Cuộc Chiến Dầu Mỏ 1979: Hai Trò Chơi Trên Thị Trường Toàn Cầu
Thế giới dầu mỏ luôn là một bức tranh phức tạp của tiền bạc và quyền lực, nơi những cuộc giao tranh không ngừng làm rung chuyển nền kinh tế toàn cầu. Lịch sử ngành công nghiệp này phản ánh hậu quả của các cuộc chiến tranh thế giới và khu vực, đồng thời thay đổi vận mệnh của nhân loại và từng quốc gia. Trong bối cảnh đó, tháng 3 năm 1979 đã trở thành một mốc quan trọng với cuộc khủng hoảng dầu mỏ sâu sắc.
Hai Trò Chơi Cạnh Tranh Khốc Liệt
Đầu tháng 3/1979, thị trường dầu thế giới chứng kiến sự xuất hiện của hai trò chơi cạnh tranh gay gắt. Một bên là các nhà sản xuất thi nhau tăng giá, trong khi bên kia là các nhà buôn giành giật nguồn cung cấp. Điều đáng chú ý là các nhà xuất khẩu Iran bắt đầu trở lại thị trường nhanh hơn dự đoán, dù ở mức thấp hơn nhiều so với thời kỳ trước khi Shah sụp đổ. Sự hồi phục này khiến giá chợ đen bắt đầu giảm, và một số lệnh bán hàng được khôi phục.
Tuy nhiên, các nước thành viên của Cơ quan Năng lượng Quốc tế đã hứa giảm nhu cầu xuống 5% để ổn định thị trường. Dù vậy, cuộc đua trên thị trường đã có động lực riêng, khi không ai dám chắc dầu Iran sẽ duy trì ổn định. Dù Ayatollah Khomeini kiểm soát ngành công nghiệp dầu, các cánh đồng dầu ở Iran lại bị điều khiển bởi phe cánh tả - "hội đồng 60", do công nhân thành lập, hoạt động như một chính phủ độc lập.
Sự Leo Thang Giá Cả Và Phản Ứng Của OPEC
Các nước OPEC khác bắt đầu thông báo sự sụt giảm sản lượng, với tâm lý rằng giữ dầu dưới đất để bán sau sẽ có giá trị hơn khi giá tăng. Cuối tháng 3, OPEC họp và quyết định cho phép các thành viên thêm bất kỳ phụ phí nào vào giá để "công bằng theo cách riêng của họ". Tổng bí thư Yamani tuyên bố "tự do cho tất cả", và các nhà xuất khẩu từ bỏ cơ cấu giá chính thức, thu thêm bất cứ thứ gì thị trường có thể chịu được.
Lúc này, hai trò chơi trên thị trường dầu thế giới trở nên rõ ràng hơn: "nhảy phốc" - các nhà sản xuất cạnh tranh tăng giá, và "trườn bò" - các nhà buôn cạnh tranh nguồn cung. Người mua lo lắng, công ty bị cắt nguồn cung, nhà máy lọc dầu và chính phủ dẫm lên nhau tìm kiếm nguồn cung. Cuộc đua này không tạo ra nhà cung cấp mới, mà chỉ làm cạnh tranh thêm khốc liệt và giá leo thang.
Một nhà điều phối của Shell chia sẻ: "Không ai điều khiển cái gì cả, bạn chỉ giành lấy nó. Ở mọi mức độ, bạn cảm thấy phải mua ngay, với bất cứ giá nào, vì so với ngày mai, nó vẫn tốt hơn. Bạn phải nói 'vâng' hoặc sẽ mất. Đó là tâm lý của người mua, nỗi hoảng sợ xuất phát từ suy nghĩ ngày mai có thể tệ hơn."
Vai Trò Độc Đáo Của Ả-rập Xê-út
Chỉ có một nhà xuất khẩu đứng ngoài xu hướng tăng phụ phí và hiện tượng tăng giá nhanh - Ả-rập Xê-út. Dù đã tăng giá từ năm 1973, giờ đây họ phản đối "nhảy phốc" vì lo ngại lợi ích ngắn hạn có thể gây tổn thất dài hạn cho các nhà xuất khẩu. Ả-rập Xê-út ban hành "Sắc lệnh Yamani", tuyên bố giữ giá chính thức và không tăng thêm, đồng thời yêu cầu bốn công ty Aramco bán giá chính thức cho cả chi nhánh và bên thứ ba, với nguy cơ bị cắt nguồn cung nếu vi phạm.
Tuy nhiên, Ả-rập Xê-út rõ ràng cô độc trong hành động này, cả ở buổi họp OPEC tháng 3 và các tháng sau. Đồng minh duy nhất của họ là các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất, chịu nhiều áp lực từ phương Tây. Một quan chức cấp cao đã đi từ Washington, Bonn, Paris và Tokyo đến Riyadh để khuyến khích họ tiếp tục con đường này.
Những Diễn Biến Phức Tạp Và Hệ Quả
Vào quý II năm 1979, Ả-rập Xê-út cắt giảm sản lượng, quay lại mức trần 8,5 triệu thùng một ngày. Dù nỗ lực giữ giá chính thức, giá thị trường chợ đen vẫn tăng. Nhiều lý do được đưa ra: có thể Ả-rập Xê-út muốn gửi thông điệp hòa giải đến chính quyền Islamic mới của Ayatollah Khomeini bằng cách giữ thị trường cho Iran, tránh đối đầu khu vực; hoặc họ không đồng tình với Hiệp ước hòa bình ở trại David giữa Israel và Hy Lạp ký ngày 26/3; hoặc tập trung vào tình hình tài chính nội bộ.
Bản thân Ả-rập Xê-út cũng tranh cãi về việc giữ nguồn dự trữ dầu và "câu hỏi về sản lượng vượt quá yêu cầu thực tế", đặc biệt khi nhập khẩu dầu đang tăng. Có thể họ thấy nguồn cung từ Iran đang trở lại và tin rằng cuộc khủng hoảng sẽ qua đi sớm. Dù lý do là gì, chỉ Ả-rập Xê-út mới có khả năng giải quyết khủng hoảng, một khả năng mà Mỹ từng có. Phương Tây ca ngợi sự điều hòa giá của Ả-rập Xê-út, nhưng đồng thời yêu cầu họ khẩn cấp tăng sản lượng để tăng nguồn cung và hạn chế khủng hoảng.
