Trong không gian tĩnh lặng của Vân Art Gallery, những bức tranh Hà Nội của họa sĩ Bùi Lê Dũng khiến lòng người dịu lại. Trải dài qua hai tầng trưng bày và theo những bậc thang dẫn vào phòng khách nhỏ, các tác phẩm của anh như một lời thì thầm về thành phố đang quay vòng chóng mặt.
Hà Nội trong những đổi thay
Không chỉ những công trình xây dựng lớn, mà ngay cả những chỉnh trang nhỏ như cụm nhà, góc hồ, vườn cây, đoạn phố cũng đã tạo nên bao xáo trộn qua nhiều năm. Có thể đón nhận những không gian đẹp đẽ, tươi xanh, nhưng cũng dễ ngao ngán trước sự chen chúc, xô đẩy của nhà cửa, đời sống và nếp người. Trong cái oi nồng của nắng hè, bụi bặm và khói xe, chúng ta cần hơn những góc thanh lặng cho cảnh quan và tâm hồn.
Ngắm những đốm nắng xuyên qua tán cây thanh mảnh mà họa sĩ đã "rải" thành chùm ánh sáng trên bức tường phố Ngô Quyền, ta thấy những chuyển động nhỏ của thành phố mà nếu đang vội vã, ta sẽ không kịp nhận ra. Một mảng nắng bừng trên đoạn dốc ngắn từ Yên Hoa nối lên phố Yên Phụ. Những ô nắng hắt theo tường nhà, mái hiên một góc xưởng vắng. Ngôi nhà ngói cũ nhô ra từ phố Chợ Gạo. Một góc tương tự trên phố Lương Ngọc Quyến, nay đã mọc lên khách sạn. Những vệt nắng vàng sáng trong không gian vắng người gợi buổi trưa bâng khuâng. Hồ Tây chiều về, vồng trời xa xám nhạt, quán cà phê ven hồ bắt đầu lấp lánh ánh đèn.
Xem tranh, ta thấy mình thong thả dạo bước trên những con đường nhỏ Hà Nội, nơi khung cảnh vừa đậm dấu thời gian vừa biến đổi theo cuộc sống mới đông đúc, vội vã hơn. Nhưng vẫn còn đó một cái nhìn bình dị, nhẫn nại. Bất chợt nhận ra, không khí mang chứa ánh nhìn ấy đã là đặc trưng của phố bao năm tháng, và nó cần cho phố hôm nay.
Chất liệu acrylic và hành trình sáng tạo
Họa sĩ Bùi Lê Dũng chia sẻ: "Acrylic cho tôi biểu đạt được những điều tôi muốn kể về phố, bằng trí nhớ, bằng nguồn tư liệu đã tích lũy, bằng ý tưởng, xúc cảm và kỹ thuật." Trong năm qua, anh dành toàn tâm ý và thời gian cho hành trình tái dựng những góc nhỏ của "tâm trạng Hà Nội" bằng chất liệu mới này.
Với acrylic, bàn tay họa sĩ thể hiện nhanh hơn những câu chuyện muốn kể. Hiệu quả thị giác đến ngay sau thời gian ngắn thể hiện, hòa nhịp với xúc cảm dâng trào. Anh bộc bạch: "Khi mình vẽ, cảm xúc ùa về, chất liệu giúp truyền tải sớm những gì phác thảo. Sau đó muốn sửa chi tiết, acrylic cho phép xử lý linh hoạt trên bề mặt đã định hình, thêm hòa sắc, vẽ chồng lớp màu mới mà không sợ xỉn hay tối, vẫn giữ mặt tranh mịn, phẳng."
Cuộc song hành với acrylic bắt đầu khi một đồng nghiệp khích lệ anh dùng thử. Trước đó, Bùi Lê Dũng đã biết đến chất liệu này ở Việt Nam, nhưng chỉ nghe nói và quan niệm nó dành cho ký họa. Có đồng nghiệp cho rằng acrylic có bức không khác sơn dầu, lại có người tự nhận vẽ acrylic trông như ni-lông. Nhưng khi thử sức, anh đã tìm ra mình hơn. Anh ngẫm nghĩ về các họa sĩ Tô Ngọc Vân, Nguyễn Đỗ Cung, Văn Giáo từng có tác phẩm quan trọng với bột màu, không nệ vào sơn dầu truyền thống. Sau này, anh có thể đi sâu vào các chất liệu khác, nhưng hiện tại, anh dành thời gian lâu dài với acrylic.
Ký ức và hiện thực trong tranh
Một năm qua, họa sĩ vẽ như đời sống mỗi ngày, vẽ về Hà Nội quanh mình. Anh nói: "Hà Nội của tôi, của chúng ta - mọi người đều có quyền có Hà Nội của mình." Các thế hệ trước đã vẽ Hà Nội suốt bao năm, tạo dấu ấn khó phai. Còn anh, anh tái hiện phố của lớp người mình, của những tháng năm thanh xuân đã qua, cả phố hôm nay. Và đó phải là phố thật, không phải sự tháo lắp tự tạo. "Chẳng hạn, tôi không muốn bịa ra một cái cột điện không có thực. Trong tranh, tôi đưa cảm xúc vào sáng tạo trên cơ sở hiện thực. Phố nào có chi tiết đáng chú ý, tôi khai thác làm điểm nhấn, để những cái khác mờ đi trong tổng thể. Bố cục, đường nét, màu sắc phải đặt trong tổng thể."
Anh có thói quen chuẩn bị tư liệu từ thời sinh viên, thường trực cuốn sổ, cây bút để ký họa, ghi lại chi tiết không gian, đời sống. Nhiều nơi trên phố phường Hà Nội anh đã ghi lại, để rồi sau này chỉ còn thấy lại trong tranh, vì nơi đó đã đổi khác. Như góc phố Lương Ngọc Quyến, anh nhớ lại những cuộc trò chuyện với bạn bè khi đi qua, ngồi cà phê vỉa hè. Ai đó nói chỗ kia trước khác, hoặc không hình dung nổi chỗ ấy từng như thế nào. Với những người không quen muốn biết về phố nay đã khoác áo mới, những bức họa giúp họ nhớ ra, hoài niệm, và bâng khuâng về những gì lẽ ra phải giữ lại.
Trách nhiệm và cảm xúc
Khi được hỏi về trách nhiệm với loạt tranh, họa sĩ từ tốn nói: "Một người yêu nơi mình sinh ra, lớn lên và sống, cảm thấy thích thì ghi lại, nhỡ sau không thấy được nữa thì cũng tiếc." Anh vẽ để lưu lại ký ức cho con cái, người thân, và chia sẻ với người xem. Ký ức đó có thể thoáng đãng, trầm lặng, bâng khuâng, buồn dịu nhẹ, nhưng là điều con người nên "cài đặt" trong đời sống.
Xem tranh Bùi Lê Dũng, ta cảm nhận hơi thở đời sống, nhìn thấy những thay đổi mà tác giả cho rằng khó có quyền ngăn cấm. Nhưng chính những khoảng không rực nắng và vệt nắng cắt chia nhau xuống không gian vắng nhắc ta: Hãy biết nuôi dưỡng sự tĩnh lặng cho tâm hồn, sự thong thả, lịch lãm cho những góc phố, con phố, có khi cả một thành phố. Thành phố ấy đang quá nhiều đổi thay, nhưng cần sớm nhận ra những gì phải giữ lại.
