Trấn Thành và hiện tượng phim 'kể lể': Bắt mạch tâm lý khán giả Việt
Trấn Thành đã tạo ra những cá biệt trong giới điện ảnh Việt Nam, biến mỗi tác phẩm của mình thành hiện tượng xã hội với đủ loại khen chê, mổ xẻ và tranh cãi. Từ Bộ tứ báo thủ đến Thỏ ơi, phim của anh luôn chia rẽ ý kiến khán giả. Trong cuộc phỏng vấn với Tiền Phong, Trấn Thành thẳng thắn chia sẻ: "Không thể chiều lòng hết mọi người, mỗi khán giả có thói quen ngôn ngữ riêng." Anh cho rằng việc chửi thề hay không là cảm xúc cá nhân trong không gian riêng của mỗi người.
Con số nói lên tất cả
Với Trấn Thành, doanh thu chính là câu trả lời rõ ràng nhất cho sự đồng thuận của khán giả. Tính đến sáng 25/2, Thỏ ơi đã cán mốc 300 tỷ đồng với 4 triệu lượt người ra rạp. Đạo diễn Đào Phúc Quang Vũ nhận định: "Những con số này không chỉ là chiến thắng thương mại, mà còn là bản thú nhận tập thể về tâm lý của phần đông khán giả Việt." Phim của Trấn Thành dù bị chỉ trích là ồn ào, chửi tục và thiếu nguyên tắc "show don't tell", vẫn kéo hàng triệu người đến rạp và tạo tâm lý "sợ bỏ lỡ" trong dịp Tết.
Văn hóa truyền miệng và sự kể lể
Chuyên gia phân tích rằng phim Trấn Thành trở thành không gian cho khán giả xả bực dọc. Các tác phẩm như Bộ tứ báo thủ, Nhà bà Nữ và Thỏ ơi đều theo công thức mọi cảm xúc được nói thẳng, khóc lớn, la hét, chửi bới và hòa giải trong hai giờ. Đạo diễn Quang Vũ giải thích: "'Show don't tell' là nguyên tắc cơ bản từ điện ảnh phương Tây, trong khi hàng triệu khán giả Việt sống trong văn hóa truyền miệng được đề cao." Câu thoại của nhân vật Kim trong Thỏ ơi: "Đừng bao giờ khuyên ai gì nữa, sống tốt chưa mà đi khuyên người ta?" - chính là sự giao tiếp thẳng thừng, tạo cầu nối trực tiếp với cảm xúc khán giả.
Không công bằng khi áp đặt hệ quy chiếu thẩm mỹ ngoại lai lên thực hành văn hóa bản địa có chiều dài lịch sử như Việt Nam. Điều này không có nghĩa phim Trấn Thành đạt đỉnh cao nghệ thuật, nhưng sự kể lể trong phim hoạt động theo logic của nền văn hóa đại chúng mà nó phục vụ. Phê bình phim của anh giống như phê bình cải lương mà đòi hỏi giọng hát theo kỹ thuật opera phương Tây.
Bắt mạch nhu cầu khán giả
Trấn Thành luôn chọn mùa Tết - thời điểm đặc biệt trong văn hóa Việt - để ra mắt phim. Đạo diễn Đào Vũ Quang Phúc nhấn mạnh: "Chìa khóa thành công nằm ở việc bắt mạch nhu cầu người xem và đáp ứng xuất sắc về mặt thương mại." Anh đã tìm được mẫu số chung để giữ ngôi vương phòng vé, nên không có lý do gì buộc phải thay đổi.
Nhiều ý kiến cho rằng "khán giả nào thì điện ảnh nấy", và Trấn Thành là người chiến thắng trong cuộc đua dò khẩu vị khán giả Việt. Anh chia sẻ bí quyết làm phim từ quan sát đời sống, chắt lọc những điều thấy được để kể lại theo cách riêng. Các vấn đề trong phim thường xoay quanh gia đình, tổn thương tình yêu và góc khuất tâm lý.
Đa dạng hóa điện ảnh Việt
Câu hỏi lớn là tại sao người Việt đam mê phim nhiều drama, cãi vã, trong khi thờ ơ với tác phẩm "show don't tell" chuẩn mực. Chuyên gia chỉ ra rằng mạng xã hội đáp ứng tiêu chí "nhanh, gọn, vui" và xã hội đô thị hóa nhanh với sang chấn tâm lý tập thể chưa được xử lý. Phim Trấn Thành phô bày các triệu chứng đó, và việc tiếp theo là xây dựng môi trường để người Việt tiếp cận tác phẩm đòi hỏi chiêm nghiệm sâu hơn.
Đạo diễn Quang Phúc khẳng định: "Thành công của Trấn Thành không chứng minh người Việt hưởng thụ nghệ thuật nông cạn. Khán giả chỉ cần đáp ứng nhu cầu tâm lý trong điều kiện văn hóa xã hội hiện tại. Một nền điện ảnh lành mạnh không phủ nhận Trấn Thành, cũng không chỉ có mỗi anh." Mục tiêu xa hơn là nền điện ảnh đa dạng, vừa ôm lấy nỗi đau công chúng, vừa mở ra chân trời mới.
Nhà phê bình Lê Hồng Lâm so sánh: điện ảnh Iran, Hàn Quốc, Nhật Bản thành công quốc tế nhờ phân biệt rạch ròi giữa phim nghệ thuật và phim thương mại. Tranh cãi về "show don't tell" thúc đẩy sự đa dạng, làm phong phú nền điện ảnh. Với điện ảnh thương mại, "nói hết, kể hết" không quan trọng bằng cách nói và kể có phù hợp thị hiếu đại chúng hay không.
Thỏ ơi dù còn vết gợn về kịch bản và diễn xuất, nhưng ở tầm khác biệt so với phim cạnh tranh cùng thời. Sức hút truyền thông, suất chiếu áp đảo và doanh thu kỷ lục chứng minh Trấn Thành không ăn may qua 5 mùa phim Tết liên tiếp. Điện ảnh Việt cần cả phim nghệ thuật lẫn thương mại để phát triển bền vững.
