Từng được ví như một thế giới bị lãng quên với những khu rừng rậm và hệ thống hang động khổng lồ, Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng (Quảng Trị) đang dần hé lộ những bí ẩn bất tận dưới lòng đất. Đầu năm 2026, nhóm chuyên gia hang động Hoàng gia Anh do Tiến sĩ Howard Limbert dẫn đầu đã tiến hành khảo sát 26 hang động mới có quy mô lớn và giá trị khoa học cao.
Đợt khảo sát kéo dài từ 21/3 đến 11/4
Đoàn thám hiểm gồm 10 chuyên gia đã khảo sát tổng cộng 29 hang, trong đó có 26 hang mới và phần mở rộng của 3 hang cũ, với tổng chiều dài đo vẽ hơn 13,6 km. Kết quả này đã bổ sung quan trọng vào cơ sở dữ liệu hang động của vườn quốc gia.
Vẻ đẹp choáng ngợp khi lần đầu khảo sát
Chia sẻ về những hang động vừa phát hiện, chuyên gia Howard Limbert cho biết họ đã bước chân vào những hang động hoàn toàn mới, có nơi chưa từng có dấu chân con người. Ông nói: "Không có gì phải nghi ngờ khi nói rằng hệ thống hang động tại Phong Nha-Kẻ Bàng là những hang động đẹp nhất và lớn nhất thế giới. Vì vậy, với chúng tôi, mỗi chuyến thám hiểm đều mang một ý nghĩa rất quan trọng, nhằm tiếp tục khám phá và ghi nhận những phát hiện mới cho khoa học và làm căn cứ phát triển du lịch về sau."
Trong đợt khảo sát, hang Chả Nghéo được đánh giá là hang có cửa dạng giếng đứng sâu, có thác nước, cấu trúc phức tạp, dẫn xuống dòng suối ngầm phía dưới. Theo ông Howard Limbert, thách thức lớn nhất không phải là khám phá bên trong hang mà là hành trình đến cửa hang giữa rừng sâu. "Để vào tới cửa hang phải mất một ngày rưỡi đi bộ, địa hình vô cùng khó khăn. Trong hang có thác nước đổ xuống hố sâu khoảng 350m. Điều kiện khắc nghiệt, rất lạnh và cực kỳ nguy hiểm. Đây có thể là hang động khó nhất mà đoàn từng thực hiện tại Việt Nam. Đến nay chỉ có 2 người xuống được đáy hang," ông chia sẻ.
Tiềm năng du lịch và bảo tồn
Các chuyên gia nhận định trong số 26 hang mới, có những hang có thể mang lại giá trị lớn cho phát triển du lịch tại Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng. Tuy nhiên, cần có quá trình đánh giá kỹ lưỡng, thiết lập lộ trình rõ ràng và đánh giá rủi ro chi tiết. Điều quan trọng nhất là bảo tồn giá trị nguyên vẹn của hang động, vì phần lớn các hang đều rất mong manh. Ngay cả khi được phép khai thác, cũng phải hết sức cẩn trọng để không làm tổn thương tài nguyên thiên nhiên độc đáo.
Kết quả khảo sát chi tiết
Đoàn đã khảo sát 29 hang, trong đó 26 hang mới và phần mở rộng của 3 hang cũ, tổng chiều dài đo vẽ 13.643m. Nổi bật là hang Thiên Cung dài 4.206m, có ý nghĩa khoa học đặc biệt và tiềm năng khai thác. Hang Nước Lặn dài 2.721m, hang Má Dơm dài 1.257m, hang Chả Nghéo dài 583m. Hệ thống hang động có cấu trúc phát triển mạnh theo địa hình karst, với các hang sâu thẳng đứng và hang ngang quy mô lớn.
Hang Thiên Cung nằm ở thung lũng Sinh Tồn, được xác định là tuyến dòng chảy cổ của sông Hang Tối, có nhiều thạch nhũ và liên kết thủy văn với sông Chày. Phía sau hang Rục Mòn, đoàn khảo sát một chuỗi 3 hang có suối ngầm, trong đó hang thượng nguồn có tiềm năng du lịch mạo hiểm. Hang Mò Rọo là hang xuyên dài khoảng 500m, có hệ thống suối ngầm và cảnh quan đẹp, thuận lợi cho khai thác du lịch.
Khu vực xã Tân Thành và Tuyên Lâm có hang Nước Lặn dài 2.721m, có dòng chảy theo mùa. Tại đường 20 thuộc phân khu dịch vụ-hành chính, hang Chạc Đen là hang giếng đứng sâu khoảng 20m, dẫn xuống hành lang lớn, có khả năng là nhánh cao của hệ thống hang sông Phong Nha.
Ý nghĩa khoa học và du lịch
Giám đốc Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng Phạm Hồng Thái cho biết kết quả khảo sát năm 2026 đã bổ sung quan trọng vào cơ sở dữ liệu hang động, khẳng định giá trị nổi bật về địa chất, địa mạo và hệ thống karst. "Các phát hiện mới không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mở ra nhiều tiềm năng trong bảo tồn, nghiên cứu và phát triển du lịch bền vững, góp phần nâng cao giá trị và vị thế của Di sản thiên nhiên thế giới Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng," ông nói.
Đến nay, các chuyên gia đã xác định 7 khu vực hang động chính, với 3 hệ thống lớn: Phong Nha, Vòm và Nước Moọc. Tổng số hang được ghi nhận là 472 hang, tổng chiều dài khảo sát hơn 254km, đưa khu vực này trở thành một trong những vùng karst có hệ thống hang động phong phú nhất thế giới, được mệnh danh là "Vương quốc hang động". Đặc biệt, ngày 22/4/2009, Hiệp hội hang động Hoàng gia Anh khảo sát hang Sơn Đoòng và khẳng định đây là hang lớn nhất thế giới với thể tích 38,5 triệu m³.
Lãnh đạo Vườn quốc gia và các đơn vị khai thác du lịch mạo hiểm gửi lời cảm ơn đến ông Howard Limbert cùng đoàn thám hiểm vì hơn 35 năm bền bỉ, tự bỏ kinh phí để khảo sát, đo vẽ và quảng bá vẻ đẹp hang động Việt Nam ra thế giới. Dù đã gắn bó hàng chục năm, các chuyên gia cho biết hành trình thám hiểm vẫn chưa dừng lại, vì khoảng 60% diện tích Vườn quốc gia vẫn chưa được khám phá.
