Xuất bản toàn cầu chuyển mình: BookTok thành hiệu sách mới, AI thay đổi ngành
Hội sách London Book Fair (LBF) 2026, sự kiện cuối cùng tại Olympia trước khi chuyển sang Excel vào năm 2027, đã khép lại với khoảng 33.000 người tham gia. Sự kiện không chỉ là nơi ký kết các hợp đồng lớn mà còn phản ánh những biến động sâu sắc trong ngành xuất bản thế giới.
Thương vụ lớn và xu hướng nội dung nổi bật
Một trong những thương vụ gây chú ý nhất là loạt tiểu thuyết trinh thám do diễn viên Idris Elba đồng sáng tác, xoay quanh đặc vụ MI6. Các dự án khác như hồi ký của Alex Ferguson, sách thiếu nhi đầu tay từ nhà báo Mishal Husain, và câu chuyện cuộc đời nhà thiết kế Paul Smith cũng thu hút sự quan tâm. Về xu hướng nội dung, fantasy và romcom (hài lãng mạn) chiếm ưu thế, trong khi phi hư cấu tập trung vào chủ đề thời sự như thuốc giảm cân GLP-1, lối sống tỉnh táo, và quyền được chết.
Suy giảm thói quen đọc hay sự dịch chuyển trong tiếp nhận tri thức?
Một chủ đề nóng tại hội sách là sự suy giảm thói quen đọc, đặc biệt ở giới trẻ. Tuy nhiên, dữ liệu cho thấy người trẻ không ngừng đọc mà đang chuyển sang các nền tảng khác như mạng xã hội, nơi họ tiếp cận nội dung ngắn, dễ tiêu thụ. Khái niệm reading stamina (khả năng đọc dài) đang suy giảm, phản ánh sự thay đổi trong cách bộ não thích nghi với môi trường số. Giáo dục cũng đóng vai trò quan trọng, với các chương trình như National Year of Reading tại Anh nhằm khôi phục thói quen đọc từ sớm.
Nghịch lý: Gen Z vẫn tạo ra bestseller
Điều thú vị là chính thế hệ trẻ, những người bị cho là không đọc, lại đang tạo ra nhiều hiện tượng sách nổi bật thông qua các cộng đồng như BookTok. Các thể loại như tiểu thuyết lãng mạn giả tưởng và sách phát triển bản thân thường xuyên trở thành bestseller toàn cầu nhờ hiệu ứng lan truyền. Điều này cho thấy người trẻ đang tìm đến những cách đọc mang tính cộng đồng, cảm xúc và dễ tiếp cận hơn.
Phản ứng của ngành xuất bản
Trước sự thay đổi, ngành xuất bản đang điều chỉnh bằng cách thử nghiệm các định dạng linh hoạt hơn, như sách ngắn và kết hợp nội dung với nền tảng số. Việc xây dựng cộng đồng độc giả thông qua BookTok, câu lạc bộ đọc, và influencer trở thành yếu tố then chốt. Hành vi khám phá sách chuyển dịch mạnh sang mạng xã hội, đặc biệt tại châu Á, nơi các nền tảng video ngắn và livestream như Douyin đang định hình lại kênh phân phối.
Vai trò ngày càng lớn của trí tuệ nhân tạo
AI đang trở thành hạ tầng ngầm của ngành xuất bản, từ phân tích dữ liệu, hỗ trợ biên tập, dịch thuật đến cá nhân hóa nội dung. Trong mảng thiếu nhi, sự kết hợp giữa sách, học liệu và công nghệ tương tác mở ra các sản phẩm mới. Tại Đông Nam Á, TikTok và Instagram dần trở thành kệ sách mới, nơi độc giả tìm sách qua video ngắn và review.
Xu hướng tập trung hóa và thay đổi nhu cầu đọc
Tại Bắc Âu, việc Tập đoàn Gyldendal mua lại hai nhà xuất bản Thụy Điển cho thấy xu hướng tập trung hóa thị trường. Ở Đông Âu, biến động chính trị và kinh tế thúc đẩy nhu cầu đọc các thể loại giúp thoát khỏi áp lực thực tại, như tiểu thuyết lãng mạn giả tưởng. Sách in được tái định nghĩa với giá trị nằm ở trải nghiệm vật lý, như thiết kế bìa và phiên bản đặc biệt.
Kết luận
Ngành xuất bản toàn cầu đang trải qua sự chuyển mình mạnh mẽ, từ cách độc giả khám phá sách đến quy trình sản xuất. BookTok và các nền tảng mạng xã hội trở thành hiệu sách kiểu mới, trong khi AI và công nghệ số hóa thay đổi cấu trúc ngành. Dù đối mặt với thách thức như suy giảm khả năng đọc dài, ngành vẫn tìm ra cơ hội thông qua sự thích nghi và đổi mới.
