Chỉ thị 04: Bước ngoặt khơi dậy động lực phát triển cho ngành xuất bản Việt Nam
Ông Vũ Trọng Đại, Giám đốc Công ty Cổ phần Xuất bản Khoa học và Giáo dục Thời đại (TIMES), bày tỏ sự vui mừng khi ngành xuất bản đón nhận Chỉ thị 04-CT/TW do Ban Bí thư ban hành vào tháng 3. Ông nhấn mạnh rằng văn kiện này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng, phản ánh sự thấu hiểu của Đảng và Nhà nước đối với những tâm tư và nỗ lực của những người làm xuất bản trong suốt hai thập kỷ qua.
Định vị mới: Xuất bản là hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo giá trị
Theo ông Đại, điểm nhấn mang tính bước ngoặt nhất của Chỉ thị 04 chính là việc định vị ngành xuất bản như một "hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị". Điều này nâng vai trò và vị thế của ngành lên một tầm cao mới, mở ra không gian phát triển rộng lớn chưa từng có. Tuy nhiên, ông cũng bày tỏ sự băn khoăn về mức độ triển khai trong thực tiễn, bởi khối lượng công việc và các mục tiêu cho năm 2030 và 2045 rất đồ sộ. Để hiện thực hóa khát vọng biến tri thức thành bộ phận quan trọng của nền công nghiệp văn hóa, cần một tư duy thực thi sắc bén, toàn diện và cẩn trọng trong quản trị.
Phát triển văn hóa đọc: Bắt đầu từ thói quen và kỹ năng
Ông Đại cho rằng, để đưa xuất bản hòa nhịp vào công nghiệp văn hóa, cần bắt đầu từ cội rễ là người đọc và văn hóa đọc. Một nền công nghiệp nội dung không thể phát triển nếu thiếu một thị trường tiêu thụ vững chắc. Ông nhấn mạnh rằng việc hình thành văn hóa đọc thực thụ đòi hỏi tính kế thừa qua nhiều thế hệ, và Việt Nam mới chỉ thiết lập năng lực đọc hiểu căn bản trong hơn một thế hệ gần đây.
Do đó, ông đồng thuận với cách tiếp cận của Chỉ thị 04 khi đặt vấn đề bắt đầu từ việc "tạo dựng thói quen đọc sách". Lộ trình này bao gồm:
- Rèn luyện thói quen đọc sách mỗi ngày.
- Đưa tiết đọc sách vào trường học để phát triển kỹ năng.
- Chuyển hóa kỹ năng thành phương pháp và hệ giá trị, cuối cùng hình thành văn hóa đọc.
Thị trường đang có những tín hiệu khả quan, với số lượng bản sách bình quân trên đầu người tăng từ 2 lên gần 6 cuốn mỗi năm trước đại dịch, chứng tỏ sự đọc trong xã hội đang tăng trưởng mạnh mẽ.
Xuất bản như một ngành kinh tế thực thụ
Bên cạnh nền tảng về người đọc, ông Đại nhấn mạnh rằng ngành xuất bản cần được nhận thức và phát triển như một ngành kinh tế năng động. Xuất bản phải lấy người tiêu dùng làm trung tâm, liên tục đổi mới sáng tạo để đáp ứng thị hiếu thời đại. Tinh thần của Chỉ thị 04 và Nghị quyết 80 về phát triển công nghiệp văn hóa đều yêu cầu tạo ra chuỗi giá trị và doanh thu đáng kể.
Khái niệm "hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị" mở ra cơ hội để nội dung từ sách vở trở thành chất liệu đầu vào cho các hoạt động văn hóa giải trí khác, như điện ảnh, sân khấu, âm nhạc và trò chơi điện tử. Trong số 7 ngành trọng điểm mà Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch định hướng, hầu hết có thể lấy nguyên liệu từ ngành xuất bản.
Cần sự đồng lòng và vào cuộc từ cả hệ thống
Tuy nhiên, ông Đại cảnh báo rằng cơ hội lớn đi kèm với những bài toán quản trị phức tạp. Chỉ thị 04 đặt ra các định hướng đột phá về xây dựng cơ chế đặc thù và mô hình quy mô lớn, nhưng quá trình triển khai đòi hỏi sự cẩn trọng. Ngành xuất bản vận hành theo quy luật kinh tế, và mọi mô hình cần được đánh giá nghiêm túc về tính khả thi và hiệu quả kinh tế.
Cuộc chuyển mình này không thể dựa vào nỗ lực đơn độc của ngành xuất bản. Cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống, bao gồm:
- Hoàn thiện Luật Sở hữu trí tuệ và xử lý vi phạm bản quyền nội dung số.
- Phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo để đưa tiết đọc sách thành môn học tự chọn.
- Chuyển mình của hệ thống thư viện toàn quốc.
Ông Đại kết luận rằng, để đưa Chỉ thị 04 vào thực tiễn, cần một cơ quan chỉ đạo tập hợp nhân sự tinh hoa với tâm huyết, tầm nhìn về quản trị chính sách công và am hiểu quản trị doanh nghiệp hiện đại. Chỉ có sự tổng hòa của các yếu tố này, khát vọng biến tri thức thành ngành công nghiệp văn hóa mũi nhọn mới mang lại lợi ích thiết thực cho sự phát triển bền vững của quốc gia.
