Nhiều người trong chúng ta tin rằng cuộc đời bắt đầu từ lúc chào đời và kết thúc khi ta chết. Tuy nhiên, trong cuốn sách "Không diệt không sinh đừng sợ hãi", Thiền sư Thích Nhất Hạnh đã đưa ra một cách nhìn khác, vượt lên trên hai triết lý đối lập về vĩnh cửu và hư không. Vị thiền sư khuyên chúng ta thực tập nhìn sâu để hiểu và tự mình nếm trải sự tự do của con đường trung đạo, không bị kẹt vào bất kỳ ý niệm nào về vĩnh cửu hay hư không.
Không có gì sinh ra, không có gì mất đi
Nhà khoa học người Pháp Lavoisier ở thế kỷ 18 từng tuyên bố: "Không có gì được sinh ra, cũng không có gì mất đi". Dù không thực hành đạo Phật, nhưng ông đã tìm ra chân lý tương tự như những gì Đức Phật đã thấy. Bản chất thực sự của chúng ta là không sinh không diệt. Chỉ khi nào ta chạm được vào bản chất chân thực đó, chúng ta mới có thể chuyển hóa nỗi sợ hãi về sự không hiện hữu và vượt qua nỗi lo trở thành hư vô.
Đức Phật dạy rằng khi đầy đủ nhân duyên, sự việc biểu hiện và chúng ta gọi nó là hiện hữu. Khi thiếu một hoặc hai điều kiện, sự việc đó không biểu hiện như trước thì ta nói nó không hiện hữu. Theo Phật, nói rằng một thứ có hay không có là sai. Trong thực tại, không có thứ gì hoàn toàn có hay hoàn toàn không hiện hữu.
Ví dụ về tín hiệu truyền hình
Chúng ta có thể thấy điều này rõ ràng khi quan sát các máy truyền hình và phát thanh. Giả sử chúng ta đang ở trong một căn phòng không có máy thu hình hay máy thu thanh. Khi đó, chúng ta có thể nghĩ rằng không có chương trình truyền hình hay truyền thanh tại đó. Nhưng thực tế, không gian trong phòng chứa đầy các tín hiệu. Tín hiệu của các chương trình có mặt khắp mọi nơi. Chúng ta chỉ cần thêm một chiếc máy thu là bao nhiêu hình ảnh, màu sắc và âm thanh sẽ hiện ra. Vậy nói rằng các tín hiệu đó không hiện hữu là sai, vì thực ra chúng ta chỉ thiếu dụng cụ để thu nhận và cho chúng cơ hội biểu hiện. Chúng dường như không hiện hữu chỉ vì nhân duyên chưa đầy đủ.
Chính vì các quan niệm có-không mà chúng ta bị rối trí. Quan niệm về hiện hữu và không hiện hữu khiến ta tin cái này là có, cái kia là không. Nhưng những ý niệm đó không thể áp dụng vào thực tại.
Không trên không dưới
Ý niệm về trên dưới cũng tương tự. Cho rằng có trên có dưới là sai. Cái mà ta cho là phía dưới, có thể là phía trên của người khác ở nơi khác. Chúng ta ngồi đây và cho rằng phía trên là hướng trên đầu ta, còn đối nghịch là phía dưới. Nhưng những người đang ngồi thiền ở bán cầu kia sẽ không đồng ý, vì phía trên của ta là phía dưới của họ. Họ không ngồi lộn ngược đầu.
Ý nghĩa của trên dưới chỉ có nghĩa là trên dưới một vật gì đó. Quan niệm trên dưới không thể áp dụng cho thực tại trong vũ trụ. Đó chỉ là những quan niệm liên quan đến môi trường sinh hoạt của chúng ta. Chúng cho ta một tiêu chuẩn nhưng không có thật. Thực tại không bị ràng buộc vào bất kỳ ý niệm nào.
