Năm 2025, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) thu hơn 424 tỷ đồng tiền bản quyền âm nhạc, phân phối hơn 268 tỷ đồng cho các tác giả, theo NSƯT Đinh Trung Cẩn, Tổng giám đốc VCPMC. Có nhạc sĩ nhận hơn 4 tỷ đồng tác quyền trong một năm, thậm chí một tác phẩm mang về gần 1 tỷ đồng.
Nguồn thu từ bản quyền ngày càng quan trọng
Con số trên cho thấy nguồn thu từ khai thác quyền tác giả đóng vai trò ngày càng lớn với người sáng tạo âm nhạc. Đặc biệt, từ 1/7, theo Nghị định 134/2026/NĐ-CP, các cơ sở kinh doanh như quán cà phê, nhà hàng phải tăng tiền bản quyền khi phát nhạc, giúp nghệ sĩ có thêm động lực sáng tạo.
Nhạc sĩ Trịnh Xuân Hảo cho biết với Tri Thức - Znews, VCPMC là đơn vị thu tác quyền phổ biến nhất. Nghệ sĩ gửi giấy tờ cho VCPMC để ký hợp đồng khai thác, trung tâm sẽ quét và thu tiền từ các nền tảng. Hàng tháng hoặc hàng quý, trung tâm thông báo cụ thể về số tiền và tần suất khai thác ca khúc.
Thu nhập khác nhau giữa ca sĩ và nhạc sĩ
Theo nhạc sĩ Trịnh Xuân Hảo, thu nhập của ca sĩ thường cao hơn nhạc sĩ nhờ đi diễn show, quay quảng cáo, nhưng họ cũng phải đầu tư mua độc quyền bài hát, quay MV, thu âm. Với nhạc sĩ, doanh thu lớn nhất đến từ đơn đặt hàng sáng tác quảng cáo hoặc bài hát độc quyền.
Chỉ số ít nhạc sĩ có thu nhập cao từ tác quyền nhạc số, truyền hình, show diễn. Đó là những người có chỗ đứng vững chắc với nhiều bài hát phủ sóng rộng. Với nhạc sĩ ít tiếng tăm, họ khó sống chỉ bằng sáng tác, đặc biệt khi AI phát triển. Nhạc sĩ Trịnh Xuân Hảo đánh giá cao Nghị định 134/2026/NĐ-CP, giúp môi trường âm nhạc chuyên nghiệp hơn.
Ba nhóm nguồn thu tác quyền chính
Chuyên gia truyền thông Khôi Phan cho biết nguồn thu tác quyền tập trung vào ba nhóm: khai thác công cộng (quán cà phê, nhà hàng, karaoke...), phát sóng và biểu diễn (truyền hình, radio, liveshow), và khai thác số (YouTube, Spotify, TikTok, Apple Music) - chiếm tỷ trọng lớn nhất. Ngoài ra còn nhạc chuông, nhạc chờ.
Cơ chế phân chia tiền tác quyền là ủy quyền tập trung. Nghệ sĩ ký hợp đồng với VCPMC, trung tâm đàm phán, cấp phép và thu phí. Sau khi trừ phí quản lý (khoảng 15-20%), phần còn lại phân phối theo tần suất sử dụng thực tế, định kỳ 4 quý/năm. Tác giả sáng tác hưởng tỷ lệ cao từ quyền tác giả, ca sĩ biểu diễn có thể hưởng thêm từ quyền liên quan nếu nắm bản ghi âm.
Những nghệ sĩ dẫn đầu về thu nhập tác quyền
Theo ông Khôi Phan, lợi thế thuộc về người sở hữu catalog mạnh, bài hát có độ phủ lâu dài. Nguyễn Văn Chung là cái tên tiêu biểu, thường xuyên dẫn đầu với thu nhập ổn định. Bên cạnh đó là các nhạc sĩ lão luyện như Khánh Đơn, Thanh Sơn, Nguyễn Ngọc Thiện, hay thế hệ trẻ kiêm ca sĩ - sáng tác như Phan Mạnh Quỳnh, Mr. Siro, Khắc Việt. Các tác phẩm kinh điển của Trịnh Công Sơn vẫn đóng góp lớn cho người thừa kế.
Ông Khôi Phan nhận xét: "Tổng thể, trong góc nhìn marketing, bản quyền không chỉ là nguồn thu thụ động mà còn là tài sản trí tuệ cốt lõi, góp phần xây dựng giá trị thương hiệu lâu dài cho nghệ sĩ. Thị trường Việt Nam đang hội nhập tốt hơn, đặc biệt sau khi lọt top 50 quốc gia về doanh thu bản quyền âm nhạc. Nhưng để tối ưu, nghệ sĩ cần chiến lược rõ ràng từ khâu sáng tạo, đăng ký quyền đến phân phối đa kênh."
Trường hợp Sơn Tùng M-TP, Hòa Minzy, MCK
Sơn Tùng M-TP kiểm soát tốt hệ sinh thái riêng với công ty M-TP Entertainment, nắm quyền tác giả và quyền master. Với lượng stream khổng lồ, anh nhận khoản thu đáng kể từ digital royalties, nhưng phần lớn doanh thu vẫn từ biểu diễn, đại diện thương hiệu. Hòa Minzy nhận tiền từ biểu diễn và sử dụng tác phẩm, nhưng tác quyền thuần túy chưa ở mức "khủng". MCK, đại diện hip-hop/rap, có lợi thế kiểm soát quyền nhờ tự viết lời, sản xuất beat, thu nhập tác quyền đang tăng trưởng nhanh.
Theo chuyên gia, thế hệ trẻ ưu tiên mô hình "360 độ" kết hợp biểu diễn, đại diện thương hiệu và nội dung số. Những ai sở hữu master recording và đăng ký quyền bài bản sẽ tối ưu thu nhập. Thị trường đang chuyển dịch, tiền bản quyền ngày càng chiếm tỷ trọng lớn, nghệ sĩ trẻ có lợi thế nếu đầu tư sớm vào quyền sở hữu trí tuệ.
