếu niên quen thuộc trong thần thoại phương Đông.
Trong nguyên tác và văn hóa dân gian Trung Hoa, Na Tra thường được mô tả là một thiếu niên có pháp lực cao cường, tính cách mạnh mẽ, trực tính nhưng ngoại hình lại thanh tú, thậm chí mang nét “phi giới tính”. Trong Tây du ký (1986), Na Tra không phải nhân vật trung tâm mà chỉ xuất hiện trong một số phân đoạn ngắn. Tuy nhiên, mỗi lần xuất hiện đều có ý nghĩa quan trọng, thể hiện hệ thống thần tiên và trật tự thiên đình trong thế giới phim.
Điều đặc biệt là vai diễn này không được giao cố định cho một diễn viên duy nhất. Thay vào đó, hai diễn viên - Dương Bân và Ngải Kim Mai - thay phiên đảm nhận, tùy vào lịch quay, bối cảnh và yêu cầu sản xuất.
Dương Bân - “người đóng thế đa năng” của đoàn phim
Dương Bân là một trong những diễn viên ít được biết đến rộng rãi nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất Tây du ký. Ông được chủ nhiệm sản xuất Ân Tiểu Thường phát hiện trong một chuyến công tác tại An Huy (Trung Quốc), sau đó giới thiệu với đạo diễn Dương Khiết.
Thời điểm tham gia đoàn phim, Dương Bân còn rất trẻ, khoảng ngoài 20 tuổi nhưng có ngoại hình nhỏ nhắn, gương mặt thanh tú và đặc biệt có nền tảng võ thuật. Điều này giúp ông trở thành lựa chọn lý tưởng cho nhiều vai diễn đòi hỏi sự linh hoạt.
Trong toàn bộ quá trình quay Tây du ký, Dương Bân không chỉ đảm nhận vai Na Tra mà còn tham gia gần 20 vai phụ khác nhau, từ thiên binh, đệ tử, tiểu hòa thượng cho đến các nhân vật không tên. Sự đa năng này xuất phát từ thực tế đoàn phim thiếu nhân sự và phải tận dụng tối đa khả năng của từng diễn viên.
Vai Na Tra của Dương Bân chủ yếu xuất hiện trong các tập 12, 17 và 22. Ông thường được sử dụng trong những cảnh quay thay thế khi diễn viên chính không thể có mặt. Một trong những kỷ niệm đáng nhớ là việc ông từng được đạo diễn Dương Khiết “chỉ định bất ngờ” đóng vai cung nữ trong một cảnh quay do thiếu diễn viên nữ phù hợp. Nhờ vóc dáng nhỏ bé, ông dễ dàng hóa thân mà không gây cảm giác lệch tông.
Ngải Kim Mai - hình tượng Na Tra được khán giả nhớ nhất
Trái ngược với Dương Bân, Ngải Kim Mai lại là người để lại dấu ấn sâu đậm nhất với vai Na Tra trong ký ức khán giả. Nữ diễn viên sinh năm 1957 từng theo học kinh kịch từ năm 13 tuổi. Sau nhiều năm rèn luyện, bà trở thành diễn viên chuyên nghiệp của đoàn kịch cấp tỉnh.
Năm 27 tuổi, Ngải Kim Mai có cơ duyên tham gia Tây du ký và được giao vai Na Tra. Đây là vai diễn đánh dấu bước ngoặt lớn trong sự nghiệp của bà, dù thời lượng xuất hiện không nhiều.
Trong quan niệm truyền thống Trung Hoa, Na Tra không chỉ là một chiến thần mà còn mang vẻ đẹp đặc biệt - vừa mạnh mẽ vừa thanh tú. Chính vì vậy, đạo diễn Dương Khiết đã lựa chọn Ngải Kim Mai, một nữ diễn viên có gương mặt mềm mại nhưng thần thái mạnh mẽ, để thể hiện nhân vật này.
Trên màn ảnh, Na Tra do Ngải Kim Mai thể hiện gây ấn tượng mạnh bởi phong thái dứt khoát, ánh mắt sắc sảo và các động tác võ thuật dứt khoát. Dù chỉ xuất hiện trong vài phân cảnh, nhân vật này vẫn trở thành một trong những hình tượng Na Tra kinh điển nhất của truyền hình Trung Quốc.
Sau ánh hào quang là hai số phận khác nhau
Sau Tây du ký, Ngải Kim Mai tiếp tục tham gia một số tác phẩm như Bạch Xà Truyện (vai Thanh Xà) trước khi rút lui khỏi điện ảnh để tập trung cho kinh kịch - lĩnh vực bà xem là đam mê lớn nhất. Bà từng có thời gian lưu diễn quốc tế tại nhiều quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Canada, Italy và Thụy Điển, đồng thời giành nhiều giải thưởng nghệ thuật trong nước.
Về sau, bà đảm nhiệm vai trò quản lý trong lĩnh vực đào tạo nghệ thuật và sống khá kín tiếng. Ở tuổi xế chiều, Ngải Kim Mai hiếm khi xuất hiện trước công chúng nhưng vẫn được đồng nghiệp đánh giá cao về sự cống hiến cho nghệ thuật truyền thống.
Trong khi đó, Dương Bân tiếp tục tham gia một số dự án phim truyền hình như Mạt đại hoàng đế, Thiên hạ đệ nhất lầu, Thiếu niên võng lạc… sau thành công của Tây du ký. Tuy nhiên, ông không đạt được sự nổi tiếng tương xứng với vai trò trong bộ phim kinh điển. Về sau, ông chọn cuộc sống lặng lẽ hơn trong ngành hậu kỳ, ít xuất hiện trên truyền thông và gần như không còn hoạt động diễn xuất.
Dù chỉ là nhân vật phụ và xuất hiện trong thời lượng ngắn, Na Tra trong Tây du ký vẫn trở thành một phần ký ức không thể thiếu của khán giả nhiều thế hệ. Sự kết hợp đặc biệt giữa hai diễn viên Dương Bân và Ngải Kim Mai phản ánh cách làm phim thời kỳ đầu còn nhiều hạn chế nhưng giàu sáng tạo và linh hoạt.
Sau gần 40 năm, bộ phim vẫn được phát sóng lại thường xuyên, tiếp tục thu hút người xem mới. Điều đó cho thấy sức sống bền bỉ của một tác phẩm kinh điển mà trong đó, những vai phụ như Na Tra cũng có thể trở thành dấu ấn văn hóa khó phai trong lòng công chúng.
Ra mắt lần đầu năm 1986, Tây du ký được chuyển thể từ tiểu thuyết kinh điển của Ngô Thừa Ân, tái hiện hành trình thỉnh kinh đầy gian nan của thầy trò Đường Tăng. Phim được thực hiện khi ngành truyền hình Trung Quốc vẫn còn hạn chế về công nghệ, đặc biệt là kỹ xảo điện ảnh. Các cảnh phép thuật, biến hóa hay chiến đấu đều được xử lý thủ công, dựa nhiều vào kỹ thuật quay, hóa trang và diễn xuất của diễn viên.
Chính sự “thô sơ” về kỹ thuật lại tạo nên nét đặc trưng rất riêng cho bộ phim, góp phần xây dựng một thế giới thần thoại vừa chân thực vừa huyền ảo. Sau khi phát sóng, Tây du ký nhanh chóng trở thành hiện tượng văn hóa, không chỉ tại Trung Quốc mà còn lan rộng khắp châu Á, trong đó có Việt Nam - nơi bộ phim được chiếu lại nhiều lần trên truyền hình và trở thành ký ức tuổi thơ của hàng triệu khán giả.
