“Phi công” là tiểu thuyết của nhà văn Nga Evgeny Vodolazkin, kể về hành trình xuyên thời gian kỳ lạ của một người đàn ông tỉnh dậy trên giường bệnh mà không nhớ gì về bản thân. Với sự giúp đỡ của bác sĩ, những mảnh ký ức rời rạc dần trở lại, nhưng không phải hiện tại mà là ký ức từ đầu thế kỷ trước.
Cốt truyện độc đáo
Innokenty Platonov, sinh năm 1900, bị đông lạnh từ năm 1932 và tỉnh lại vào cuối thế kỷ XX. Anh mang ký ức của cả thế kỷ Nga biến động nhưng tồn tại trong cơ thể trẻ trung. Từ tiền đề giả tưởng này, Vodolazkin xây dựng tiểu thuyết giàu chất lịch sử, triết học và nhân bản.
Không chỉ là khoa học viễn tưởng
Yếu tố “đông lạnh” hay “chuyến bay xuyên thế kỷ” chỉ là điểm xuất phát để tác giả đặt câu hỏi muôn thuở: điều gì đáng ghi nhớ, điều gì có thể tha thứ, ranh giới giữa công lý và lòng nhân từ, liệu tình yêu có vượt qua thời gian và cái chết? Tác phẩm kết hợp giả tưởng, lịch sử và suy tưởng triết học, kể câu chuyện về ký ức của cả thế kỷ và khả năng con người yêu thương, tha thứ sau đổ vỡ.
Giải thưởng và đánh giá
“Phi công” được coi là một trong những tiểu thuyết Nga quan trọng nhất thập niên 2010, khẳng định vị trí của Vodolazkin trong văn học Nga đương đại. Năm 2016, tác phẩm giành giải nhì Giải Sách lớn (Большая книга/Big Book Prize) và đứng thứ ba do độc giả bình chọn. Nó cũng được đề cử nhiều giải thưởng khác. Giới phê bình Nga đánh giá cao, nhà thơ Dmitry Bykov gọi nó là “xuất sắc”. Báo chí quốc tế như World Literature Today, Words Without Borders, Foreword Reviews ca ngợi tác phẩm về ký ức, sự lãng quên và tính phổ quát. Tại Nga, sách được tái bản liên tục và nhận hàng nghìn đánh giá tích cực trên LitRes.
Về tác giả
Evgeny Germanovich Vodolazkin sinh năm 1964 tại Kyiv, là tiến sĩ ngữ văn, nhà nghiên cứu văn học. Sau bằng tiến sĩ năm 1990, ông công tác tại Viện Văn học Nga trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga. Ông là hội viên Hội Nhà văn Sankt-Peterburg, từng là thành viên Hội đồng Văn học - Nghệ thuật của Tổng thống Nga nhiệm kỳ 2018-2024, hiện sống tại Sankt-Peterburg. Tiểu thuyết đầu tay năm 2005, nhưng “Laurus” (2012) đưa tên tuổi ông ra quốc tế với giải Sách lớn và Yasnaya Polyana. Các tác phẩm tiếp nối gồm “Phi công” (2016), “Brisbane” (2018), “A History of the Island” (2020), “Chagin” (2022)... Tác phẩm của ông được dịch nhiều ngôn ngữ và chuyển thể sân khấu, màn ảnh.
Dịch giả Phan Xuân Loan
Dịch giả Phan Xuân Loan là nhà báo, cựu trưởng ban Quốc tế Báo Tuổi Trẻ và cựu thư ký tòa soạn Tuổi Trẻ Cuối Tuần. Bà dịch nhiều sách cho Nhà xuất bản Phụ nữ, Nhà xuất bản Trẻ, First News, Nhà xuất bản Văn hóa-Văn nghệ và Nhà xuất bản Tổng hợp TP.HCM. Gần đây, bà tập trung giới thiệu văn học Nga đương đại tới độc giả Việt. Với “Phi công”, bà chia sẻ bị cuốn hút bởi giọng văn “dung dị nhưng hàm súc, điềm đạm mà hóm hỉnh” cùng khả năng kết hợp lịch sử, ký ức và chiều sâu tinh thần. Bà mong muốn giúp độc giả Việt tiếp cận diện mạo mới của văn học Nga đương đại.
