Giải Sách Quốc gia 2024: Đổi mới toàn diện và sự trỗi dậy của sách Việt
Trong buổi họp báo về Giải thưởng Sách Quốc gia, ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, đã tiết lộ hàng loạt điểm mới đáng chú ý cho mùa giải năm nay. Đặc biệt, bộ sách đoạt giải A được kỳ vọng sẽ gây bất ngờ cho bạn đọc nhờ sự đầu tư công phu cả về nội dung lẫn hình thức.
Cơ cấu giải thưởng được tinh gọn và mở rộng
Cơ cấu giải thưởng năm nay đã được điều chỉnh từ 5 mảng xuống còn 4 mảng. Sự thay đổi này dựa trên việc hợp nhất các mảng có tính tương đồng về nội dung học thuật và định hướng tư tưởng. Cụ thể, mảng sách chính trị, kinh tế và mảng sách khoa học xã hội và nhân văn đã được gộp thành một mảng duy nhất: chính trị, kinh tế, khoa học xã hội và nhân văn.
Việc sắp xếp lại không chỉ đảm bảo phù hợp với thực tiễn xuất bản hiện nay mà còn tạo điều kiện để đánh giá tác phẩm một cách toàn diện, liên ngành và thực chất hơn. Đồng thời, mảng sách khoa học được mở rộng, bổ sung các nội dung về giáo dục và đổi mới sáng tạo, phản ánh đúng yêu cầu phát triển tri thức trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức.
Cách tiếp cận mới này giúp tăng khả năng lựa chọn những bộ sách có giá trị ứng dụng cao, gắn liền với thực tiễn phát triển của đất nước.
Hệ thống tiêu chí được minh bạch hóa
Hệ thống tiêu chí xét giải đã được rà soát, bổ sung và cụ thể hóa theo hướng rõ ràng, minh bạch, thuận lợi cho quá trình chấm và phản biện. Cơ cấu điểm được điều chỉnh hợp lý nhằm đề cao giá trị tư tưởng, học thuật và đóng góp thực tiễn của tác phẩm.
Ban tổ chức nhấn mạnh tính phổ cập tri thức mới, đặc biệt ở các mảng giáo dục, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đồng thời, tỷ trọng đánh giá về khả năng tiếp cận bạn đọc và mức độ lan tỏa trong xã hội cũng được tăng lên.
Riêng đối với sách dịch, một tiêu chí riêng đã được bổ sung nhằm đảm bảo sự công bằng và phù hợp với đặc thù của thể loại này.
Sách Việt bùng nổ cả về số lượng và chất lượng
Một điểm nhấn đáng chú ý là sự vượt trội của sách Việt so với sách dịch trong mùa giải năm nay. Ông Nguyễn Nguyên cho biết, khi sách dịch được bổ sung tiêu chí riêng để bảo vệ và khuyến khích sách của các tác giả trong nước, thì số lượng sách dịch lại ít hơn hẳn.
Số lượng các công trình của tác giả trong nước ngày càng tăng, với nhiều đầu sách được đầu tư công phu cả về nội dung lẫn hình thức. Đặc biệt, không ít tác phẩm của các tác giả Việt Nam thể hiện chiều sâu lý luận rõ rệt, đồng thời quan tâm tới những vấn đề lớn của xã hội như chính trị, lịch sử, kinh tế.
Ông Đỗ Quang Dũng, Phó Chủ tịch chuyên trách Hội Xuất bản Việt Nam, chia sẻ: "Số sách dịch được chấm chiếm khoảng 36%, nhưng sách được giải chỉ chiếm khoảng 25%. Điều này cho thấy sách của Việt Nam đang ngày càng được quan tâm và chất lượng ngày càng cao hơn".
Nguyên nhân khiến số lượng sách dịch được đề cử ít hơn bao gồm việc các nhà xuất bản không đề cử nhiều, cùng với khó khăn trong việc tìm kiếm chuyên gia chấm giải thành thạo các ngôn ngữ ngoài tiếng Anh.
Lắng nghe dư luận và mở rộng nguồn đề cử
Một điểm mới nữa trong Giải thưởng Sách Quốc gia năm nay là việc Ban tổ chức đã lắng nghe bạn đọc và dư luận xã hội. Đối với các tác phẩm được đề nghị trao giải cao, Ban Tổ chức phối hợp với đơn vị công nghệ để tổng hợp và phân tích dữ liệu dư luận từ báo chí và các nền tảng truyền thông.
Việc tham chiếu dữ liệu khách quan này góp phần hỗ trợ Hội đồng trong quá trình xem xét, đảm bảo tính thận trọng, đồng thuận xã hội, đồng thời phản ánh mức độ quan tâm thực tế của xã hội đối với tác phẩm.
Bên cạnh đề cử từ các nhà xuất bản, Giải thưởng tiếp tục mở rộng đối tượng đề cử, cho phép bạn đọc và cơ quan báo chí tham gia giới thiệu tác phẩm. Hạng mục "Sách được bạn đọc yêu thích" được duy trì và hoàn thiện quy trình xét chọn, kết hợp giữa chấm chuyên môn và bình chọn công khai.
Cách làm này giúp Giải thưởng phản ánh đầy đủ hơn tiếng nói của xã hội, đồng thời phát hiện thêm nhiều tác phẩm có sức sống trong cộng đồng. Từ đó, cơ hội để các bộ sách có giá trị và được đông đảo bạn đọc đón nhận được vinh danh cũng được mở rộng.
Ông Nguyễn Nguyên khẳng định, việc hoàn thiện tiêu chí không chỉ nâng cao chất lượng xét chọn mà còn tạo điều kiện để nhiều bộ sách có giá trị thực sự, có ảnh hưởng tích cực trong đời sống học thuật và xã hội được xem xét và tôn vinh xứng đáng. Trong những năm tới, Ban tổ chức sẽ tiếp tục thể chế hóa cụ thể hơn trong hệ thống giải thưởng.
