Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Nghị quyết 30 là xây dựng chương trình đào tạo 5.000 nhân lực phát triển game Việt Nam phục vụ giáo dục lịch sử và văn hóa. Mục tiêu này đặt ra thách thức lớn cho các cơ sở đào tạo trong việc kết hợp công nghệ, mỹ thuật và kiến thức văn hóa.
Tiềm năng lớn nhưng còn nhiều hạn chế
Các chuyên gia nhận định Việt Nam có tiềm năng lớn về ngành công nghiệp game khi doanh thu không ngừng tăng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy Việt Nam chỉ mạnh về gia công và sản xuất game ngắn hạn, nhưng yếu ở khâu sáng tạo nội dung gốc, đặc biệt là các dòng game có chiều sâu cốt truyện hoặc game có yếu tố quảng bá văn hóa bản địa.
Thạc sĩ Vũ Anh Đức, Giám đốc đào tạo của Hệ thống Arena Multimedia, cho biết Việt Nam liên tục nằm trong top 5 quốc gia có lượt tải game cao nhất toàn cầu. Nguyên nhân là nhờ dân số trẻ và tỷ lệ sử dụng internet cao.
Ông Đinh Trí Dũng, Giám đốc Học viện Kỹ xảo điện ảnh và hoạt hình MAAC, thông tin thêm: Năm 2024, doanh thu ngành game tại Việt Nam ước đạt hơn 650 triệu USD (khoảng 17.000 tỉ đồng), với khoảng 33 triệu người chơi game di động. Theo dự báo từ Google, đến năm 2026, doanh thu từ game và ứng dụng tại Việt Nam có thể đạt khoảng 2,7 tỉ USD.
Game online là ngành công nghiệp giải trí mang lại doanh thu cực lớn và đang nằm trong chiến lược phát triển của Việt Nam. Phát triển nhân lực game phục vụ giáo dục lịch sử, văn hóa đang được Nhà nước coi trọng.
Tuy nhiên, ông Đinh Trí Dũng nhận định: "Hiện nay game ngoại vẫn chiếm ưu thế mạnh ở thị trường Việt Nam. Gần 85% game G1 (có sự tương tác giữa nhiều người chơi) phát hành hợp pháp tại Việt Nam có xuất xứ nước ngoài. Trong top 10 game mobile doanh thu cao nhất năm 2024, có tới 7 game do nhà phát hành nước ngoài cung cấp, trong khi doanh thu mảng game mobile của doanh nghiệp Việt chỉ chiếm khoảng hơn 20%."
Thạc sĩ Vũ Anh Đức đánh giá Việt Nam chỉ mạnh về gia công và sản xuất game ngắn hạn, nhưng rất yếu ở khâu sáng tạo nội dung gốc, đặc biệt là các dòng game chất lượng đồ họa cao, game có chiều sâu cốt truyện hay game có yếu tố quảng bá văn hóa bản địa.
Nhu cầu nhân lực cao nhưng trường chuyên ngành ít
Theo dự báo từ Bộ Thông tin và Truyền thông, Việt Nam cần 30.000 nhân lực ngành game trong 2-3 năm tới, ở các vị trí như lập trình viên, thiết kế game và chuyên gia marketing. Nghị quyết 30 của Chính phủ đặt mục tiêu xây dựng chương trình đào tạo 5.000 nhân lực phát triển game phục vụ giáo dục lịch sử, văn hóa, cho thấy vai trò của các đơn vị đào tạo là rất lớn.
Mặc dù nhu cầu cao, số lượng trường đại học và đơn vị đào tạo ngành/chuyên ngành riêng về thiết kế game tại Việt Nam hiện rất ít. Đa số thiết kế và lập trình game chỉ là môn học hoặc học phần trong ngành công nghệ thông tin hay khoa học máy tính. Khảo sát ban đầu cho thấy có Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông với chương trình thiết kế và phát triển game, Đại học RMIT Việt Nam có ngành thiết kế game, Đại học Anh quốc Việt Nam có ngành thiết kế và lập trình game, Học viện Kỹ xảo điện ảnh và hoạt hình MAAC đào tạo ngành đồ họa game, Hệ thống Arena Multimedia đào tạo chương trình thiết kế hoạt hình - kỹ xảo - game 3D.
Theo ông Đinh Trí Dũng, nhân lực game tại Việt Nam hiện nay chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của doanh nghiệp và studio. "Việt Nam có lợi thế về lực lượng trẻ, nền tảng kỹ thuật tốt và khả năng làm sản phẩm nhanh, nhưng vẫn thiếu đáng kể đội ngũ được đào tạo bài bản và có kinh nghiệm phát triển các dự án lớn", ông Dũng nhận định.
Thạc sĩ Đức cũng cho rằng nhân lực game của Việt Nam đông nhưng chưa đủ chất lượng: "Chúng ta đang thiếu hụt trầm trọng các vị trí đầu não như game designer, narrative designer và art director".
Đào tạo nhân lực vừa giỏi công nghệ vừa hiểu lịch sử, văn hóa
Thạc sĩ Vũ Anh Đức cho rằng game phục vụ giáo dục lịch sử, văn hóa trước đây rất hiếm và manh mún, đa số chỉ dừng lại ở các dự án độc lập của các nhóm nhỏ đam mê sử Việt hoặc đồ án tốt nghiệp của sinh viên. Rất ít dự án đủ sức vươn lên thành sản phẩm thương mại hoàn chỉnh. So với quy mô hàng nghìn game của thị trường, đây vẫn là một phân khúc nhỏ, do chi phí sản xuất cao, rủi ro thu hồi vốn lớn và áp lực từ dư luận về tính chuẩn xác lịch sử.
Để có 5.000 nhân lực làm game lịch sử, văn hóa, theo ông Đức, các cơ sở giáo dục không thể chỉ dạy sinh viên cách dùng phần mềm mà phải dịch chuyển từ trường dạy ngành nghề thành vườn ươm văn hóa. "Cơ sở đào tạo còn phải là cầu nối giữa lịch sử và giải trí, trở thành nơi kết nối các chuyên gia sử học, nhà văn hóa với những nhà phát triển game trẻ, giúp họ hiểu đúng bản chất lịch sử để sáng tạo mà không phản cảm", thạc sĩ Đức nhìn nhận.
Trong khi đó, ông Dũng cho rằng các đơn vị đào tạo cần liên ngành để hình thành thế hệ người làm game vừa giỏi công nghệ, vừa hiểu lịch sử, văn hóa và biết kể câu chuyện Việt bằng ngôn ngữ số.
Tiến sĩ Huỳnh Trọng Thưa, Trưởng khoa Công nghệ thông tin Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, chia sẻ: "Khó nhất khi đào tạo nhân lực game phục vụ giáo dục lịch sử, văn hóa không phải là dạy dùng engine hay dạy code, mà là tạo được năng lực liên ngành thật sự. Một sản phẩm game loại này phải đồng thời đúng về nội dung lịch sử, có chiều sâu văn hóa, phù hợp tâm lý người chơi, có tính sư phạm, và vẫn đủ hấp dẫn để người dùng muốn chơi. Nếu chỉ đúng lịch sử mà không hay thì khó lan tỏa; nếu chỉ hấp dẫn mà lệch chuẩn nội dung thì lại không đạt mục tiêu giáo dục."
Thạc sĩ Nguyễn Thị Xuân Dung, Giám đốc Trung tâm Truyền thông Trường Đại học Công nghệ TP.HCM, cũng cho rằng vai trò của các đơn vị không chỉ dừng ở việc đào tạo người biết làm game, mà là đào tạo đội ngũ có khả năng kết hợp công nghệ, mỹ thuật, tư duy nội dung và hiểu biết văn hóa để tạo ra những sản phẩm vừa hấp dẫn, vừa có giá trị giáo dục.
Chương trình đồng đào tạo
Theo các chuyên gia, nếu đào tạo tách khỏi doanh nghiệp thì đầu ra dễ lệch khỏi nhu cầu thực tế. Các mô hình đào tạo ngành game hiện nay đang cho thấy hướng đi "đồng đào tạo". Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông hợp tác với Công ty Cổ phần Tập đoàn VNG trong đào tạo nhân lực game; Trường Đại học Công nghệ Thông tin (Đại học Quốc gia TP.HCM) và VNG triển khai môn học dựa trên chương trình Game Development Fresher và năm 2026 hai đơn vị này cũng đã phối hợp mở khóa phát triển game trên Roblox với 14 chuyên gia doanh nghiệp trực tiếp xây dựng và giảng dạy.
VNG cũng ký hợp tác 2026-2030 với Trường Đại học Ngoại thương để mở rộng cơ hội nghề nghiệp trong ngành công nghệ và game. Sparx và Glass Egg (studio của Tập đoàn phát triển game toàn cầu Virtuos) hợp tác với Học viện MAAC và Arena Multimedia trong chuỗi series ProClass để đào tạo các sinh viên năm cuối về quy trình sản xuất game của studio.
Tiến sĩ Huỳnh Trọng Thưa cho biết: "Với các trường đại học, vai trò sẽ rất quan trọng ở 3 khía cạnh. Thứ nhất là đào tạo nhân lực lõi cho chuỗi sản xuất game: thiết kế kịch bản, lập trình, mỹ thuật, âm thanh, kiểm thử, vận hành. Thứ hai là đào tạo nhân lực liên ngành, vì game phục vụ giáo dục lịch sử, văn hóa không chỉ cần giỏi công nghệ mà còn phải hiểu lịch sử, văn hóa, tâm lý người học, pháp luật và thương mại hóa sản phẩm. Thứ ba là kết nối doanh nghiệp, chuyên gia nội dung và nhà trường để người học được làm dự án thật, giải bài toán thật của thị trường."
